Uluslararası Örgütler

BM ve organları, NATO, AB, Avrupa Konseyi ve Türkiye'nin üyelik durumları.

Özet

BM ve organları, NATO, AB, Avrupa Konseyi ve Türkiye'nin üyelik durumları.

Birleşmiş Milletler (BM)

• 24 EKİM 1945'te kuruldu (San Francisco Konferansı). Merkezi NEW YORK. • Türkiye KURUCU ÜYEDİR. 6 TEMEL ORGANI: 1) GENEL KURUL — Tüm üyeler, her üye 1 oy 2) GÜVENLİK KONSEYİ — 15 üye: 5 DAİMİ (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa — VETO hakkı) + 10 geçici (2 yıl) 3) EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY (ECOSOC) 4) VESAYET KONSEYİ (faaliyeti askıya alındı) 5) ULUSLARARASI ADALET DİVANI — LAHEY 6) SEKRETERLİK — Başında Genel Sekreter (5 yıl)

NATO

• 4 NİSAN 1949'da Washington Antlaşması ile kuruldu. Merkezi BRÜKSEL. • Türkiye 18 ŞUBAT 1952'de Yunanistan ile birlikte üye oldu (Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından). • 5. MADDE: Üyelerden birine yapılan saldırı, tümüne yapılmış sayılır (ortak savunma). • Tarihte 5. madde sadece BİR KEZ işletildi: 11 Eylül 2001 saldırıları sonrası.

Avrupa Birliği (AB)

• 1951 Paris Antlaşması → AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) • 1957 ROMA ANTLAŞMASI → AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) • 1992 MAASTRICHT ANTLAŞMASI → AVRUPA BİRLİĞİ kuruldu • 2009 LİZBON ANTLAŞMASI → Kurumsal yapı güncellendi TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ: • 1959: Türkiye AET'ye ortaklık başvurusu • 1963: ANKARA ANLAŞMASI (ortaklık) • 1987: TAM ÜYELİK başvurusu • 1996: GÜMRÜK BİRLİĞİ yürürlüğe girdi • 1999 HELSİNKİ ZİRVESİ: Türkiye'ye ADAY ÜLKE statüsü • 2005: Müzakereler başladı

Avrupa Konseyi ve AİHM

• AVRUPA KONSEYİ 5 MAYIS 1949'da kuruldu. Merkezi STRAZBURG. Türkiye KURUCU ÜYEDİR (1949). • DİKKAT: Avrupa Konseyi ile Avrupa Birliği FARKLI kurumlardır. • AİHS (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) 1950'de imzalandı, Türkiye 1954'te onayladı. • AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) Strazburg'dadır. Türkiye 1987'de bireysel başvuru hakkını, 1990'da zorunlu yargı yetkisini tanıdı.

Diğer Önemli Örgütler

• IMF (Uluslararası Para Fonu) — 1944 Bretton Woods, merkezi Washington D.C. • DÜNYA BANKASI — 1944, merkezi Washington D.C. • DTÖ/WTO (Dünya Ticaret Örgütü) — 1995'te GATT'ın yerine, merkezi Cenevre • OECD — 1961, merkezi Paris; Türkiye KURUCU ÜYEDİR • EİT (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) — Türkiye, İran, Pakistan • KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği) — 1992, merkezi İSTANBUL • İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı) — 1969, merkezi Cidde • G-20 — Dünyanın en büyük 20 ekonomisi; Türkiye üyedir

