Uluslararası Hukuk

Uluslararası hukukun kaynakları, devlet, antlaşmalar ve deniz hukuku.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Kaynaklar ve Temel İlkeler

ULUSLARARASI HUKUKUN KAYNAKLARI (UAD Statüsü md.38): 1) ANTLAŞMALAR (asli kaynak) 2) ULUSLARARASI ÖRF VE ADET (teamül) — sürekli uygulama + hukuki zorunluluk inancı (opinio juris) 3) HUKUKUN GENEL İLKELERİ 4) YARGI KARARLARI ve DOKTRİN (yardımcı kaynak) TEMEL İLKELER: • DEVLET EGEMENLİĞİ ve egemen eşitlik • İÇ İŞLERİNE KARIŞMAMA • Kuvvet kullanma yasağı (BM Antlaşması md.2/4) — istisnalar: MEŞRU MÜDAFAA (md.51) ve Güvenlik Konseyi kararı • PACTA SUNT SERVANDA: Antlaşmalara uyma yükümlülüğü • JUS COGENS: Hiçbir antlaşmayla değiştirilemeyen üstün normlar (soykırım, kölelik, işkence yasağı) • Uyuşmazlıkların barışçıl çözümü

Devlet ve Tanıma

DEVLETİN UNSURLARI (Montevideo Sözleşmesi, 1933): 1) Daimî nüfus 2) Belirli ülke (toprak) 3) Hükümet (etkin otorite) 4) Diğer devletlerle ilişki kurma ehliyeti (egemenlik) TANIMA: • DE JURE (hukuki) tanıma: Tam ve kesin. • DE FACTO (fiilî) tanıma: Geçici ve sınırlı. • KURUCU teori ↔ AÇIKLAYICI teori: Tanımanın devlet olmayı kurup kurmadığı tartışması. DEVLETİN YETKİLERİ: Ülkesel (mülkilik), kişisel (şahsilik), koruma ve evrensellik ilkeleri. DİPLOMATİK İLİŞKİLER: • 1961 VİYANA DİPLOMATİK İLİŞKİLER SÖZLEŞMESİ: Diplomatik dokunulmazlık ve ayrıcalıklar. • PERSONA NON GRATA: İstenmeyen kişi ilan edilme. • Diplomatik misyon binaları ve arşivleri DOKUNULMAZDIR. • 1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi.

Antlaşmalar Hukuku

1969 VİYANA ANTLAŞMALAR HUKUKU SÖZLEŞMESİ esas alınır. ANTLAŞMA SÜRECİ: Görüşme → Metnin kabulü → İmza → ONAY (tasdik) → Onay belgelerinin teatisi → Yürürlük → Tescil (BM'ye). • ÇEKİNCE (ihtirazi kayıt): Devletin bazı hükümleri kendisi bakımından hariç tutması. Antlaşmanın konu ve amacına aykırı olamaz. • YORUM: İyi niyet, olağan anlam, konu ve amaç ışığında. • SONA ERME: Süre bitimi, tarafların rızası, ihlal, imkânsızlık, KÖKLÜ DEĞİŞİKLİK (rebus sic stantibus). TÜRK HUKUKUNDA (Anayasa md.90): • Milletlerarası antlaşmaları onaylamak TBMM'nin uygun bulma kanunu ile Cumhurbaşkanına aittir. • Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar KANUN HÜKMÜNDEDİR; Anayasaya aykırılığı iddiasıyla AYM'ye BAŞVURULAMAZ. • TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERE ilişkin antlaşmalarla kanunlar çelişirse ANTLAŞMA hükümleri esas alınır.

Deniz Hukuku ve İnsancıl Hukuk

1982 BM DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİ (UNCLOS) — 1994'te yürürlüğe girdi. Türkiye TARAF DEĞİLDİR. DENİZ ALANLARI: • İÇ SULAR: Esas hattın kara tarafı; tam egemenlik. • KARASULARI: En fazla 12 deniz mili; zararsız geçiş hakkı vardır. • BİTİŞİK BÖLGE: 24 mile kadar; gümrük, maliye, göç, sağlık denetimi. • MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGE (MEB): 200 deniz miline kadar; kaynaklar üzerinde egemen haklar. • KITA SAHANLIĞI: Doğal uzantı; deniz yatağı ve toprak altı kaynakları. • AÇIK DENİZLER: Serbestlik ilkesi (seyrüsefer, uçuş, balıkçılık, kablo döşeme). ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK: • 1949 CENEVRE SÖZLEŞMELERİ (4 adet) ve Ek Protokoller: Yaralılar, savaş esirleri, siviller. • Ayrım gözetme, orantılılık ve zorunluluk ilkeleri. • ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ (ICC): 1998 ROMA STATÜSÜ, Lahey. Soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, saldırı suçu. • KORUMA SORUMLULUĞU (R2P): 2005 BM Dünya Zirvesi'nde kabul edildi.

