KPSS Akademi

Yargı Organları

Yüksek mahkemeler, Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ve görevleri, HSK ve yargı bağımsızlığı.

KPSS Konuları › Vatandaşlık

Özet

Yüksek mahkemeler, Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ve görevleri, HSK ve yargı bağımsızlığı.

Yargı Bağımsızlığı İlkeleri

• Md.138 — Hâkimler görevlerinde BAĞIMSIZDIR; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak VİCDANİ KANAATLERİNE göre hüküm verirler. • Hiçbir organ, makam, merci veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere EMİR VE TALİMAT VEREMEZ, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz. • Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde SORU SORULAMAZ, görüşme yapılamaz, beyanda bulunulamaz. • Md.139 — Hâkimlik ve savcılık TEMİNATI: azlolunamaz, kendileri istemedikçe 65 YAŞINDAN önce emekliye ayrılamaz.

Anayasa Mahkemesi (md. 146-153)

• 15 ÜYEDEN oluşur. • Cumhurbaşkanı 12, TBMM 3 üye seçer. • Üyeler 12 YIL için seçilir, BİR KEZ seçilir (yeniden seçilemez), 65 yaşını dolduran üyenin görevi sona erer. • Başkan ve iki başkanvekili üyeler arasından GİZLİ OYLA, 4 YIL için seçilir. • GENEL KURUL ve İKİ BÖLÜM halinde çalışır. GÖREVLERİ: • Kanunların, CBK'ların, TBMM İçtüzüğünün Anayasaya uygunluğunu denetlemek • BİREYSEL BAŞVURULARI karara bağlamak • YÜCE DİVAN sıfatıyla yargılamak • Siyasi partilerin kapatılması davalarına bakmak • Siyasi partilerin mali denetimini yapmak

Anayasaya Uygunluk Denetimi

• İPTAL DAVASI (Soyut norm denetimi): Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, TBMM üye tamsayısının 1/5'i (120 milletvekili) açabilir. SÜRE: Yayımdan itibaren 60 GÜN. • İTİRAZ YOLU (Somut norm denetimi): Bir davaya bakan mahkeme, uygulanacak kanunu Anayasaya aykırı görürse AYM'ye başvurur. AYM 5 AY içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır. • BİREYSEL BAŞVURU: Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve hürriyetlerden AİHS kapsamındaki biri kamu gücü tarafından ihlal edilirse; OLAĞAN KANUN YOLLARI TÜKETİLDİKTEN sonra başvurulur. • AYM kararları KESİNDİR, geriye yürümez, yayımlandıktan sonra yürürlüğe girer.

Diğer Yüksek Mahkemeler

• YARGITAY: Adliye mahkemelerince verilen kararların son inceleme merciidir. • DANIŞTAY: İdari mahkemelerin son inceleme mercii; ayrıca CBK'lar ve tüzükler hakkında görüş bildirir, idari davalara bakar. • UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ: Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer. • SAYIŞTAY: TBMM adına kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını denetler. (Yüksek mahkeme sayılır ancak kararları yargı kararı niteliğindedir.)

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)

• 13 ÜYE, 2 DAİRE halinde çalışır. • BAŞKANI: Adalet Bakanı. Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı) tabii üyedir. • Cumhurbaşkanı 4 üye, TBMM 7 üye seçer. • Üyeler 4 YIL için seçilir, yeniden seçilebilir. • Hâkim ve savcıların atama, nakil, disiplin işlemlerini yürütür. • MESLEKTEN ÇIKARMA cezasına ilişkin kararlarına karşı YARGI YOLU AÇIKTIR.

Yüksek Mahkemeler — Görev Ayrımı

• ANAYASA MAHKEMESİ: 15 ÜYE. Üyelerin 3'ünü TBMM, 12'sini Cumhurbaşkanı seçer. Görev süresi 12 YIL, yeniden seçilemezler; 65 yaşını dolduranın üyeliği sona erer. Görevleri: Kanunların, CBK'lerin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya uygunluk denetimi; YÜCE DİVAN sıfatıyla yargılama; siyasi partilerin kapatılması ve mali denetimi; BİREYSEL BAŞVURULARI karara bağlamak. Anayasa DEĞİŞİKLİKLERİNİ yalnızca ŞEKİL bakımından denetler (teklif ve oylama çoğunluğu ile ivedilikle görüşülemeyeceği şartı). ESAS bakımından denetleyemez. İPTAL DAVASI açma süresi: Resmî Gazetede yayımdan başlayarak 60 GÜN. Şekil bakımından dava süresi 10 GÜNDÜR. • YARGITAY: ADLİ YARGININ en üst mahkemesi; ilk derece mahkemelerinin kararlarını son merci olarak inceler. • DANIŞTAY: İDARİ YARGININ en üst mahkemesi. Aynı zamanda CBK taslakları ve kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşmaları hakkında DÜŞÜNCE BİLDİRİR — yargı organı olmasının yanında danışma görevi de vardır. • SAYIŞTAY: Kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını TBMM ADINA denetler; sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlar. Anayasada yargı bölümünde düzenlenmiştir. • UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ: Adli ve idari yargı mercileri arasındaki GÖREV ve HÜKÜM uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer. Anayasa Mahkemesi ile arasında uyuşmazlık çıkarsa ANAYASA MAHKEMESİ'nin kararı üstündür. • 2017'de ASKERÎ YARGITAY ve ASKERÎ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİ KALDIRILMIŞTIR; askerî mahkemeler yalnızca savaş hâlinde kurulabilir.

