KPSS Akademi

Uluslararası Örgütler

BM, NATO, AB ve diğer küresel-bölgesel örgütlerin yapısı.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Özet

BM, NATO, AB ve diğer küresel-bölgesel örgütlerin yapısı.

Birleşmiş Milletler

• 24 EKİM 1945'te San Francisco Konferansı ile kuruldu. Merkezi NEW YORK. Türkiye KURUCU ÜYEDİR. • Öncülü MİLLETLER CEMİYETİ (1920) idi; II. Dünya Savaşı'nı önleyemeyerek başarısız oldu. 6 TEMEL ORGAN: 1) GENEL KURUL: Tüm üyeler, her üyenin 1 oyu vardır. Kararları TAVSİYE niteliğindedir. 2) GÜVENLİK KONSEYİ: 15 üye — 5 DAİMİ (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) + 10 geçici (2 yıl). Daimi üyelerin VETO hakkı vardır. Kararları BAĞLAYICIDIR. 3) EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY (ECOSOC) 4) VESAYET KONSEYİ (faaliyeti askıya alındı) 5) ULUSLARARASI ADALET DİVANI — LAHEY (15 yargıç, 9 yıl) 6) SEKRETERLİK — Genel Sekreter (5 yıl) UZMANLIK KURULUŞLARI: UNESCO, UNICEF, WHO (DSÖ), ILO, FAO, IMF, Dünya Bankası, UNHCR (mülteciler), UNDP.

NATO ve Güvenlik Örgütleri

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü): • 4 NİSAN 1949, Washington Antlaşması. Merkezi BRÜKSEL. • Türkiye 18 ŞUBAT 1952'de Yunanistan ile birlikte katıldı. • 5. MADDE: Bir üyeye saldırı tümüne saldırı sayılır. TEK KEZ işletildi: 11 Eylül 2001. • 4. MADDE: Bir üye tehdit altında hissederse istişare talep edebilir (Türkiye birkaç kez başvurmuştur). • Son katılanlar: Kuzey Makedonya (2020), Finlandiya (2023), İsveç (2024). DİĞER GÜVENLİK YAPILARI: • AGİT (OSCE): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı — 1975 Helsinki Nihai Senedi ile başlayan süreç. • ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ (ŞİÖ): Çin, Rusya ve Orta Asya ülkeleri; Türkiye DİYALOG ORTAĞIDIR. • Varşova Paktı (1955-1991): SSCB liderliğinde, NATO'ya karşı kurulmuş, SSCB ile dağılmıştır.

Avrupa Bütünleşmesi

AB'NİN KURULUŞ SÜRECİ: • 1951 Paris Antlaşması → AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) • 1957 ROMA ANTLAŞMASI → AET ve EURATOM • 1987 Avrupa Tek Senedi • 1992 MAASTRICHT ANTLAŞMASI → AVRUPA BİRLİĞİ (üç sütunlu yapı) • 1997 Amsterdam, 2001 Nice, 2009 LİZBON ANTLAŞMASI AB KURUMLARI: Avrupa Komisyonu (yürütme), Avrupa Parlamentosu (yasama, doğrudan seçim), AB Konseyi (Bakanlar Konseyi), Avrupa Birliği Zirvesi, Avrupa Birliği Adalet Divanı (Lüksemburg), Avrupa Merkez Bankası (Frankfurt), Sayıştay. AVRUPA KONSEYİ (1949, Strazburg): AB'DEN FARKLIDIR. İnsan hakları odaklıdır; AİHS ve AİHM buraya bağlıdır. Türkiye KURUCU ÜYEDİR. TÜRKİYE-AB: 1959 başvuru, 1963 Ankara Anlaşması, 1970 Katma Protokol, 1987 tam üyelik başvurusu, 1996 GÜMRÜK BİRLİĞİ, 1999 Helsinki'de adaylık, 2005 müzakerelerin başlaması.

Ekonomik ve Bölgesel Örgütler

• IMF (1944 Bretton Woods, Washington): Ödemeler dengesi sorunlarına kısa vadeli destek. • DÜNYA BANKASI (1944, Washington): Kalkınma finansmanı. • DTÖ / WTO (1995, Cenevre): GATT'ın yerini aldı; ticaret kurallarını belirler ve uyuşmazlıkları çözer. • OECD (1961, Paris): Türkiye KURUCU ÜYEDİR. • G-20: Dünyanın en büyük 20 ekonomisi; Türkiye üyedir (2015'te Antalya'da zirveye ev sahipliği yaptı). • BRICS: Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika (sonradan genişledi). • OPEC: Petrol ihraç eden ülkeler. BÖLGESEL ÖRGÜTLER: • KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği, 1992): Merkezi İSTANBUL. • EİT (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı): Türkiye, İran, Pakistan çekirdeğiyle. • TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan. • İİT (İslam İşbirliği Teşkilatı, 1969, Cidde) • ASEAN, Afrika Birliği, Arap Ligi, NAFTA/USMCA.

