KPSS Akademi

Yürütme — Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, Cumhurbaşkanının seçimi, görev ve yetkileri, cezai sorumluluğu ve OHAL rejimi.

KPSS Konuları › Vatandaşlık

Özet

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, Cumhurbaşkanının seçimi, görev ve yetkileri, cezai sorumluluğu ve OHAL rejimi.

Cumhurbaşkanının Seçimi (md. 101)

• Seçilme şartları: 40 YAŞINI doldurmuş, YÜKSEKÖĞRENİM yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı. • Görev süresi 5 YIL, en fazla İKİ DÖNEM seçilebilir. • ADAYLIK: Siyasi parti grupları, son seçimde toplam %5'ten fazla oy almış partiler veya EN AZ 100.000 SEÇMEN aday gösterebilir. • SEÇİM: Geçerli oyların SALT ÇOĞUNLUĞU. İlk turda sağlanamazsa iki hafta sonra İKİNCİ TUR (en çok oy alan iki aday). • İSTİSNA: TBMM üye tamsayısının 3/5 çoğunluğu (360) ile seçimlerin yenilenmesine karar verirse, Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.

Görev ve Yetkileri (md. 104)

• Devletin BAŞIDIR; yürütme yetkisi kendisine aittir. • Kanunları yayımlar veya TBMM'ye GERİ GÖNDERİR (veto — TBMM aynen kabul ederse yayımlamak zorundadır). • CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ çıkarır (yürütme alanına ilişkin). • Cumhurbaşkanı yardımcıları ve BAKANLARI atar ve görevden alır. • Üst düzey kamu yöneticilerini atar. • Milletlerarası antlaşmaları onaylar ve yayımlar. • TBMM adına Başkomutanlığı temsil eder. • Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle CEZALARI HAFİFLETİR veya KALDIRIR. • Anayasa Mahkemesi'ne 12 üye seçer.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) — Sınırları

CBK ÇIKARILAMAYACAK alanlar: • Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri • Siyasi haklar ve ödevler • Anayasada MÜNHASIRAN KANUNLA düzenlenmesi öngörülen konular • Kanunda AÇIKÇA düzenlenen konular ÇATIŞMA: CBK ile kanun çelişirse KANUN ÜSTÜNDÜR. TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale gelir.

Cezai Sorumluluk (md. 105)

• Soruşturma önergesi: TBMM üye tamsayısının SALT ÇOĞUNLUĞU (301). • Soruşturma açılması kararı: ÜYE TAMSAYISININ 3/5'i (360) — GİZLİ OY. • Yüce Divan'a sevk: ÜYE TAMSAYISININ 2/3'ü (400) — GİZLİ OY. • Yüce Divan sıfatıyla yargılama: ANAYASA MAHKEMESİ. • Yüce Divan'da seçilmeye engel bir suçtan mahkûm olursa görevi sona erer.

Olağanüstü Hal (md. 119)

• Cumhurbaşkanı OHAL ilan eder, en fazla 6 AY. • Resmî Gazete'de yayımlanır, AYNI GÜN TBMM'nin ONAYINA sunulur. • TBMM süreyi kısaltabilir, uzatabilir (her defasında en fazla 4 ay) veya OHAL'i kaldırabilir. • OHAL döneminde Cumhurbaşkanı OHAL KARARNAMESİ çıkarabilir — bu kararnameler 3 AY İÇİNDE TBMM'de görüşülüp karara bağlanır, aksi halde kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Bakanlar ve OHAL

• Cumhurbaşkanı YARDIMCILARI ve BAKANLAR, Cumhurbaşkanı tarafından ATANIR ve GÖREVDEN ALINIR (md. 106). TBMM güvenoyu aranmaz. Milletvekili olanlar atandığında milletvekilliği SONA ERER. Görevleriyle ilgili suçlarda meclis soruşturması usulüne tabidirler; Yüce Divana sevk edilirlerse görevleri sona erer. • CUMHURBAŞKANLIĞI MAKAMININ BOŞALMASI: 45 GÜN içinde seçim yapılır. TBMM'nin görev süresinin bitmesine bir yıldan az kalmışsa TBMM seçimi de birlikte yenilenir. • OLAĞANÜSTÜ HAL (md. 119): Savaş, seferberlik, ayaklanma, şiddet olayları, tabii afet, ağır ekonomik bunalım hâllerinde Cumhurbaşkanı yurdun tamamında veya bir bölgesinde EN FAZLA 6 AY için OHAL ilan edebilir. Karar RESMÎ GAZETEDE yayımlanır ve AYNI GÜN TBMM'nin ONAYINA sunulur. TBMM süreyi kısaltabilir, uzatabilir (her defasında 4 ayı geçmemek üzere) veya OHAL'i kaldırabilir. OHAL'de Cumhurbaşkanı, OHAL'in gerekli kıldığı konularda CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ çıkarabilir — bu kararnameler için md. 104'teki konu sınırlamaları uygulanmaz. OHAL kararnameleri 3 AY içinde TBMM'de görüşülüp karara bağlanır; aksi hâlde kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Sınırları

• CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ (CBK) ÇIKARILAMAYACAK ALANLAR — sınav için kritik: 1) Temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle siyasi haklar ve ödevler hakkında CBK çıkarılamaz. (Yalnızca SOSYAL VE EKONOMİK haklar alanında çıkarılabilir.) 2) Anayasada MÜNHASIRAN KANUNLA düzenlenmesi öngörülen konularda çıkarılamaz. 3) Kanunda AÇIKÇA DÜZENLENEN konularda çıkarılamaz. • ÇATIŞMA KURALI: CBK ile kanunlarda farklı hüküm bulunması hâlinde KANUN hükümleri uygulanır. Sonradan aynı konuda KANUN çıkarılırsa CBK hükümsüz hâle gelir. • CBK'lerin anayasaya uygunluk denetimini ANAYASA MAHKEMESİ yapar. • YÜRÜTMENİN DİĞER DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ: YÖNETMELİK — Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve CBK'lerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla çıkarır (md. 124). 2017 değişikliğiyle TÜZÜK kaldırılmıştır. • Cumhurbaşkanının TEK BAŞINA yapacağı işlemler ile Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay kararları YARGI DENETİMİ DIŞINDADIR (md. 125).

Püf Noktaları

Yürütme — Cumhurbaşkanı Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 116 soru var — 30 kolay, 42 orta, 44 zor.

1. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde bakanlar nasıl atanır?

  1. A) Danıştay onayıyla atanır
  2. B) Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır ✓
  3. C) Cumhurbaşkanı önerir, Meclis onaylar
  4. D) Başbakan tarafından belirlenir
  5. E) TBMM tarafından seçilir

Çözüm: 2017 değişikliğiyle başbakanlık kaldırılmış, bakanlar doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanmakta ve görevden alınmaktadır. Meclis onayına gerek yoktur.

2. Olağanüstü hal döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Bu kararnameler hiçbir yargısal denetime tabi tutulamaz.
  2. B) Bu kararnameler Resmî Gazete'de yayımlanır ve hemen yürürlüğe girer; ancak TBMM tarafından onaylanmazsa üç ay içinde yürürlükten kalkar. ✓
  3. C) Bu kararnameler TBMM'ye sunulmak zorunda değildir; yürütmenin münhasır alanını düzenler.
  4. D) Bu kararnameler Danıştay tarafından denetlenir ve gerektiğinde yürütmesinin durdurulmasına karar verilebilir. Bu denetim idari yargı kapsamındadır.
  5. E) Bu kararnameler Anayasa Mahkemesi'nin denetimine tabi olup iptal davası açılabilir.

Çözüm: Anayasa'nın 119. maddesine göre olağanüstü hal kapsamında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. TBMM, gerekli görürse bu süreyi kısaltabilir. Meclis tarafından onaylanmayan kararnameler üç ay geçmeden yürürlükten kalkar. Bu kararnamelerin anayasal denetime tabi olup olmadığı tartışmalı olmakla birlikte, olağan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (md. 104) Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

3. Cumhurbaşkanı'nın tek başına yapabileceği işlemler ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılabilecek işlemler arasındaki farkı en doğru şekilde açıklayan ifade hangisidir?

  1. A) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yalnızca yürütme organının iç düzenlemesine ilişkin olabilir; tek başına yapılan işlemler ise yasama ve yargı organlarını da bağlayıcı nitelik taşır.
  2. B) Tek başına yapılan işlemler ancak TBMM'nin onayıyla hukuki geçerlilik kazanır; CBK'lar onay gerektirmez.
  3. C) İki işlem arasında hukuki nitelik bakımından herhangi bir fark yoktur; ayrım yalnızca biçimseldir.
  4. D) Tek başına yapılan işlemler bireysel-somut nitelik taşıyıp yargısal denetimi Danıştay'a aittir; CBK'lar ise genel-soyut kural koyar ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir. ✓
  5. E) Her iki işlem türü de Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı hukuki denetime tabidir.

Çözüm: Cumhurbaşkanı'nın tek başına yaptığı işlemler (atama, görevden alma, onaylama gibi) bireysel ve somut nitelikte idari işlemlerdir; bunların yargısal denetimi ilke olarak Danıştay aracılığıyla idare mahkemeleri tarafından yapılır. Buna karşın CBK'lar, genel ve soyut hukuk kuralları koyar; Anayasa Mahkemesi bu düzenlemelerin anayasallığını denetler. Bu ayrım, işlemlerin hukuki niteliğine, denetim merciine ve hukuki sonuçlarına ilişkin temel farklılığı ortaya koymaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Vatandaşlık Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026