Noktalama İşaretleri

Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, tırnak ve diğer işaretlerin kullanımı.

Özet

Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, tırnak ve diğer işaretlerin kullanımı.

Nokta (.) ve Virgül (,)

NOKTA: • Cümle sonunda. • Kısaltmalarda: 'Dr.', 'Prof.', 'Cad.', 'vb.' • Sayılarda sıra bildirmek için: '5. sınıf', 'II. Mahmut' • Tarih yazımında: '10.08.2026' • Saat ve dakika arasında: '14.30' • Büyük sayılarda basamak ayırmada: '1.500.000' VİRGÜL: • Eş görevli sözcük ve söz gruplarını ayırır: 'Kalem, defter, silgi aldım.' • Sıralı cümleleri ayırır: 'Geldi, gördü, gitti.' • Uzun cümlelerde ÖZNEYİ belirtmek için: 'Genç, adama seslendi.' • Ara sözleri ayırır: 'Ali, sınıfın en çalışkanı, yine birinci oldu.' • Hitaplardan sonra: 'Sayın Başkan,' • 'evet, hayır, peki, hayhay' gibi sözlerden sonra. VİRGÜL KONULMAZ: • '-ip' zarf-fiilinden sonra: ✗ 'Gelip, oturdu.' ✓ 'Gelip oturdu.' • 've, veya, ile' bağlaçlarından ÖNCE ve SONRA. • Şart ekinden (-se/-sa) sonra: ✗ 'Gelirse, konuşuruz.'

Noktalı Virgül (;) ve İki Nokta (:)

NOKTALI VİRGÜL: • Cümle içinde VİRGÜLLERLE AYRILMIŞ tür veya takımları birbirinden ayırır: 'Erkek çocuklara Ali, Ahmet; kız çocuklara Ayşe, Fatma adları verilir.' • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır: 'At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.' • 'ancak, yalnız, fakat, çünkü' gibi bağlaçlardan ÖNCE kullanılabilir. İKİ NOKTA: • Kendisinden sonra AÇIKLAMA yapılacağında: 'Şu üç şeye dikkat edin: sağlık, zaman, dostluk.' • Kendisinden sonra ÖRNEK verileceğinde. • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra: 'Ali: — Nereye gidiyorsun?' • Matematikte oran belirtmede: '3:1'

Tırnak, Parantez, Kısa Çizgi, Uzun Çizgi

TIRNAK İŞARETİ (" "): • Başkasından alınan sözü aktarmada: 'Atatürk, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." der.' • Özel olarak vurgulanmak istenen sözlerde. • Kitap, dergi, yazı adlarında (italik de kullanılabilir). • NOT: Tırnak içindeki alıntının sonunda nokta tırnağın İÇİNDE yer alır. PARANTEZ ( ): • Cümlenin yapısıyla doğrudan ilgili olmayan açıklamalarda. • Tiyatro metinlerinde hareketleri belirtmede. • Bir söze ait ek bilgi/yabancı karşılık verirken. KISA ÇİZGİ (-): • Satır sonuna sığmayan sözcükleri bölmede. • Eklerin ve köklerin başına: '-lar', 'gel-' • Arasında, ve, ile anlamı: 'Türk-Alman ilişkileri', 'Ankara-İstanbul yolu' UZUN ÇİZGİ (—): • Karşılıklı konuşmalarda (konuşma çizgisi): '— Nereye gidiyorsun?' • Ara sözleri belirtmede (virgül yerine kullanılabilir).

Diğer İşaretler

SORU İŞARETİ (?): • Soru bildiren cümle ve sözlerin sonunda. • Bilinmeyen, kesin olmayan bilgi için parantez içinde: 'Yunus Emre (1240?-1320)' • DİKKAT: Soru anlamı taşımayan 'mi'li cümlelerde kullanılmaz: 'Sen gelince mi gidelim, bilemedim.' → soru işareti YOK. ÜNLEM İŞARETİ (!): • Sevinç, korku, kıvanç gibi duyguları anlatan cümlelerde. • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra: 'Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir.' • Alay, kinaye anlamı katmak için parantez içinde: 'Çok çalışkanmış (!) ' ÜÇ NOKTA (…): • Tamamlanmamış cümlelerin sonunda. • Açıkça yazılmak istenmeyen sözlerin yerine. • Alıntılarda atlanan bölümleri göstermede. • Benzeri örneklerin sürdürülebileceğini göstermede. KESME İŞARETİ ('): Özel adlara gelen ÇEKİM eklerini ayırır (yazım kuralları bölümüne bakınız). EĞİK ÇİZGİ (/): Dizeler yan yana yazıldığında, tarihlerde, adres yazımında.

