Uluslararası Örgütler

BM, NATO, AB ve diğer küresel-bölgesel örgütlerin yapısı.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Birleşmiş Milletler

• 24 EKİM 1945'te San Francisco Konferansı ile kuruldu. Merkezi NEW YORK. Türkiye KURUCU ÜYEDİR. • Öncülü MİLLETLER CEMİYETİ (1920) idi; II. Dünya Savaşı'nı önleyemeyerek başarısız oldu. 6 TEMEL ORGAN: 1) GENEL KURUL: Tüm üyeler, her üyenin 1 oyu vardır. Kararları TAVSİYE niteliğindedir. 2) GÜVENLİK KONSEYİ: 15 üye — 5 DAİMİ (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) + 10 geçici (2 yıl). Daimi üyelerin VETO hakkı vardır. Kararları BAĞLAYICIDIR. 3) EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY (ECOSOC) 4) VESAYET KONSEYİ (faaliyeti askıya alındı) 5) ULUSLARARASI ADALET DİVANI — LAHEY (15 yargıç, 9 yıl) 6) SEKRETERLİK — Genel Sekreter (5 yıl) UZMANLIK KURULUŞLARI: UNESCO, UNICEF, WHO (DSÖ), ILO, FAO, IMF, Dünya Bankası, UNHCR (mülteciler), UNDP.

NATO ve Güvenlik Örgütleri

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü): • 4 NİSAN 1949, Washington Antlaşması. Merkezi BRÜKSEL. • Türkiye 18 ŞUBAT 1952'de Yunanistan ile birlikte katıldı. • 5. MADDE: Bir üyeye saldırı tümüne saldırı sayılır. TEK KEZ işletildi: 11 Eylül 2001. • 4. MADDE: Bir üye tehdit altında hissederse istişare talep edebilir (Türkiye birkaç kez başvurmuştur). • Son katılanlar: Kuzey Makedonya (2020), Finlandiya (2023), İsveç (2024). DİĞER GÜVENLİK YAPILARI: • AGİT (OSCE): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı — 1975 Helsinki Nihai Senedi ile başlayan süreç. • ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ (ŞİÖ): Çin, Rusya ve Orta Asya ülkeleri; Türkiye DİYALOG ORTAĞIDIR. • Varşova Paktı (1955-1991): SSCB liderliğinde, NATO'ya karşı kurulmuş, SSCB ile dağılmıştır.

Avrupa Bütünleşmesi

AB'NİN KURULUŞ SÜRECİ: • 1951 Paris Antlaşması → AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) • 1957 ROMA ANTLAŞMASI → AET ve EURATOM • 1987 Avrupa Tek Senedi • 1992 MAASTRICHT ANTLAŞMASI → AVRUPA BİRLİĞİ (üç sütunlu yapı) • 1997 Amsterdam, 2001 Nice, 2009 LİZBON ANTLAŞMASI AB KURUMLARI: Avrupa Komisyonu (yürütme), Avrupa Parlamentosu (yasama, doğrudan seçim), AB Konseyi (Bakanlar Konseyi), Avrupa Birliği Zirvesi, Avrupa Birliği Adalet Divanı (Lüksemburg), Avrupa Merkez Bankası (Frankfurt), Sayıştay. AVRUPA KONSEYİ (1949, Strazburg): AB'DEN FARKLIDIR. İnsan hakları odaklıdır; AİHS ve AİHM buraya bağlıdır. Türkiye KURUCU ÜYEDİR. TÜRKİYE-AB: 1959 başvuru, 1963 Ankara Anlaşması, 1970 Katma Protokol, 1987 tam üyelik başvurusu, 1996 GÜMRÜK BİRLİĞİ, 1999 Helsinki'de adaylık, 2005 müzakerelerin başlaması.

Ekonomik ve Bölgesel Örgütler

• IMF (1944 Bretton Woods, Washington): Ödemeler dengesi sorunlarına kısa vadeli destek. • DÜNYA BANKASI (1944, Washington): Kalkınma finansmanı. • DTÖ / WTO (1995, Cenevre): GATT'ın yerini aldı; ticaret kurallarını belirler ve uyuşmazlıkları çözer. • OECD (1961, Paris): Türkiye KURUCU ÜYEDİR. • G-20: Dünyanın en büyük 20 ekonomisi; Türkiye üyedir (2015'te Antalya'da zirveye ev sahipliği yaptı). • BRICS: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika (sonradan genişledi). • OPEC: Petrol ihraç eden ülkeler. BÖLGESEL ÖRGÜTLER: • KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği, 1992): Merkezi İSTANBUL. • EİT (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı): Türkiye, İran, Pakistan çekirdeğiyle. • TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan. • İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı, 1969, Cidde) • ASEAN, Afrika Birliği, Arap Ligi, NAFTA/USMCA.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026