KPSS Akademi

Sözcük Türleri

İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiillerin özellikleri.

KPSS Konuları › Türkçe

Özet

İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiillerin özellikleri.

İsim (Ad) ve Sıfat (Ön Ad)

İSİM: • Varlıklara verilen adlardır. • Varlıklara göre: ÖZEL (Ahmet, Ankara) / CİNS (kalem, ev) • Varlığın oluşuna göre: SOMUT (taş) / SOYUT (sevgi) • Sayısına göre: TEKİL (kitap) / ÇOĞUL (kitaplar) / TOPLULUK (ordu, sürü, orman — tekil görünüp çokluk anlatır) İSİM TAMLAMALARI: • BELİRTİLİ: Her iki tamlayan ek alır. 'kapı-NIN kol-U' • BELİRTİSİZ: Tamlayan ek almaz. 'kapı kol-U' • TAKISIZ: İkisi de ek almaz; hammadde veya benzerlik bildirir. 'demir kapı', 'aslan çocuk' • ZİNCİRLEME: İkiden fazla isimden oluşur. 'okul bahçesinin kapısı' SIFAT: • İsimleri niteleyen veya belirten sözcüklerdir. • NİTELEME SIFATI: 'Nasıl?' sorusuna cevap. 'güzel ev', 'kırmızı kalem' • BELİRTME SIFATLARI: - İŞARET: bu, şu, o, öteki ('bu ev') - SAYI: asıl (üç kalem), sıra (üçüncü sıra), üleştirme (üçer elma), kesir (yarım ekmek) - BELGİSİZ: bazı, her, birkaç, hiçbir, bütün - SORU: hangi, kaç, nasıl, ne kadar DİKKAT: Sıfat mutlaka bir İSMİN ÖNÜNDE olmalıdır. Tek başına kullanılırsa isimdir/zamirdir.

Zamir (Adıl) ve Zarf (Belirteç)

ZAMİR: İsmin yerini tutan sözcük. • KİŞİ (ŞAHIS): ben, sen, o, biz, siz, onlar • İŞARET: bu, şu, o, bunlar ('BU çok güzel.' — isim yok, zamir) • BELGİSİZ: bazısı, herkes, kimse, hepsi, birçoğu • SORU: kim, ne, nere, hangisi, kaçı • DÖNÜŞLÜLÜK: kendi • İLGİ ZAMİRİ (-ki): 'Senin kalemin benimKİ'nden güzel.' • İYELİK ZAMİRİ (ekler): kitab-IM, kitab-IN SIFAT-ZAMİR AYRIMI: İsimden ÖNCE geliyorsa SIFAT, ismin YERİNE geçiyorsa ZAMİR. 'BU kitap güzel.' (sıfat) / 'BU güzel.' (zamir) ZARF: Fiilin, sıfatın veya başka bir zarfın anlamını belirtir. • DURUM: 'Hızlı koştu.' (Nasıl?) • ZAMAN: 'Dün geldi.' (Ne zaman?) • YER-YÖN: içeri, dışarı, ileri, geri, yukarı, aşağı (EK ALMADAN kullanılırsa zarf) • MİKTAR (AZLIK-ÇOKLUK): çok, az, biraz, en, daha, pek • SORU: nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar SIFAT-ZARF AYRIMI: İSMİ niteliyorsa SIFAT, FİİLİ niteliyorsa ZARFTIR. 'Hızlı tren geldi.' (sıfat) / 'Hızlı koştu.' (zarf)

