Uluslararası Hukuk

Uluslararası hukukun kaynakları, devlet, antlaşmalar ve deniz hukuku.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Kaynaklar ve Temel İlkeler

ULUSLARARASI HUKUKUN KAYNAKLARI (UAD Statüsü md.38): 1) ANTLAŞMALAR (asli kaynak) 2) ULUSLARARASI ÖRF VE ADET (teamül) — sürekli uygulama + hukuki zorunluluk inancı (opinio juris) 3) HUKUKUN GENEL İLKELERİ 4) YARGI KARARLARI ve DOKTRİN (yardımcı kaynak) TEMEL İLKELER: • DEVLET EGEMENLİĞİ ve egemen eşitlik • İÇ İŞLERİNE KARIŞMAMA • Kuvvet kullanma yasağı (BM Antlaşması md.2/4) — istisnalar: MEŞRU MÜDAFAA (md.51) ve Güvenlik Konseyi kararı • PACTA SUNT SERVANDA: Antlaşmalara uyma yükümlülüğü • JUS COGENS: Hiçbir antlaşmayla değiştirilemeyen üstün normlar (soykırım, kölelik, işkence yasağı) • Uyuşmazlıkların barışçıl çözümü

Devlet ve Tanıma

DEVLETİN UNSURLARI (Montevideo Sözleşmesi, 1933): 1) Daimî nüfus 2) Belirli ülke (toprak) 3) Hükümet (etkin otorite) 4) Diğer devletlerle ilişki kurma ehliyeti (egemenlik) TANIMA: • DE JURE (hukuki) tanıma: Tam ve kesin. • DE FACTO (fiilî) tanıma: Geçici ve sınırlı. • KURUCU teori ↔ AÇIKLAYICI teori: Tanımanın devlet olmayı kurup kurmadığı tartışması. DEVLETİN YETKİLERİ: Ülkesel (mülkilik), kişisel (şahsilik), koruma ve evrensellik ilkeleri. DİPLOMATİK İLİŞKİLER: • 1961 VİYANA DİPLOMATİK İLİŞKİLER SÖZLEŞMESİ: Diplomatik dokunulmazlık ve ayrıcalıklar. • PERSONA NON GRATA: İstenmeyen kişi ilan edilme. • Diplomatik misyon binaları ve arşivleri DOKUNULMAZDIR. • 1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi.

Antlaşmalar Hukuku

1969 VİYANA ANTLAŞMALAR HUKUKU SÖZLEŞMESİ esas alınır. ANTLAŞMA SÜRECİ: Görüşme → Metnin kabulü → İmza → ONAY (tasdik) → Onay belgelerinin teatisi → Yürürlük → Tescil (BM'ye). • ÇEKİNCE (ihtirazi kayıt): Devletin bazı hükümleri kendisi bakımından hariç tutması. Antlaşmanın konu ve amacına aykırı olamaz. • YORUM: İyi niyet, olağan anlam, konu ve amaç ışığında. • SONA ERME: Süre bitimi, tarafların rızası, ihlal, imkânsızlık, KÖKLÜ DEĞİŞİKLİK (rebus sic stantibus). TÜRK HUKUKUNDA (Anayasa md.90): • Milletlerarası antlaşmaları onaylamak TBMM'nin uygun bulma kanunu ile Cumhurbaşkanına aittir. • Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar KANUN HÜKMÜNDEDİR; Anayasaya aykırılığı iddiasıyla AYM'ye BAŞVURULAMAZ. • TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERE ilişkin antlaşmalarla kanunlar çelişirse ANTLAŞMA hükümleri esas alınır.

Deniz Hukuku ve İnsancıl Hukuk

1982 BM DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİ (UNCLOS) — 1994'te yürürlüğe girdi. Türkiye TARAF DEĞİLDİR. DENİZ ALANLARI: • İÇ SULAR: Esas hattın kara tarafı; tam egemenlik. • KARASULARI: En fazla 12 deniz mili; zararsız geçiş hakkı vardır. • BİTİŞİK BÖLGE: 24 mile kadar; gümrük, maliye, göç, sağlık denetimi. • MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGE (MEB): 200 deniz miline kadar; kaynaklar üzerinde egemen haklar. • KITA SAHANLIĞI: Doğal uzantı; deniz yatağı ve toprak altı kaynakları. • AÇIK DENİZLER: Serbestlik ilkesi (seyrüsefer, uçuş, balıkçılık, kablo döşeme). ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK: • 1949 CENEVRE SÖZLEŞMELERİ (4 adet) ve Ek Protokoller: Yaralılar, savaş esirleri, siviller. • Ayrım gözetme, orantılılık ve zorunluluk ilkeleri. • ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ (ICC): 1998 ROMA STATÜSÜ, Lahey. Soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, saldırı suçu. • KORUMA SORUMLULUĞU (R2P): 2005 BM Dünya Zirvesi'nde kabul edildi.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026