BM Organları ve Uzmanlık Kuruluşları

• BM ANA ORGANLARI: Genel Kurul, GÜVENLİK KONSEYİ, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, ULUSLARARASI ADALET DİVANI (Lahey), Genel Sekreterlik. • GÜVENLİK KONSEYİ: 15 üye — 5 DAİMÎ (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) ve 10 geçici (2 yıllığına seçilir). Daimî üyelerin VETO hakkı vardır; usule ilişkin olmayan kararlarda tek veto kararı düşürür. BM'nin en çok eleştirilen yanı budur. Uluslararası barış ve güvenliğin korunmasından BİRİNCİ DERECEDE sorumludur; yaptırım ve güç kullanma kararı alabilen TEK organdır. • GENEL KURUL: Tüm üye devletler eşit bir oya sahiptir; kararları TAVSİYE niteliğindedir (bağlayıcı değildir). • ULUSLARARASI ADALET DİVANI: Devletler arası uyuşmazlıklara bakar; bireyler taraf olamaz. (Bireylerin suçlarına bakan ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ ayrı bir kuruluştur ve BM organı değildir.) • UZMANLIK KURULUŞLARI: UNESCO (eğitim-bilim-kültür), UNICEF (çocuk), WHO/DSÖ (sağlık), ILO (çalışma), FAO (gıda-tarım), IMF (para fonu), DÜNYA BANKASI, UNHCR (mülteciler), UNDP (kalkınma). • Türkiye BM'ye 1945'te KURUCU ÜYE olarak katılmıştır.

Avrupa Kurumları — Karıştırılanlar

• AVRUPA KONSEYİ ile AVRUPA BİRLİĞİ FARKLI kurumlardır — en sık karıştırılan konudur. AVRUPA KONSEYİ (1949): İnsan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanında çalışır. Merkezi STRAZBURG. Türkiye KURUCU ÜYEDİR (1949). AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ (AİHS) ve AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ (AİHM) AVRUPA KONSEYİ'ne bağlıdır, AB'ye değil. AİHM'e başvuru için İÇ HUKUK YOLLARININ TÜKETİLMİŞ olması gerekir; Türkiye'de bu, AYM'ye bireysel başvurunun da tamamlanması anlamına gelir. • AVRUPA BİRLİĞİ: Ekonomik ve siyasi bütünleşme örgütü. Temelleri 1951 AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) ve 1957 ROMA ANTLAŞMASI (AET) ile atıldı; 1992 MAASTRICHT ANTLAŞMASI ile 'Avrupa Birliği' adını aldı ve euro'nun yolu açıldı. ORGANLARI: Avrupa Parlamentosu, AB Konseyi (Bakanlar Konseyi), Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Adalet Divanı, Avrupa Merkez Bankası, Sayıştay. TÜRKİYE-AB: 1959 başvuru, 1963 ANKARA ANLAŞMASI (ortaklık), 1970 Katma Protokol, 1995/1996 GÜMRÜK BİRLİĞİ, 1999 HELSİNKİ zirvesinde ADAYLIK statüsü, 2005 tam üyelik müzakerelerinin başlaması. • NATO (1949): Kolektif savunma örgütü. 5. MADDE — bir üyeye yapılan saldırı tümüne yapılmış sayılır. Merkezi BRÜKSEL. Türkiye 1952'de üye oldu; yolunu Kore'ye asker gönderilmesi açtı. • AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı): 1975 HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ ile AGİK olarak doğdu, 1995'te AGİT adını aldı. Seçim gözlemciliği ve güven artırıcı önlemlerle tanınır. • EKONOMİK ÖRGÜTLER: OECD, DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜ (DTÖ), G-20, İKÖ/İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı), KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği — Türkiye'nin öncülüğünde 1992).

Püf Noktaları

Türkiye BM, Avrupa Konseyi ve OECD'nin KURUCU üyesidir.
NATO'ya 1952'de girdi; 5. madde sadece 11 Eylül sonrası işletildi.
Avrupa Konseyi (1949) ≠ Avrupa Birliği (1992) — karıştırılmamalı.
AB süreci: 1963 Ankara → 1987 başvuru → 1996 Gümrük Birliği → 1999 adaylık → 2005 müzakere.
KEİ'nin merkezi İstanbul'dur — Türkiye'de merkezi olan tek büyük uluslararası örgüt.
AİHM Avrupa Konseyi'ne bağlıdır, Avrupa Birliği'ne değil.
Güvenlik Konseyi 15 üye, 5 daimî üyenin vetosu vardır; Genel Kurul kararları tavsiye niteliğindedir.
Türkiye BM'ye kurucu üye (1945), Avrupa Konseyi'ne kurucu üye (1949), NATO'ya 1952'de katıldı.
AB adaylık statüsü 1999 Helsinki, müzakereler 2005'te başladı.
Uluslararası Adalet Divanı devletler arası; Uluslararası Ceza Mahkemesi bireyler içindir.