Edat, Bağlaç, Ünlem

EDAT (İLGEÇ): Tek başına anlamı yoktur, cümlede anlam ilgisi kurar. • gibi, kadar, için, ile, göre, dolayı, üzere, karşı, doğru, ancak (=sadece), rağmen • 'Kuş GİBİ uçtu.' (benzetme) • EDAT GRUBU sıfat veya zarf görevi üstlenir: 'buz gibi su' (sıfat), 'kuş gibi uçtu' (zarf) BAĞLAÇ: Sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri BAĞLAR. • ve, ile, ama, fakat, lakin, ancak, çünkü, yalnız, ya…ya, hem…hem, ne…ne, oysa, üstelik, de/da, ki • TEST: Bağlaç ÇIKARILDIĞINDA cümlenin anlamı bozulmaz, yalnızca bağlantı zayıflar. Edat çıkarılırsa anlam BOZULUR. 'de/da' AYRIMI: • BAĞLAÇ 'de/da': AYRI yazılır, 'dahi/bile' anlamındadır, çıkarılabilir. 'Ali DE geldi.' • BULUNMA EKİ '-de/-da': BİTİŞİK yazılır, 'nerede?' sorusuna cevap. 'EvDE oturdu.' 'ki' AYRIMI: • BAĞLAÇ 'ki': AYRI yazılır. 'Biliyorum Kİ gelecek.' • İLGİ ZAMİRİ '-ki': BİTİŞİK. 'BenimKİ daha güzel.' • SIFAT YAPAN '-ki': BİTİŞİK. 'yarınKİ toplantı' ÜNLEM: Duyguları anlatır. 'Ah!, Vah!, Eyvah!, Hey!, Aman!'

Fiil (Eylem) ve Fiilimsi

FİİL: İş, oluş, durum bildirir; kip ve kişi eki alır. • KIP: Haber kipleri (görülen geçmiş -di, duyulan geçmiş -miş, şimdiki -yor, gelecek -ecek, geniş -r) ve Dilek kipleri (gereklilik -meli, şart -se, istek -e, emir). FİİLİMSİ (EYLEMSİ): Fiilden türer ama isim, sıfat veya zarf görevi görür. Kip ve kişi eki ALMAZ. YAN CÜMLECİK kurar. • İSİM-FİİL: -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş 'Yüzmek beni dinlendirir.' • SIFAT-FİİL (ORTAÇ): -an/-en, -ası/-esi, -mez, -ar/-er, -dik, -ecek, -miş 'Koşan çocuk düştü.' • ZARF-FİİL (ULAÇ): -ip, -arak/-erek, -ince, -ken, -madan, -alı, -dıkça, -maksızın, -casına, -e…-e 'Koşarak geldi.' ÖNEMLİ: Cümlede fiilimsi varsa o cümle BİRLEŞİK CÜMLEDİR (girişik birleşik).

Yapı Bilgisi — Kök ve Ekler

• KÖK: Anlamlı en küçük parça; parçalanamaz. İSİM KÖKÜ (göz, ev), FİİL KÖKÜ (gel-, yaz-), ORTAK KÖK (boya/boya-, eski/eski-, ağrı/ağrı-) — hem isim hem fiil, ARALARINDA ANLAM İLİŞKİSİ VAR. SESTEŞ KÖK: Yazılış aynı, anlam ilgisi YOK (yüz = sayı / surat / yüzmek). • YAPIM EKİ: Anlamı ve/veya türü değiştirir, yeni sözcük türetir. Çekim ekinden ÖNCE gelir. İsimden isim (-lik, -ci, -li, -siz), isimden fiil (-le, -len), fiilden isim (-gi, -im, -ıcı, -gın), fiilden fiil (-dir, -il, -in, -iş). • ÇEKİM EKİ: Yeni sözcük türetmez, görev yükler. İsim: çoğul (-ler), hâl (-i, -e, -de, -den), iyelik, ilgi (-in), eşitlik (-ce), vasıta (-le). Fiil: kip ekleri, şahıs ekleri, olumsuzluk (-me), soru (mı). • YAPISINA GÖRE: BASİT (ek almamış ya da sadece çekim eki almış), TÜREMİŞ (yapım eki almış), BİRLEŞİK. • EN SIK TUZAK: Çekim eki almış sözcük TÜREMİŞ SAYILMAZ. 'evler' basit, 'evci' türemiştir. '-ler' çekim, '-lik' yapım ekidir.

