KPSS Akademi

Soğuk Savaş

İki kutuplu dünya düzeni, bloklar ve Soğuk Savaş'ın sona ermesi.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Özet

İki kutuplu dünya düzeni, bloklar ve Soğuk Savaş'ın sona ermesi.

Soğuk Savaş'ın Başlangıcı

• II. Dünya Savaşı sonrası ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıktı; iki kutuplu düzen doğdu. • YALTA (Şubat 1945) ve POTSDAM (Temmuz 1945) konferanslarında savaş sonrası düzen şekillendi. • 1946 CHURCHILL'in FULTON konuşması: 'DEMİR PERDE' kavramı. • 1947 TRUMAN DOKTRİNİ: Yunanistan ve Türkiye'ye yardım; komünizmin YAYILMASINI ÖNLEME (containment) politikası. • 1948 MARSHALL PLANI: Avrupa'nın ekonomik yeniden inşası. • 1948-49 BERLİN ABLUKASI ve hava köprüsü. • 1949 NATO kuruldu; 1955 VARŞOVA PAKTI kuruldu. • 1949: Çin Halk Cumhuriyeti ilan edildi; SSCB atom bombası denedi.

Kriz ve Çatışmalar

• 1950-53 KORE SAVAŞI: Türkiye asker gönderdi; NATO üyeliğinin yolu açıldı. Kore 38. paralelde bölündü. • 1956 SÜVEYŞ KRİZİ: Mısır'ın kanalı millileştirmesi; İngiltere-Fransa-İsrail müdahalesi ABD ve SSCB baskısıyla sonuçsuz kaldı. • 1961 BERLİN DUVARI inşa edildi. • 1962 KÜBA FÜZE KRİZİ: Soğuk Savaş'ın nükleer savaşa EN ÇOK YAKLAŞTIĞI an. SSCB Küba'daki füzeleri çekti, ABD Türkiye'deki Jüpiter füzelerini kaldırdı. • 1955-1975 VİETNAM SAVAŞI: ABD'nin ağır yenilgisi ve prestij kaybı. • 1979 SSCB'nin AFGANİSTAN İŞGALİ: Yumuşama dönemi sona erdi. • 1980'ler: Reagan'ın Yıldız Savaşları (SDI) projesi ve silahlanma yarışının hızlanması.

Yumuşama (Détente) ve Bağlantısızlar

YUMUŞAMA DÖNEMİ (1962-1979): • Küba krizinin şokuyla başlayan karşılıklı temkinli iş birliği. • 1963 Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması. • 1968 NPT (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması) — 1970'te yürürlüğe girdi. • SALT I (1972) ve SALT II (1979) stratejik silah sınırlama antlaşmaları. • 1975 HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ: Sınırların dokunulmazlığı, insan hakları; AGİT sürecinin temeli. BAĞLANTISIZLAR HAREKETİ: • 1955 BANDUNG KONFERANSI ile fikrî temeli atıldı; 1961 BELGRAD'da resmen kuruldu. • Öncüler: Nehru (Hindistan), Nasır (Mısır), Tito (Yugoslavya), Sukarno (Endonezya). • İki bloka da mesafeli duran ülkeler; sömürgecilik karşıtlığı ve kalkınma vurgusu.

Soğuk Savaş'ın Sonu

• 1985: Mihail GORBAÇOV iktidara geldi; GLASNOST (açıklık) ve PERESTROYKA (yeniden yapılanma) politikaları. • 1987 INF Antlaşması: Orta menzilli nükleer füzelerin kaldırılması. • 1989: Doğu Avrupa'da komünist rejimlerin çöküşü; 9 KASIM 1989 BERLİN DUVARI YIKILDI. • 1990: Almanya'nın yeniden birleşmesi. • 1991: VARŞOVA PAKTI ve COMECON dağıldı; 25 ARALIK 1991'de SSCB resmen sona erdi. SONUÇLARI: • İki kutuplu düzen sona erdi; ABD tek süper güç olarak kaldı (tek kutupluluk tartışmaları). • Yeni bağımsız devletler ortaya çıktı (Orta Asya ve Kafkasya Türk cumhuriyetleri dahil). • Etnik ve bölgesel çatışmalar arttı (Balkanlar, Kafkasya). • Küreselleşme hızlandı; AB derinleşti ve genişledi. • NATO'nun rolü ve doğuya genişlemesi tartışma konusu oldu.