Uluslararası Örgütler Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 115 soru var — 43 kolay, 43 orta, 29 zor.

1. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Konseyi ile ilgili doğru bir bilgidir?

A) Yalnızca ekonomik konularla ilgilenir
B) Türkiye bu örgüte üyedir ✓
C) Yalnızca AB üyesi ülkeleri kapsar
D) Merkezi Brüksel'dedir
E) Avrupa Birliği ile aynı örgüttür

Çözüm: Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği'nden farklı ve daha geniş kapsamlı bir insan hakları örgütüdür. Merkezi Fransa'nın Strasbourg şehrindedir. Türkiye 1949'dan bu yana Avrupa Konseyi üyesidir ve bu örgüt AB üyeliğini gerektirmez.

2. Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Dünya Bankası'nın birbirinden temel olarak ayrıştığı husus aşağıdakilerden hangisidir?

A) IMF ödemeler dengesi ve kısa vadeli döviz krizlerine müdahale ederken Dünya Bankası uzun vadeli kalkınma projelerini finanse eder. ✓
B) IMF üyeliği zorunlu değilken Dünya Bankası'na üyelik tüm BM üyeleri için zorunludur.
C) Dünya Bankası para politikası tavsiyesi verirken IMF yalnızca teknik yardım sağlar.
D) Dünya Bankası daha fazla üyeye sahipken IMF daha büyük mali kaynaklara sahiptir.
E) IMF yalnızca gelişmiş ülkelere, Dünya Bankası ise yalnızca gelişmekte olan ülkelere hizmet verir. Bu ayrım kuruluş amaçlarında açıkça belirtilmiştir.

Çözüm: IMF; döviz kuru istikrarı, ödemeler dengesi krizleri ve kısa vadeli likidite sorunlarını gidermek amacıyla kurulmuştur. Dünya Bankası ise altyapı, eğitim, sağlık gibi uzun vadeli kalkınma projelerini finanse eder. Her iki kurum da 1944 Bretton Woods Konferansı'nda kurulmuş olup birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Diğer seçeneklerdeki ifadeler olgusal açıdan yanlıştır.

3. Aşağıdaki ifadelerden hangisi, BM Güvenlik Konseyi'nin işleyişine ilişkin yanlış bir değerlendirmeyi içermektedir?

A) Barışı tehdit eden durumlarda Güvenlik Konseyi, BM Şartı'nın VII. Bölümü kapsamında bağlayıcı kararlar alabilir.
B) Daimi üyelerden birinin çekimser oy kullanması, prosedürel olmayan konularda kararın alınmasını engellemez.
C) Geçici üyeler veto hakkına sahip olmamakla birlikte prosedürel konularda oy kullanabilirler.
D) Genel Kurul, Güvenlik Konseyi gündemdeki bir konuyla ilgilendiği sürece o konuyu tavsiye kararı olmaksızın tartışamaz. ✓
E) Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeliği, BM'nin kurucu antlaşması olan San Francisco Şartı ile belirlenmiştir.

Çözüm: BM Şartı'nın 12. maddesi, Güvenlik Konseyi bir anlaşmazlıkla ilgilendiği sürece Genel Kurul'un bu konuda tavsiye kararı alamayacağını düzenler; ancak Genel Kurul ilgili konuyu tartışabilir. Dolayısıyla 'tartışamaz' ifadesi yanlıştır. A şıkkı doğrudur; yerleşik Konsey uygulaması, çekimser oyun veto sayılmadığını kabul etmektedir. C ve D şıkları doğrudur. E şıkkı da doğrudur; 1945 San Francisco Konferansı'nda imzalanan BM Şartı daimi üyeleri belirlemiştir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Vatandaşlık Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026