BM Organları ve Karar Alma Usulleri

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ANA ORGANLARI: • GENEL KURUL: Tüm üye devletler temsil edilir, her devletin BİR oyu vardır. Kararları TAVSİYE niteliğindedir. Önemli konularda üçte iki çoğunluk aranır. • GÜVENLİK KONSEYİ: 15 üye — 5 DAİMİ (ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık, Fransa) ve 10 geçici üye (iki yıllığına seçilir). Usul dışı kararlar için 9 olumlu oy VE hiçbir daimi üyenin VETO kullanmaması gerekir. Kararları BAĞLAYICIDIR. • EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY (ECOSOC): Ekonomik, sosyal ve insani iş birliğini koordine eder. • ULUSLARARASI ADALET DİVANI: Merkezi Lahey'dedir; 15 yargıçtan oluşur. Yalnız DEVLETLER taraf olabilir ve yargı yetkisi devletlerin RIZASINA dayanır. Ayrıca danışma görüşü verir. • VESAYET KONSEYİ: Faaliyetleri askıya alınmıştır. • SEKRETERLİK: Genel Sekreter, Güvenlik Konseyinin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanır. BM ŞARTININ TEMEL İLKELERİ: Egemen eşitlik, uyuşmazlıkların barışçıl çözümü, kuvvet kullanma ve kuvvet kullanma tehdidinde bulunma YASAĞI (m.2/4), iç işlerine karışmama. KUVVET KULLANMA YASAĞININ İSTİSNALARI: MEŞRU MÜDAFAA (m.51) ve GÜVENLİK KONSEYİ KARARIYLA yetkilendirilen zorlama tedbirleri (VII. Bölüm). 'BARIŞ İÇİN BİRLİK' KARARI (1950): Güvenlik Konseyi veto nedeniyle kilitlenirse Genel Kurulun olağanüstü toplanıp tavsiye kararı alabilmesini öngörür. KORUMA SORUMLULUĞU (R2P): Devlet kendi halkını soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlardan koruyamıyorsa bu sorumluluğun uluslararası topluma geçtiği ilkesidir. Egemenlik anlayışını 'kontrol' değil 'sorumluluk' olarak yeniden tanımlar. BM UZMANLIK KURULUŞLARI: DSÖ, UNESCO, ILO, FAO, UNICEF, UNHCR, IMF ve Dünya Bankası.

Avrupa Birliği Kurumları ve Türkiye-AB İlişkileri

AB KURUMLARI: • AVRUPA KOMİSYONU: Yürütme organıdır; mevzuat TEKLİF ETME yetkisi yalnız ondadır ve antlaşmaların uygulanmasını denetler. • AVRUPA BİRLİĞİ KONSEYİ (Bakanlar Konseyi): Üye devletlerin ilgili bakanlarından oluşur; asıl karar alma organıdır. • AVRUPA PARLAMENTOSU: Üye ülke halkları tarafından doğrudan seçilir; Konsey ile birlikte yasama ve bütçe yetkisini kullanır. • AVRUPA BİRLİĞİ ZİRVESİ (Avrupa Konseyi): Devlet ve hükûmet başkanlarından oluşur; genel siyasi yönü belirler. • AVRUPA BİRLİĞİ ADALET DİVANI: AB hukukunun yorumlanması ve uygulanmasını sağlar. • AVRUPA MERKEZ BANKASI: Avro Alanı'nın para politikasını yürütür. DİKKAT: AVRUPA KONSEYİ (Council of Europe) AB'den TAMAMEN AYRI bir örgüttür; 1949'da kurulmuştur, insan hakları ve demokrasi alanında çalışır ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ona bağlıdır. Türkiye kurucu üyelerindendir. BÜTÜNLEŞME SÜRECİNİN KİLOMETRE TAŞLARI: Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (1951 Paris), Roma Antlaşmaları (1957 — AET ve EURATOM), Tek Senet (1986), Maastricht (1992 — Avrupa Birliği adı ve üç sütunlu yapı), Amsterdam (1997), Nice (2001), Lizbon (2007/2009 — kurumsal reform ve tek tüzel kişilik). KOPENHAG KRİTERLERİ (1993): • SİYASİ: Demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları, azınlıklara saygı. • EKONOMİK: İşleyen bir piyasa ekonomisi ve birlik içi rekabet baskısına dayanabilme. • UYUM (MÜKTESEBAT): AB hukukunu üstlenebilme ve uygulayabilme kapasitesi. TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNİN AŞAMALARI: Ankara Anlaşması (1963), Katma Protokol (1970), tam üyelik başvurusu (1987), GÜMRÜK BİRLİĞİ (1995 kararı, 1996 yürürlük), Helsinki Zirvesi'nde ADAY ÜLKE statüsü (1999), müzakerelerin başlaması (2005). BREXIT: Birleşik Krallık 2016 referandumunun ardından 2020'de Birlik'ten ayrılmıştır; bir üyenin ayrılması ilk kez yaşanmıştır.

Püf Noktaları

Uluslararası Örgütler Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 67 soru var — 36 kolay, 15 orta, 16 zor.

1. Türkiye NATO'ya hangi yıl üye olmuştur?

  1. A) 1960
  2. B) 1949
  3. C) 1955
  4. D) 1950
  5. E) 1952 ✓

Çözüm: Türkiye, Kore Savaşı'ndaki katkılarının ardından 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO'ya katılmıştır.

2. NATO'nun 5. maddesi tarihte kaç kez işletilmiştir?

  1. A) Hiç
  2. B) Bir kez ✓
  3. C) İki kez
  4. D) Beş kez
  5. E) Üç kez

Çözüm: 5. madde yalnızca 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından, ABD lehine bir kez işletilmiştir.

3. BM Güvenlik Konseyi'nin daimî üyelerinin sahip olduğu ayrıcalık aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Genel Kurul kararlarını iptal etme
  2. B) Uluslararası Adalet Divanı'na yargıç atama
  3. C) Veto hakkı ✓
  4. D) Üyelik aidatından muafiyet
  5. E) Genel Sekreteri tek başına atama

Çözüm: ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa esasa ilişkin kararlarda veto yetkisine sahiptir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Uluslararası İlişkiler Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026