Soğuk Savaş

İki kutuplu dünya düzeni, bloklar ve Soğuk Savaş'ın sona ermesi.

KPSS Konuları › Uluslararası İlişkiler

Soğuk Savaş'ın Başlangıcı

• II. Dünya Savaşı sonrası ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıktı; iki kutuplu düzen doğdu. • YALTA (Şubat 1945) ve POTSDAM (Temmuz 1945) konferanslarında savaş sonrası düzen şekillendi. • 1946 CHURCHILL'in FULTON konuşması: 'DEMİR PERDE' kavramı. • 1947 TRUMAN DOKTRİNİ: Yunanistan ve Türkiye'ye yardım; komünizmin YAYILMASINI ÖNLEME (containment) politikası. • 1948 MARSHALL PLANI: Avrupa'nın ekonomik yeniden inşası. • 1948-49 BERLİN ABLUKASI ve hava köprüsü. • 1949 NATO kuruldu; 1955 VARŞOVA PAKTI kuruldu. • 1949: Çin Halk Cumhuriyeti ilan edildi; SSCB atom bombası denedi.

Kriz ve Çatışmalar

• 1950-53 KORE SAVAŞI: Türkiye asker gönderdi; NATO üyeliğinin yolu açıldı. Kore 38. paralelde bölündü. • 1956 SÜVEYŞ KRİZİ: Mısır'ın kanalı millileştirmesi; İngiltere-Fransa-İsrail müdahalesi ABD ve SSCB baskısıyla sonuçsuz kaldı. • 1961 BERLİN DUVARI inşa edildi. • 1962 KÜBA FÜZE KRİZİ: Soğuk Savaş'ın nükleer savaşa EN ÇOK YAKLAŞTIĞI an. SSCB Küba'daki füzeleri çekti, ABD Türkiye'deki Jüpiter füzelerini kaldırdı. • 1955-1975 VİETNAM SAVAŞI: ABD'nin ağır yenilgisi ve prestij kaybı. • 1979 SSCB'nin AFGANİSTAN İŞGALİ: Yumuşama dönemi sona erdi. • 1980'ler: Reagan'ın Yıldız Savaşları (SDI) projesi ve silahlanma yarışının hızlanması.

Yumuşama (Détente) ve Bağlantısızlar

YUMUŞAMA DÖNEMİ (1962-1979): • Küba krizinin şokuyla başlayan karşılıklı temkinli iş birliği. • 1963 Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması. • 1968 NPT (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması) — 1970'te yürürlüğe girdi. • SALT I (1972) ve SALT II (1979) stratejik silah sınırlama antlaşmaları. • 1975 HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ: Sınırların dokunulmazlığı, insan hakları; AGİT sürecinin temeli. BAĞLANTISIZLAR HAREKETİ: • 1955 BANDUNG KONFERANSI ile fikrî temeli atıldı; 1961 BELGRAD'da resmen kuruldu. • Öncüler: Nehru (Hindistan), Nasır (Mısır), Tito (Yugoslavya), Sukarno (Endonezya). • İki bloka da mesafeli duran ülkeler; sömürgecilik karşıtlığı ve kalkınma vurgusu.

Soğuk Savaş'ın Sonu

• 1985: Mihail GORBAÇOV iktidara geldi; GLASNOST (açıklık) ve PERESTROYKA (yeniden yapılanma) politikaları. • 1987 INF Antlaşması: Orta menzilli nükleer füzelerin kaldırılması. • 1989: Doğu Avrupa'da komünist rejimlerin çöküşü; 9 KASIM 1989 BERLİN DUVARI YIKILDI. • 1990: Almanya'nın yeniden birleşmesi. • 1991: VARŞOVA PAKTI ve COMECON dağıldı; 25 ARALIK 1991'de SSCB resmen sona erdi. SONUÇLARI: • İki kutuplu düzen sona erdi; ABD tek süper güç olarak kaldı (tek kutupluluk tartışmaları). • Yeni bağımsız devletler ortaya çıktı (Orta Asya ve Kafkasya Türk cumhuriyetleri dahil). • Etnik ve bölgesel çatışmalar arttı (Balkanlar, Kafkasya). • Küreselleşme hızlandı; AB derinleşti ve genişledi. • NATO'nun rolü ve doğuya genişlemesi tartışma konusu oldu.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026