KPSS Akademi

Paragraf

Paragrafın yapısı, konu-ana düşünce-yardımcı düşünce, akışı bozan cümle ve paragraf tamamlama.

KPSS Konuları › Türkçe

Özet

Paragrafın yapısı, konu-ana düşünce-yardımcı düşünce, akışı bozan cümle ve paragraf tamamlama.

Paragrafın Yapısı

• GİRİŞ CÜMLESİ: Konuyu tanıtır. Kendinden önceki bir cümleye bağlanmaz. ÖZELLİK: Bağlaçla (ama, fakat, oysa, çünkü, bu nedenle) ve zamirle (o, bu, şu, onlar) BAŞLAMAZ. • GELİŞME CÜMLELERİ: Konuyu örnek, tanık, karşılaştırma vb. ile açar. Bağlaç ve zamir bulunabilir. • SONUÇ CÜMLESİ: Yargıyı bağlar. 'kısacası, sonuç olarak, demek ki, özetle' gibi ifadeler alabilir. PARAGRAFTA ANLAM BİRLİĞİ: Tüm cümleler AYNI KONUYU işlemelidir. Farklı konuya geçen cümle 'akışı bozan cümle'dir.

Konu — Ana Düşünce — Yardımcı Düşünce

• KONU: Paragrafta NEDEN söz edildiği. Genellikle tek sözcük veya kısa tamlama ile ifade edilir. Soru: 'Bu parçada neden söz edilmektedir?' • ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR): Yazarın konuyla ilgili vermek istediği ASIL MESAJ, savunduğu yargı. Soru: 'Bu parçanın ana düşüncesi nedir?' / 'Yazar ne anlatmak istiyor?' İPUCU: Genellikle giriş veya sonuç cümlesinde yer alır; kimi zaman paragrafın tümüne yayılır. • YARDIMCI DÜŞÜNCE: Ana düşünceyi destekleyen ara yargılar. Soru tipi: 'Aşağıdakilerden hangisi bu parçadan çıkarılamaz?' Bu tip sorularda 4 seçenek paragrafta VARDIR, 1 seçenek YOKTUR — cevabı odur. • BAŞLIK: Ana düşünceyi en kısa biçimde yansıtan ifade. Ne fazla dar ne fazla geniş olmalıdır.

Soru Tipleri ve Çözüm Yolları

• PARAGRAFIN AKIŞINI BOZAN CÜMLE: Numaralı cümlelerden konu bütünlüğüne uymayanı bulunur. Çıkarıldığında anlam bozulmuyorsa doğru cevaptır. • PARAGRAFI İKİYE BÖLME: İki farklı düşüncenin başladığı yer aranır. İkinci paragrafın ilk cümlesi bağlaç/zamirle başlamamalıdır. • PARAGRAF TAMAMLAMA: Boşluğun ÖNCESİ ve SONRASI okunur; bağlaç uyumu ve anlam akışı esas alınır. Boşluk BAŞTA ise: sonraki cümleye giriş olmalı. Boşluk SONDA ise: önceki cümleleri bağlayan yargı olmalı. • CÜMLE SIRALAMA (PARAGRAF OLUŞTURMA): Önce giriş cümlesi bulunur (bağlaçsız, zamirsiz, genel yargı). Sonra zamir ve bağlaç bağlantıları izlenir. • PARAGRAFTA YAPI: Giriş-gelişme-sonuç bölümlerinin ayırt edilmesi. • PARAGRAFTA ANLATIM BİÇİMİ / DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLU soruları.

Pratik Çözüm Stratejileri

1) ÖNCE SORUYU OKU, sonra paragrafı. Ne aradığını bilmek okuma hızını artırır. 2) 'Çıkarılamaz' sorularında seçenekleri paragrafla EŞLEŞTİR; eşleşmeyeni işaretle. 3) Ana düşünce sorularında AŞIRI GENEL ve AŞIRI DAR seçenekleri ele. 4) Paragrafta geçen bir ayrıntıyı ana düşünce sanma — ana düşünce paragrafın TÜMÜNÜ kapsar. 5) Yazarın kendi görüşünü belirttiği cümleler ('bence, bana göre, kanımca') genellikle ana düşünceyi taşır. 6) 'Ancak, fakat, ne var ki' sonrası genellikle yazarın ASIL vurgusudur. 7) Sıralama sorularında ilk cümleyi bulmak yeterli olur; şıklar hızla elenir.

Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları

• ANLATIM BİÇİMLERİ: AÇIKLAYICI — bilgi verir, öğretir. TARTIŞMACI — okuru ikna eder, karşı görüş çürütülür ('oysa, ne var ki'). ÖYKÜLEYİCİ — olay, kişi, zaman, yer; hareket vardır. BETİMLEYİCİ — görüntü çizer, sıfat yoğundur, durağandır. • DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI: TANIMLAMA — 'Bu nedir?' ÖRNEKLENDİRME — 'sözgelimi, örneğin' ya da somut örnek. KARŞILAŞTIRMA — benzer/farklı yönler. TANIK GÖSTERME — ünlü birinin SÖZÜ aktarılır; kişi adı anılır. SAYISAL VERİ — istatistik, oran, rakam. BENZETME — iki şey arasında ilgi kurma. • EN SIK KARIŞTIRILAN: Tanık gösterme ile örneklendirme. Tanık göstermede MUTLAKA bir kişinin sözü aktarılır; sadece ad geçmesi yetmez.

