Uluslararası İlişkiler Teorileri

Realizm, liberalizm, konstruktivizm ve eleştirel yaklaşımlar.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Realizm ve Neorealizm

KLASİK REALİZM (Morgenthau, Carr): • Devlet temel aktördür; uluslararası sistem ANARŞİKTİR (üstün otorite yok). • Devletler GÜÇ ve ULUSAL ÇIKAR peşindedir. • İnsan doğası bencildir; çatışma kaçınılmazdır. • GÜÇ DENGESİ barışın anahtarıdır. NEOREALİZM / YAPISAL REALİZM (Kenneth Waltz): • Devlet davranışını belirleyen insan doğası değil SİSTEMİN YAPISIDIR. • Güvenlik en temel amaçtır. • SAVUNMACI realizm (Waltz): Devletler yeterli güvenlik ister. • SALDIRGAN realizm (Mearsheimer): Devletler mümkün olan en fazla gücü ister. GÜVENLİK İKİLEMİ: Bir devletin güvenliğini artırma çabası diğerlerini tehdit altında hissettirir ve silahlanma sarmalı doğar.

Liberalizm ve Neoliberal Kurumsalcılık

LİBERALİZM: • Devlet dışı aktörler (uluslararası örgütler, şirketler, STK'lar) da önemlidir. • İş birliği mümkündür ve rasyoneldir. • Karşılıklı ekonomik BAĞIMLILIK savaşı maliyetli kılar. • DEMOKRATİK BARIŞ TEORİSİ: Demokratik devletler birbirleriyle savaşmaz. NEOLİBERAL KURUMSALCILIK (Keohane, Nye): • Uluslararası REJİMLER ve KURUMLAR işlem maliyetlerini düşürür, bilgi sağlar, iş birliğini kolaylaştırır. • KARMAŞIK KARŞILIKLI BAĞIMLILIK: Çoklu kanallar, konu hiyerarşisinin olmaması, askerî gücün azalan rolü. • YUMUŞAK GÜÇ (Joseph Nye): Zorlama yerine çekicilikle etkileme (kültür, değerler, politikalar).

Konstruktivizm ve Eleştirel Yaklaşımlar

KONSTRUKTİVİZM (İnşacılık — Alexander Wendt): • Uluslararası yapı maddi değil SOSYAL olarak inşa edilir. • 'Anarşi devletlerin ondan ne anladığıdır.' • KİMLİK, NORM ve FİKİRLER çıkarları şekillendirir. • Değişim mümkündür. MARKSİST/ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR: • Sınıf çatışması ve ekonomik sömürü merkezdedir. • BAĞIMLILIK OKULU: Merkez ülkeler çevre ülkeleri sömürür; az gelişmişlik yapısaldır. • DÜNYA SİSTEMİ TEORİSİ (Wallerstein): Merkez – yarı çevre – çevre. • ELEŞTİREL TEORİ (Cox): 'Teori daima birileri ve bir amaç içindir.' DİĞER: İngiliz Okulu (uluslararası toplum), feminist teori, postmodernizm, yeşil teori.

Önemli Tezler ve Kavramlar

• TARİHİN SONU (Fukuyama, 1992): Liberal demokrasi ideolojik evrimin son noktasıdır. • MEDENİYETLER ÇATIŞMASI (Huntington, 1996): Soğuk Savaş sonrası çatışmalar kültürel/medeniyet eksenli olacaktır. • HEGEMONİK İSTİKRAR TEORİSİ: Tek bir hegemon güç sisteme düzen sağlar. • GÜÇ DENGESİ ↔ BANDWAGONING: Zayıf devletler ya güçlüye karşı denge kurar ya da onun yanında saf tutar. • KAMU MALI ve BEDAVACILIK sorunu uluslararası iş birliğinde de görülür. • OYUN TEORİSİ: Mahkûm ikilemi, geyik avı, tavuk oyunu — iş birliği ve çatışma modelleri. • SIFIR TOPLAMLI ↔ POZİTİF TOPLAMLI OYUN: Realizm sıfır toplamlı, liberalizm pozitif toplamlı bakar.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026