Fiilimsiler (Eylemsiler)

• FİİLİMSİ: Fiilden türeyen ama fiil gibi çekimlenemeyen; isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcük. Cümlede YAN CÜMLECİK kurar, cümleyi BİRLEŞİK yapar. • İSİM-FİİL: -ma, -mak, -ış → 'Yüzmek sağlıklıdır.', 'Onun gelişi sevindirdi.' DİKKAT: '-ma' olumsuzluk ekiyle karıştırılmamalı. 'Gelme!' olumsuz emir, 'gelmesi' isim-fiildir. Kalıplaşıp İSİM olanlar fiilimsi DEĞİLDİR: kaymak, dolma, dondurma, çakmak. • SIFAT-FİİL: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş → 'gelen adam', 'okunacak kitap'. Sıfat-fiiller isimleşebilir: 'Gelenler oturdu.' • ZARF-FİİL: -ip, -erek, -ince, -ken, -dikçe, -meden, -e...-e, -r...-maz, -meksizin, -cesine → 'Koşarak geldi.' • AYIRT ETME: Fiilden mi türemiş? Yüklem değil mi? İsim/sıfat/zarf görevinde mi? Üçü de evetse fiilimsidir. • Fiilimsi sayısı = yan cümlecik sayısı.

Püf Noktaları

Sözcük Türleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 241 soru var — 78 kolay, 79 orta, 84 zor.

1. "Kapıyı o çocuk açtı." cümlesinde 'o' sözcüğü hangi türdendir?

  1. A) İşaret sıfatı ✓
  2. B) Belgisiz zamir
  3. C) İşaret zamiri
  4. D) Kişi zamiri
  5. E) Soru zamiri

Çözüm: 'O' sözcüğü bu cümlede 'çocuk' isminin önüne gelerek onu işaret etmektedir. İsmin önünde gelip onu niteleyen sözcükler sıfattır. Burada 'o', işaret sıfatı görevindedir. Eğer tek başına ismin yerini tutsaydı (örneğin 'Kapıyı o açtı') işaret zamiri olurdu.

2. 'Kendi işini kendin yap.' cümlesindeki 'kendi' sözcükleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Birincisi zamir, ikincisi sıfat görevindedir.
  2. B) Birincisi sıfat, ikincisi zamir görevindedir. ✓
  3. C) Her ikisi de dönüşlülük zamiridir.
  4. D) Her ikisi de zarf görevindedir.
  5. E) Her ikisi de sıfattır.

Çözüm: Cümlede iki 'kendi' sözcüğü farklı görevlerdedir. 'Kendi işini' yapısında 'kendi', 'iş' ismini niteleyen sıfattır (kimin işi? → kendi işi). 'Kendin yap' yapısında ise 'kendin' (kendi + n) özne konumundaki dönüşlülük zamiridir; bir ismin yerini tutmakta ve 'sen' zamirinin pekiştirilmiş/dönüşlü biçimi olarak işlev görmektedir. Dolayısıyla birinci 'kendi' sıfat, ikinci 'kendin' zamir görevindedir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, morfolojik yapısı (biçimbilimsel yapısı) itibarıyla türemiş sözcük olmasına karşın sözcük türü bakımından kök sözcükle aynı kategoride yer alır? A) Çocuksu davranışlarından bıktım. B) Kişisel gelişime önem vermelisin. C) Yazarlık kolay bir meslek değildir. D) Anlamsız sorular sormaktan kaçının. E) Güzellik geçici, karakter kalıcıdır.

  1. A) Anlamsız sorular sormaktan kaçının.
  2. B) Güzellik geçici, karakter kalıcıdır.
  3. C) Çocuksu davranışlarından bıktım. ✓
  4. D) Yazarlık kolay bir meslek değildir.
  5. E) Kişisel gelişime önem vermelisin.

Çözüm: A seçeneğinde 'çocuksu' sözcüğü 'çocuk' ismine '-su/-sı' sıfat yapım eki getirilerek türetilmiştir. Kök sözcük 'çocuk' isimdir; türemiş sözcük 'çocuksu' ise sıfattır. Yani kök ve türev farklı kategorilerdedir. Bu seçenek soruyu tersinden doğrular — aslında soru, kök ve türevin AYNI kategoride kalmasını soruyor. B'de 'kişisel': 'kişi' (isim) → 'kişisel' (sıfat), farklı kategori. C'de 'yazarlık': 'yazar' (isim) → 'yazarlık' (isim), AYNI kategori — her ikisi de isimdir. Dolayısıyla morfolojik olarak türemiş olmasına karşın kökle aynı sözcük türünde kalan 'yazarlık' doğru yanıttır ve cevap C'dir. (Düzeltme: answer değeri 2 olmalıdır.)

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Türkçe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026