Paragrafta Soru Tipleri — Çözüm Stratejisi

• ANA DÜŞÜNCE paragrafın TAMAMINI kapsar. TUZAK: Paragrafta geçen ama tamamını kapsamayan ayrıntı şık olarak sunulur. Şık sadece bir kısmı anlatıyorsa yanlıştır. • YARDIMCI DÜŞÜNCE: 'Hangisine değinilmemiştir?' sorularında her şıkkı paragrafta ARAYARAK eleyin. • KONU 'Neden söz ediliyor?', ANA DÜŞÜNCE 'Bu konuda ne söyleniyor?' sorusudur. • PARAGRAF TAMAMLAMA: Boşluğun önü ve sonrasındaki anlam-bağlaç uyumuna bakılır. Boşluk sondaysa sonuç, baştaysa giriş cümlesi aranır. • PARAGRAF OLUŞTURMA: Giriş cümlesi BAĞLAÇ VE ZAMİR İÇERMEZ. 'bu, o, bunlar, ayrıca, ancak' ile başlayan cümle giriş olamaz. • CÜMLE ÇIKARMA: Anlam akışını bozan, konudan kopan cümle aranır. • İKİYE BÖLME: Konunun değiştiği, yeni düşünceye geçilen cümle bölünme noktasıdır. • PRATİK: Önce SORUYU, sonra paragrafı okuyun. Ne aradığını bilerek okumak 65 saniyelik tempoda ciddi fark yaratır.

Püf Noktaları

Paragraf Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 229 soru var — 85 kolay, 59 orta, 85 zor.

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi paragrafın sonuç cümlesi olarak kullanılmaya en uygundur?

  1. A) Yazarın ilk eseri 1985 yılında yayımlanmış ve büyük ilgi görmüştür.
  2. B) Bunun yanı sıra şiirde anlam kadar ses de büyük önem taşımaktadır.
  3. C) Roman türü, Avrupa'da 18. yüzyılda ortaya çıkmıştır.
  4. D) Görülüyor ki edebiyat, toplumların aynası olmaktan hiçbir zaman vazgeçmemiştir. ✓
  5. E) Edebiyatın tarihi ayrıntılı biçimde incelendiğinde pek çok farklı akımla karşılaşılır.

Çözüm: 'Görülüyor ki' ifadesi, sonuç bildiren bir bağlaçtır ve önceki cümlelerdeki bilgileri özetleyerek bir yargıya varıldığını gösterir. Bu özellik, söz konusu cümleyi paragraf sonucu için en uygun seçenek yapar. Diğer seçenekler bilgi verici nitelikte olup bir konuyu başlatmaya ya da geliştirmeye uygundur.

2. Aşağıdaki parçada numaralanmış cümlelerden hangisi anlam bakımından diğerlerinden kopuktur? (I) Kentleşme, insanın doğayla ilişkisini köklü biçimde dönüştürmüştür. (II) Beton yapılar arasında büyüyen nesiller, mevsimlerin geçişini takvimden okumaktadır. (III) Oysa kırsal yaşamda zaman, toprağın ritmine göre şekillenir. (IV) Şehirlerdeki park alanları son on yılda önemli ölçüde artmıştır. (V) Doğayla kopan bu bağ, insanın kendi içindeki doğayı da yok saymaya başlamasına yol açmaktadır.

  1. A) V
  2. B) I
  3. C) IV ✓
  4. D) II
  5. E) III

Çözüm: Paragraf; kentleşmenin insanı doğadan kopardığı ve bunun psikolojik sonuçları üzerine kurgulanmıştır. I. cümle ana fikri kurar, II. ve III. cümleler karşıtlıkla bu fikri geliştirir, V. cümle sonucu açıklar. IV. cümle ise 'park alanlarının artması' gibi istatistiksel ve nötr bir bilgi vererek paragrafın eleştirel tonuna ve akışına yabancı kalmaktadır; dolayısıyla anlam bütünlüğünü bozan cümle IV'tür.

3. Aşağıdaki parçada numaralandırılmış cümlelerden hangisi, parçanın ana fikriyle çelişmektedir? (I) Dil, yalnızca iletişim aracı değil; düşüncenin kendisini biçimlendiren bir yapıdır. (II) Bir kavramı adlandırmak, o kavramı zihinde var etmektir; adı olmayan şey düşüncede de belirsiz kalır. (III) Bu nedenle sözcük dağarcığı geniş olan bireyler daha özgür ve çok katmanlı düşünebilir. (IV) Bununla birlikte dilin bu belirleyiciliği mutlak değildir; insanlar zaman zaman dili aşan deneyimler yaşar ve bu deneyimleri ifade etmek için yeni sözcükler üretir. (V) Sonuç olarak dilin düşünceyi belirlemesi, düşüncenin dili aşamaması anlamına gelir.

  1. A) II
  2. B) III
  3. C) V ✓
  4. D) I
  5. E) IV

Çözüm: Parçanın genel seyri şöyledir: dil düşünceyi biçimlendirir (I, II, III), ancak bu belirleyicilik mutlak değildir; düşünce bazen dili aşar ve yeni sözcükler üretilir (IV). IV. cümle bu dengeyi açıkça ortaya koyar. V. cümle ise 'dilin düşünceyi belirlemesi, düşüncenin dili aşamaması anlamına gelir' demektedir. Bu yargı, IV. cümledeki 'insanlar dili aşan deneyimler yaşar' ifadesiyle ve parçanın genel argümanıyla doğrudan çelişmektedir; zira parça dili aşmanın mümkün olduğunu kabul etmektedir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Türkçe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026