Virgülün Kritik Kullanımları ve Tuzaklar

• VİRGÜL KONULAN YERLER: Eş görevli sözcükler arasında; sıralı cümleler arasında; özneyi belirtmek için; hitaplardan sonra; ara sözlerin başında ve sonunda; tırnak içine alınmayan aktarma cümlelerden sonra; sayıların ondalık kısmında. • VİRGÜL KONULMAYAN YERLER — en çok soru buradan gelir: 'VE, VEYA, İLE, YA DA' bağlaçlarından ÖNCE ve SONRA konmaz. Metin içinde 'de/da' bağlacından sonra konmaz. ŞART EKİNDEN (-se/-sa) sonra konmaz. Kısa cümlelerde ve tekrarlı bağlaçlardan önce konmaz. • NOKTALI VİRGÜL: Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır; farklı grupları ayırır; 'ama, fakat, ancak, çünkü' bağlaçlarından ÖNCE kullanılabilir. • İKİ NOKTA: Açıklama, örnek veya alıntı öncesinde. Sonrasında CÜMLE geliyorsa büyük, gelmiyorsa küçük harfle başlanır. • ÜÇ NOKTA: Tamamlanmamış cümle sonuna; alıntıda atlanan yere; kaba sayılan sözcük yerine. • KISA ÇİZGİ (-): Satır sonunda hece bölme; ara söz; dil bilgisinde ek ve kök gösterme. • UZUN ÇİZGİ (—): Konuşma çizgisi; karşılıklı konuşmalarda satır başında. • TIRNAK İÇİNDEKİ alıntı cümlenin noktalaması TIRNAK İÇİNDE kalır. • PARANTEZ: Anlama doğrudan katkısı olmayan açıklamalar; parantez içindeki tam cümlenin noktası parantez İÇİNDE olur.

Püf Noktaları

'-ip' zarf-fiilinden ve 've' bağlacından önce/sonra virgül konmaz.
Noktalı virgül, virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırır.
İki nokta açıklama veya örnek öncesinde kullanılır.
Soru eki 'mi' soru anlamı taşımıyorsa soru işareti konmaz.
Saat/dakika arasına nokta, oran belirtmede iki nokta kullanılır.
Uzun cümlede özneyi belirtmek için virgül anlam belirsizliğini giderir.
've, veya, ile, ya da' bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz.
Şart ekinden sonra virgül konmaz.
İki noktadan sonra cümle geliyorsa büyük, gelmiyorsa küçük harf.
Kısa çizgi hece bölme ve ara söz, uzun çizgi konuşma çizgisidir.

Noktalama İşaretleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 158 soru var — 41 kolay, 37 orta, 80 zor.

1. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

A) Ali'nin kitabı kayboldu.
B) Masanın üstündeki kalem Ali'nin'dir. ✓
C) Ahmet'le birlikte sinemaya gittik.
D) 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
E) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.

Çözüm: Özel isimlere getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır; ancak bu kural yalnızca ilk ek için uygulanır, ek üstüne ek geldiğinde ikinci kesme işareti kullanılmaz. E seçeneğinde 'Ali'nin'dir' biçiminde çift kesme işareti kullanılmıştır. Doğru yazım 'Ali'nindir' şeklinde olmalıdır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır?

A) Kitabı okudum — ancak anlamadım.
B) Kitabı okudum, ancak; anlamadım.
C) Kitabı okudum; ancak anlamadım. ✓
D) Kitabı okudum ancak, anlamadım.
E) Kitabı okudum: ancak anlamadım.

Çözüm: 'Ancak' bağlacı zıtlık ilişkisi kurduğunda, öncesine noktalı virgül getirilmesi doğru kullanımdır. Virgül + bağlaç yapısında virgül bağlaçtan önce gelir, ancak 'ancak' bağlacı öncesinde noktalı virgül daha güçlü bir anlam ayrımı sağlar ve ÖSYM sınavlarında kabul gören kullanımdır. B şıkkında noktalı virgül bağlaçtan sonra yanlış yerde; C'de virgül bağlaçtan sonra; D'de iki nokta anlam ilişkisine uymaz; E'de kısa çizgi bu bağlamda işlevsizdir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretlerinin tamamı doğru kullanılmıştır?

A) Sabahın erken saatlerinde (henüz güneş doğmamıştı) yola çıktık; ama hava bozunca geri döndük.
B) Sabahın erken saatlerinde -henüz güneş doğmamıştı- yola çıktık; ama hava bozunca geri döndük. ✓
C) Sabahın erken saatlerinde -henüz güneş doğmamıştı- yola çıktık, ama hava bozunca geri döndük.
D) Sabahın erken saatlerinde (henüz güneş doğmamıştı,) yola çıktık ama, hava bozunca geri döndük.
E) Sabahın erken saatlerinde, -henüz güneş doğmamıştı,- yola çıktık ama hava bozunca geri döndük.

Çözüm: Ara cümle kısa çizgiyle ayrılırken ikinci kısa çizgiden sonra virgül gelmez. 'Ama' bağlacından önce virgül değil noktalı virgül kullanılması, cümlenin yargı genişliğini daha iyi yansıtır. A şıkkında kısa çizgi doğru kapanmış, noktalı virgül 'ama'dan önce doğru konmuş, ara cümle sonrasında gereksiz virgül yoktur.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Türkçe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026