KPSS Akademi

Uluslararası İlişkiler Teorileri

Realizm, liberalizm, konstruktivizm ve eleştirel yaklaşımlar.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Özet

Realizm, liberalizm, konstruktivizm ve eleştirel yaklaşımlar.

Realizm ve Neorealizm

KLASİK REALİZM (Morgenthau, Carr): • Devlet temel aktördür; uluslararası sistem ANARŞİKTİR (üstün otorite yok). • Devletler GÜÇ ve ULUSAL ÇIKAR peşindedir. • İnsan doğası bencildir; çatışma kaçınılmazdır. • GÜÇ DENGESİ barışın anahtarıdır. NEOREALİZM / YAPISAL REALİZM (Kenneth Waltz): • Devlet davranışını belirleyen insan doğası değil SİSTEMİN YAPISIDIR. • Güvenlik en temel amaçtır. • SAVUNMACI realizm (Waltz): Devletler yeterli güvenlik ister. • SALDIRGAN realizm (Mearsheimer): Devletler mümkün olan en fazla gücü ister. GÜVENLİK İKİLEMİ: Bir devletin güvenliğini artırma çabası diğerlerini tehdit altında hissettirir ve silahlanma sarmalı doğar.

Liberalizm ve Neoliberal Kurumsalcılık

LİBERALİZM: • Devlet dışı aktörler (uluslararası örgütler, şirketler, STK'lar) da önemlidir. • İş birliği mümkündür ve rasyoneldir. • Karşılıklı ekonomik BAĞIMLILIK savaşı maliyetli kılar. • DEMOKRATİK BARIŞ TEORİSİ: Demokratik devletler birbirleriyle savaşmaz. NEOLİBERAL KURUMSALCILIK (Keohane, Nye): • Uluslararası REJİMLER ve KURUMLAR işlem maliyetlerini düşürür, bilgi sağlar, iş birliğini kolaylaştırır. • KARMAŞIK KARŞILIKLI BAĞIMLILIK: Çoklu kanallar, konu hiyerarşisinin olmaması, askerî gücün azalan rolü. • YUMUŞAK GÜÇ (Joseph Nye): Zorlama yerine çekicilikle etkileme (kültür, değerler, politikalar).

Konstruktivizm ve Eleştirel Yaklaşımlar

KONSTRUKTİVİZM (İnşacılık — Alexander Wendt): • Uluslararası yapı maddi değil SOSYAL olarak inşa edilir. • 'Anarşi devletlerin ondan ne anladığıdır.' • KİMLİK, NORM ve FİKİRLER çıkarları şekillendirir. • Değişim mümkündür. MARKSİST/ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR: • Sınıf çatışması ve ekonomik sömürü merkezdedir. • BAĞIMLILIK OKULU: Merkez ülkeler çevre ülkeleri sömürür; az gelişmişlik yapısaldır. • DÜNYA SİSTEMİ TEORİSİ (Wallerstein): Merkez – yarı çevre – çevre. • ELEŞTİREL TEORİ (Cox): 'Teori daima birileri ve bir amaç içindir.' DİĞER: İngiliz Okulu (uluslararası toplum), feminist teori, postmodernizm, yeşil teori.

Önemli Tezler ve Kavramlar

• TARİHİN SONU (Fukuyama, 1992): Liberal demokrasi ideolojik evrimin son noktasıdır. • MEDENİYETLER ÇATIŞMASI (Huntington, 1996): Soğuk Savaş sonrası çatışmalar kültürel/medeniyet eksenli olacaktır. • HEGEMONİK İSTİKRAR TEORİSİ: Tek bir hegemon güç sisteme düzen sağlar. • GÜÇ DENGESİ ↔ BANDWAGONING: Zayıf devletler ya güçlüye karşı denge kurar ya da onun yanında saf tutar. • KAMU MALI ve BEDAVACILIK sorunu uluslararası iş birliğinde de görülür. • OYUN TEORİSİ: Mahkûm ikilemi, geyik avı, tavuk oyunu — iş birliği ve çatışma modelleri. • SIFIR TOPLAMLI ↔ POZİTİF TOPLAMLI OYUN: Realizm sıfır toplamlı, liberalizm pozitif toplamlı bakar.