Bloklaşmanın Kurumsallaşması

TRUMAN DOKTRİNİ (1947): ABD'nin Yunanistan ve Türkiye'ye askerî ve ekonomik yardım sağlamasıdır. Sovyet yayılmasını durdurmayı amaçlayan ÇEVRELEME (containment) politikasının ilk somut adımıdır. MARSHALL PLANI (1947-1948): Savaş sonrası Batı Avrupa'nın ekonomik olarak yeniden inşası için ABD yardımı. Amacı, yoksulluğun komünizme zemin hazırlamasını önlemektir. Yardımın koordinasyonu için kurulan OEEC daha sonra OECD'ye dönüşmüştür. COMINFORM (1947) ve COMECON (1949): Sovyetler Birliği'nin ideolojik ve ekonomik karşı hamleleridir. NATO (1949): Kolektif savunma örgütü. 5. MADDE, üyelerden birine yapılan saldırının tümüne yapılmış sayılacağını öngörür. Türkiye 1952'de üye olmuştur. VARŞOVA PAKTI (1955): Batı Almanya'nın NATO'ya alınmasına karşılık kurulan Doğu Bloku askerî örgütü. 1991'de dağılmıştır. BERLİN SORUNU: 1948-49 Berlin Ablukası'na karşı Batı, hava köprüsüyle şehri beslemiştir. 1961'de BERLİN DUVARI örülmüş, duvar 1989'da yıkılmıştır. Almanya 1990'da birleşmiştir. ÇEKİRDEK KAVRAMLAR: • DEMİR PERDE: Churchill'in 1946 Fulton konuşmasıyla yaygınlaşan, Avrupa'nın ikiye bölünmüşlüğünü anlatan kavram. • DEHŞET DENGESİ: Karşılıklı kesin imha yeteneğinin (MAD) doğrudan savaşı caydırması. • VEKÂLET SAVAŞLARI: Süper güçlerin doğrudan çatışmak yerine üçüncü ülkelerdeki taraflar üzerinden mücadele etmesi (Kore, Vietnam, Afganistan). • DOMİNO TEORİSİ: Bir ülkenin komünizme geçmesinin komşularını da sürükleyeceği varsayımı.

Krizler ve Blokların Çözülüşü

KORE SAVAŞI (1950-1953): BM kararıyla oluşturulan kuvvetler içinde Türkiye de asker göndermiş, bu katkı NATO üyeliğinin önünü açmıştır. Savaş ateşkesle sonuçlanmış, yarımada bölünmüş kalmıştır. SÜVEYŞ KRİZİ (1956): Mısır'ın kanalı millileştirmesi üzerine İngiltere, Fransa ve İsrail müdahale etmiş; ABD ve SSCB'nin ortak baskısıyla geri çekilmişlerdir. Kriz, eski sömürge güçlerinin gerilediğini ve iki süper gücün belirleyiciliğini göstermiştir. KÜBA FÜZE KRİZİ (1962): Soğuk Savaş'ın nükleer savaşa EN ÇOK YAKLAŞTIĞI an. SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirmesiyle başlayan kriz, füzelerin geri çekilmesi karşılığında ABD'nin Küba'ya saldırmama ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini kaldırma taahhüdüyle çözülmüştür. Kriz sonrası Moskova-Washington arasında 'kırmızı hat' kurulmuştur. YUMUŞAMA (DÉTENTE) DÖNEMİ: 1960'ların sonundan 1979'a uzanan görece gerilimsiz dönem. Ürünleri: SALT I ve SALT II silah sınırlandırma görüşmeleri, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ve 1975 HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ (AGİK/AGİT süreci — sınırların dokunulmazlığı ve insan hakları boyutu). Yumuşama, SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgaliyle sona ermiştir. BAĞLANTISIZLAR HAREKETİ: 1955 Bandung Konferansı'yla temeli atılmış, 1961 Belgrad Zirvesi'nde kurumsallaşmıştır. İki bloktan da bağımsız kalmayı, sömürgeciliğe karşı çıkmayı ve kalkınma sorunlarını öne çıkarmayı hedefler. SOĞUK SAVAŞ'IN SONU: Gorbaçov'un GLASNOST (açıklık) ve PERESTROYKA (yeniden yapılanma) politikaları, 1989'da Doğu Avrupa'daki rejimlerin çöküşü, Berlin Duvarı'nın yıkılması, Varşova Paktı'nın dağılması ve 1991'de SSCB'nin resmen dağılmasıyla sona ermiştir. SONRASINA DAİR TARTIŞMA: Fukuyama 'Tarihin Sonu' teziyle liberal demokrasinin nihai zaferini ilan ederken, Huntington 'Medeniyetler Çatışması' teziyle yeni ayrışmanın kültürel kimlikler ekseninde olacağını öne sürmüştür.

Püf Noktaları

Soğuk Savaş Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 48 soru var — 21 kolay, 14 orta, 13 zor.

1. Helsinki Nihai Senedi hangi yılda imzalanmıştır?

  1. A) 1970
  2. B) 1975 ✓
  3. C) 1985
  4. D) 1980
  5. E) 1990

Çözüm: Helsinki Nihai Senedi 1975'te imzalanmış, Avrupa'da sınırların dokunulmazlığı ve insan hakları ilkeleri kabul edilmiştir.

2. Marshall Planı'nın temel amacı nedir?

  1. A) Sömürge halklarının bağımsızlığını desteklemek
  2. B) Nükleer silahlanma yarışını hızlandırmak
  3. C) Birleşmiş Milletler'i mali olarak güçlendirmek
  4. D) Batı Avrupa'da ortak bir askerî ittifak kurmak
  5. E) Avrupa'nın ekonomik olarak yeniden inşası ✓

Çözüm: Marshall Planı (1948), savaş sonrası Avrupa'nın ekonomik toparlanmasını desteklemek için ABD yardım programıdır.

3. Helsinki Nihai Senedi'nin (1975) temel ilkelerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Üye ülkeler arasında serbest ticaretin zorunlu kılınması
  2. B) Sınırların dokunulmazlığı ve insan haklarına saygı ✓
  3. C) Sömürge halklarının bağımsızlığının desteklenmesi
  4. D) Mevcut askerî ittifakların tümüyle dağıtılması
  5. E) Nükleer silahların bütünüyle yasaklanması

Çözüm: Helsinki Nihai Senedi, mevcut sınırların dokunulmazlığını ve insan haklarına saygıyı esas alarak AGİT sürecinin temelini oluşturmuştur.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Uluslararası İlişkiler Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026