Bireysel Başvuru ve HSK

• BİREYSEL BAŞVURU (md. 148): Herkes, Anayasada güvence altına alınmış TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNDEN, AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. ŞART: OLAĞAN KANUN YOLLARININ TÜKETİLMİŞ olması. Bireysel başvuruda KANUN YOLUNDA GÖZETİLMESİ GEREKEN hususlar incelenemez; yani AYM temyiz mercii gibi çalışmaz. • HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULU (HSK): 13 ÜYE, iki daire. BAŞKANI ADALET BAKANIDIR; Adalet Bakanlığı Müsteşarı (bugünkü adıyla bakan yardımcısı) tabii üyedir. Üyelerin 4'ünü CUMHURBAŞKANI, 7'sini TBMM seçer. Görev süresi 4 YIL. Görevleri: Hâkim ve savcıların ATAMA, NAKİL, GEÇİCİ YETKİ, YÜKSELME, DİSİPLİN ve MESLEKTEN ÇIKARMA işlemleri. HSK'nin MESLEKTEN ÇIKARMA cezasına ilişkin kararlarına karşı YARGI YOLU AÇIKTIR; diğer kararlarına karşı kapalıdır. • HÂKİMLİK TEMİNATI (md. 139): Hâkimler ve savcılar azlolunamaz; kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamaz; aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz. • DURUŞMALAR HERKESE AÇIKTIR; genel ahlak veya kamu güvenliği gerektirirse kapalı yapılabilir. Küçüklerin yargılanması ayrı esaslara bağlıdır.

Püf Noktaları

Yargı Organları Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 100 soru var — 14 kolay, 43 orta, 43 zor.

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre yargı yetkisi kimin adına kullanılır?

  1. A) Devlet adına
  2. B) Türk Milleti adına ✓
  3. C) Cumhurbaşkanı adına
  4. D) Türkiye Büyük Millet Meclisi adına
  5. E) Bakanlar Kurulu adına

Çözüm: Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

2. Anayasa Mahkemesi'nin çalışma usulüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, ancak tüm üyelerin katılımıyla toplanabilir.
  2. B) Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin kapatılması yerine Hazine yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakma kararı da verebilir. ✓
  3. C) İptal kararları, Resmî Gazete'de yayımlandıkları tarihten itibaren en geç üç ay sonra yürürlüğe girer.
  4. D) Anayasa Mahkemesi, bir kanun hükmünü iptal ederken aynı zamanda yeni bir düzenleme yapma yetkisine de sahiptir.
  5. E) Siyasi partilerin kapatılması davalarında Anayasa Mahkemesi, salt çoğunlukla kapatma kararı verebilir.

Çözüm: Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kapatma davalarında kapatma yerine, partinin Anayasa'ya aykırı eylemlerin odağı hâline geldiğini tespit ettiğinde Hazine yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakma kararı da verebilir. A yanlıştır; Genel Kurul üçte iki çoğunlukla toplanır. B yanlıştır; parti kapatma kararı için üçte iki nitelikli çoğunluk gerekir. D yanlıştır; süre en fazla bir yıldır. E yanlıştır; Anayasa Mahkemesi yeni düzenleme yapma yetkisine sahip değildir.

3. Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapan Anayasa Mahkemesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Cumhurbaşkanı, göreviyle ilgili suçlar nedeniyle Yüce Divan'da yargılanabilir.
  2. B) Cumhurbaşkanının Yüce Divan'a sevki TBMM'nin salt çoğunluğuyla olur. ✓
  3. C) Anayasa Mahkemesi üyeleri de Yüce Divan'da yargılanabilir.
  4. D) Yüce Divan kararlarına karşı başka yargı merciine başvurulamaz.
  5. E) Başbakan sıfatı kaldırıldığından, eski Başbakanlık dönemine ait Yüce Divan yargılamaları artık mümkün değildir.

Çözüm: Cumhurbaşkanının Yüce Divan'a sevkedilebilmesi için TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğuyla soruşturma açılması, ardından üçte iki çoğunlukla sevk kararı alınması gerekmektedir. Salt çoğunluk yeterli olmayıp bu sürecin iki ayrı eşiği vardır. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır. Diğer seçenekler büyük ölçüde doğru bilgiler içermektedir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Vatandaşlık Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026