İngiliz Okulu, Marksist ve Feminist Yaklaşımlar

İNGİLİZ OKULU (ULUSLARARASI TOPLUM YAKLAŞIMI): Devletler anarşik bir ortamda bulunsalar da ortak kurallar, kurumlar ve değerler etrafında bir 'uluslararası TOPLUM' oluşturur. Diplomasi, uluslararası hukuk, güç dengesi, savaş ve büyük güçler bu toplumun temel kurumlarıdır. Hedley Bull'un 'Anarşik Toplum' eseri temel metindir. Realizm ile liberalizm arasında orta yol sayılır: Anarşiyi kabul eder ama düzenin mümkün olduğunu savunur. MARKSİST VE YAPISALCI YAKLAŞIMLAR: Uluslararası ilişkilerin belirleyicisi devletler değil KAPİTALİST ÜRETİM İLİŞKİLERİ ve sınıflardır. • BAĞIMLILIK OKULU: Az gelişmişlik bir geri kalmışlık değil, merkez ülkelerin çevre ülkeleri sömürmesinin ÜRÜNÜDÜR. • DÜNYA SİSTEMLERİ KURAMI (Wallerstein): Dünya ekonomisi MERKEZ, YARI ÇEVRE ve ÇEVRE olarak katmanlaşmıştır; eşitsizlik sistemin kendisinden kaynaklanır. • GRAMSCICI YAKLAŞIM: Hegemonya yalnız zorla değil RIZA üretimiyle kurulur. FEMİNİST YAKLAŞIMLAR: Uluslararası ilişkiler kuramının 'erkek' deneyimi üzerine kurulduğunu, güvenlik ve güç kavramlarının toplumsal cinsiyet körü olduğunu savunur. Savaşın ve göçün kadınlar üzerindeki farklı etkilerini görünür kılar. YEŞİL KURAM: Çevre ve iklim sorunlarını devlet merkezli analizin sınırlarını aşan küresel bir mesele olarak ele alır. POSTKOLONYAL YAKLAŞIM: Sömürgecilik mirasının bugünkü uluslararası düzeni nasıl biçimlendirdiğini inceler. AYIRT EDİCİ ÖLÇÜT: Realizm devleti ve gücü, liberalizm kurumları ve iş birliğini, konstrüktivizm kimlik ve normları, eleştirel kuramlar ise EŞİTSİZLİĞİ ve iktidar yapılarını merkeze alır.

Güvenlik İkilemi ve Güç Dengesi Tartışmaları

GÜVENLİK İKİLEMİ: Bir devletin güvenliğini artırmak için aldığı önlemler (silahlanma, ittifak) diğer devletlerce tehdit olarak algılanır; onlar da önlem alır ve sonuçta HERKES daha az güvenli hâle gelir. Anarşinin yapısal sonucudur ve niyetlerin bilinememesinden doğar. GÜÇ DENGESİ: Hiçbir devletin hegemonya kuramayacak kadar güçlenmemesi durumudur. İki yolla kurulur: İÇ DENGELEME (kendi askerî ve ekonomik gücünü artırma) ve DIŞ DENGELEME (ittifak kurma). PEŞİNE TAKILMA (bandwagoning): Zayıf devletin, güçlüye karşı denge kurmak yerine onun yanında yer almasıdır. SAVUNMACI – SALDIRGAN REALİZM AYRIMI: • SAVUNMACI REALİZM (Waltz): Devletler güvenlik ararlar; aşırı güç birikimi karşı ittifak doğurduğu için akılcı değildir. • SALDIRGAN REALİZM (Mearsheimer): Devletler ellerinden geldiğince çok güç biriktirir; nihai hedef bölgesel hegemonyadır. HEGEMONİK İSTİKRAR KURAMI: Açık ve istikrarlı bir uluslararası ekonomik düzen, bu düzeni sürdürecek bir HEGEMON gücün varlığını gerektirir. Hegemonun gerilemesi istikrarsızlık üretir. GÜÇ GEÇİŞİ KURAMI ve THUCYDIDES TUZAĞI: Yükselen bir gücün mevcut hegemona yaklaştığı dönem, savaş riskinin en yüksek olduğu dönemdir. DEMOKRATİK BARIŞ TEZİ: Demokrasiler birbirleriyle savaşmaz. Kant'ın 'Ebedi Barış' fikrine dayanır; liberal kuramın en çok tartışılan ampirik iddiasıdır. Eleştirisi, demokrasilerin demokratik olmayan ülkelere karşı savaşmaktan geri durmadığıdır. KARMAŞIK KARŞILIKLI BAĞIMLILIK (Keohane-Nye): Devletler arasında çoklu kanallar vardır, konular arasında hiyerarşi yoktur ve askerî gücün rolü azalmıştır. Ekonomik bağımlılık çatışmanın maliyetini artırır.

Püf Noktaları

Uluslararası İlişkiler Teorileri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 60 soru var — 5 kolay, 14 orta, 41 zor.

1. Liberal kuramda savaşın azalmasını sağlayan ekonomik mekanizma nedir?

  1. A) Karşılıklı ticari bağımlılık ✓
  2. B) Sömürgecilik
  3. C) Otarşi
  4. D) Devletçilik
  5. E) Korumacılık

Çözüm: Karşılıklı ticaret savaşın maliyetini artırarak caydırıcı etki yapar.

2. Kenneth Waltz'ın geliştirdiği neorealizmin temel vurgusu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Uluslararası hukukun bağlayıcılığı
  2. B) Ekonomik karşılıklı bağımlılık
  3. C) Uluslararası sistemin yapısı ✓
  4. D) Kültürel kimlik
  5. E) İnsan doğası

Çözüm: Waltz, devletlerin davranışlarını belirleyenin insan doğası değil sistemin anarşik yapısı olduğunu savunur.

3. 'Anarşi durumu' kavramı uluslararası ilişkilerde neyi ifade eder?

  1. A) Diplomatik ilişkilerin kesilmesi
  2. B) İç savaş durumu
  3. C) Ekonomik kriz ortamı
  4. D) Üstün bir otoritenin bulunmaması ✓
  5. E) Devletler arası savaş hali

Çözüm: Uluslararası sistemde devletlerin üzerinde bir dünya hükümeti olmadığı için sistem anarşik kabul edilir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Uluslararası İlişkiler Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026