Türk Dış Politikası

Atatürk döneminden günümüze Türk dış politikasının temel çizgileri.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Atatürk Dönemi (1923-1938)

TEMEL İLKE: 'YURTTA SULH, CİHANDA SULH' • Gerçekçilik, tam bağımsızlık, barışçılık, ittifaklara denge içinde yaklaşım. ÇÖZÜLEN SORUNLAR: • Nüfus mübadelesi ve etabli sorunu (Yunanistan, 1930'da çözüldü) • Musul: 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a (İngiltere'ye) bırakıldı. • Yabancı okullar, Osmanlı borçları, Bozkurt-Lotus davası. İTTİFAKLAR: • 1932: MİLLETLER CEMİYETİ'ne üyelik (davet üzerine). • 1934: BALKAN ANTANTI (Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya). • 1936: MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ — Türkiye Boğazlar üzerinde TAM EGEMENLİK kazandı. • 1937: SADABAT PAKTI (Türkiye, İran, Irak, Afganistan). • 1939: HATAY'ın anavatana katılması (referandum ve TBMM kararı).

İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş Dönemi

• II. DÜNYA SAVAŞI'nda Türkiye AKTİF TARAFSIZLIK politikası izledi; Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan ederek BM'ye kurucu üye oldu. SOĞUK SAVAŞ: • 1947 TRUMAN DOKTRİNİ ve MARSHALL YARDIMI: Türkiye Batı Bloku'na yöneldi. • 1949: Avrupa Konseyi kurucu üyeliği. • 1950-53 KORE SAVAŞI'na asker gönderildi. • 1952: NATO ÜYELİĞİ. • 1955: Bağdat Paktı (sonra CENTO). • 1959: AET'ye ortaklık başvurusu; 1963 ANKARA ANLAŞMASI. • 1964 JOHNSON MEKTUBU: Kıbrıs krizinde ABD'nin uyarısı; Türkiye'de dış politikada ÇOK YÖNLÜLÜK arayışını hızlandırdı. • 1974 KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI ve ardından ABD AMBARGOSU (1975-1978). • 1980'ler: Turgut Özal döneminde dışa açılma ve ekonomik diplomasi.

Soğuk Savaş Sonrası (1991-2002)

• SSCB'nin dağılmasıyla Kafkasya ve Orta Asya'da yeni Türk cumhuriyetleriyle ilişkiler kuruldu; TİKA (1992) ve Türk Devletleri zirveleri başladı. • KARADENİZ EKONOMİK İŞBİRLİĞİ (1992) Türkiye öncülüğünde kuruldu, merkezi İstanbul oldu. • 1990-91 Körfez Savaşı ve Kuzey Irak sorunu. • Balkan krizleri (Bosna, Kosova) ve Türkiye'nin insani-diplomatik rolü. • 1996: AB ile GÜMRÜK BİRLİĞİ yürürlüğe girdi. • 1999: HELSİNKİ ZİRVESİ'nde Türkiye'ye AB adaylık statüsü verildi. • 1999: Yunanistan ile 'deprem diplomasisi' ile ilişkilerde yumuşama.

2000 Sonrası ve Güncel Dış Politika

• 2005: AB ile katılım müzakereleri başladı. • 'Komşularla sıfır sorun' yaklaşımı ve çok boyutlu dış politika söylemi; ARABULUCULUK girişimleri. • Arap Baharı (2010 sonrası) ve Suriye iç savaşı: Sınır güvenliği, göç ve sınır ötesi operasyonlar (Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı). • Türkiye dünyada en çok mülteci barındıran ülkelerdendir; 2016 Türkiye-AB Mutabakatı. • DOĞU AKDENİZ: Deniz yetki alanları ve hidrokarbon; 2019 TÜRKİYE-LİBYA Deniz Yetki Alanları Mutabakat Muhtırası. • 2020 II. KARABAĞ SAVAŞI'nda Azerbaycan'a destek; 2021 ŞUŞA BEYANNAMESİ. • 2022 Rusya-Ukrayna savaşında dengeli tutum ve TAHIL KORİDORU arabuluculuğu (İstanbul). • Afrika açılımı, savunma sanayii ihracatı ve insani diplomasi (AFAD, Kızılay, TİKA) öne çıkan araçlardır. • KKTC ile ilişkiler ve Kıbrıs'ta iki devletli çözüm tezi.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026