Uluslararası Sorumluluk ve Yargı Yolları

DEVLETİN ULUSLARARASI SORUMLULUĞU: Bir devletin uluslararası yükümlülüğünü ihlal eden ve kendisine ATFEDİLEBİLEN bir eylemi, uluslararası sorumluluğunu doğurur. İKİ UNSUR: (1) Eylemin devlete atfedilebilir olması, (2) Uluslararası bir yükümlülüğün ihlali. SORUMLULUĞUN SONUÇLARI: İhlalin sona erdirilmesi, tekrarlanmayacağına dair güvence ve TAM ONARIM — eski hâle iade (restitutio in integrum), tazminat veya tatmin (özür, ihlalin tespiti) biçiminde. SORUMLULUĞU KALDIRAN HÂLLER: Rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, mücbir sebep, zaruret hâli ve ıstırar hâli. UYUŞMAZLIKLARIN BARIŞÇIL ÇÖZÜM YOLLARI: • SİYASİ YOLLAR: Görüşme (müzakere), dostça girişim (iyi niyet görevi), arabuluculuk, soruşturma ve uzlaştırma. Sonuçları bağlayıcı DEĞİLDİR. • HUKUKİ YOLLAR: Tahkim (hakemlik) ve yargısal çözüm. Kararları BAĞLAYICIDIR. TAHKİM ile YARGI FARKI: Tahkimde taraflar hakemleri ve uygulanacak usulü kendileri belirler; yargıda mahkeme ve usul önceden bellidir. ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ (UCM/ICC): Roma Statüsü ile kurulmuştur; merkezi Lahey'dedir. DEVLETLERİ değil BİREYLERİ yargılar. Yetki alanı: Soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu. TAMAMLAYICILIK İLKESİ: UCM ancak ilgili devlet yargılama yapmak istemiyor ya da yapamıyorsa devreye girer. ULUSLARARASI ADALET DİVANI'ndan farkı: UAD devletler arası uyuşmazlıklara bakar, UCM bireysel cezai sorumluluğu ele alır. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ: Avrupa Konseyi bünyesindedir (AB'ye ait DEĞİLDİR). Bireysel başvuruyu, iç hukuk yolları tüketildikten sonra kabul eder; kararları taraf devletler için bağlayıcıdır.

Deniz Yetki Alanları ve Hava Sahası

1982 BM DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİ'NE GÖRE YETKİ ALANLARI (esas hattan itibaren): • İÇ SULAR: Esas hattın kara tarafında kalan sular. Tam egemenlik vardır; zararsız geçiş hakkı YOKTUR. • KARASULARI: En çok 12 DENİZ MİLİ. Devletin egemenliği hava sahası ve deniz yatağını da kapsar; ancak yabancı gemilerin ZARARSIZ GEÇİŞ hakkı bulunur. • BİTİŞİK BÖLGE: 24 deniz miline kadar. Gümrük, maliye, sağlık ve göç mevzuatının uygulanması bakımından sınırlı yetki verir. • MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGE (MEB): 200 deniz miline kadar. Canlı ve cansız doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesinde egemen haklar tanır; ancak seyrüsefer ve uçuş serbestisi korunur. • KITA SAHANLIĞI: Kıyı devletinin kara ülkesinin denizin altındaki doğal uzantısıdır. 200 deniz miline kadar, jeolojik koşullar varsa daha ileriye uzanabilir. Deniz yatağı ve toprak altı kaynakları üzerinde egemen hak verir ve İLAN EDİLMESİNE GEREK YOKTUR — kendiliğinden vardır. (MEB ise ilan edilmelidir.) • AÇIK DENİZLER: Hiçbir devletin egemenliğine tabi değildir; seyrüsefer, uçuş, balıkçılık ve bilimsel araştırma serbestisi geçerlidir. ADALARIN DURUMU: Sözleşmeye göre insan yaşamına elverişli olmayan kayalıklar MEB ve kıta sahanlığına sahip olamaz. Bu hüküm Ege ve Doğu Akdeniz tartışmalarının merkezindedir. HAKKANİYET İLKESİ: Sınırlandırmada tek bir yönteme (örneğin ortay hat) mekanik olarak bağlı kalınmaz; kıyı uzunlukları, coğrafi özellikler ve orantılılık gözetilerek HAKKANİYETE UYGUN sonuç aranır. Türkiye'nin Ege ve Doğu Akdeniz'deki temel tezi budur. HAVA SAHASI: Devletin kara ülkesi ve karasuları üzerindeki hava sahası üzerinde TAM ve MÜNHASIR egemenliği vardır; zararsız geçiş hakkı hava sahasında geçerli DEĞİLDİR. Uzay ise hiçbir devletin egemenliğine tabi olamaz (1967 Uzay Antlaşması).

Püf Noktaları

Uluslararası Hukuk Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 44 soru var — 5 kolay, 20 orta, 19 zor.

Son güncelleme: 20 Eylül 2026