Fiil Çatısı

Öznesine ve nesnesine göre fiil çatıları; etken-edilgen, geçişli-geçişsiz ayrımları.

KPSS Konuları › Türkçe

Öznesine Göre Çatı

• ETKEN FİİL: Öznesi belli olan, işi bizzat yapan. 'Ali camı kırdı.' (Ali gerçek özne) • EDİLGEN FİİL: İşi yapan belli DEĞİLDİR; '-il/-in' eki alır. Cümlede SÖZDE ÖZNE bulunur. 'Cam kırıldı.' (Kim kırdı belli değil) TEST: 'tarafından' sözcüğü eklenebiliyorsa edilgendir. • DÖNÜŞLÜ FİİL: Özne işi kendi üzerinde yapar; '-in/-il' eki alır. 'Çocuk yıkandı.' (kendini yıkadı) AYIRT ETME: 'kendi kendine' eklenebiliyorsa DÖNÜŞLÜ, 'tarafından' eklenebiliyorsa EDİLGEN. 'Çocuk yıkandı' → 'Çocuk kendi kendine yıkandı' ✓ (dönüşlü) • İŞTEŞ FİİL: İş birden fazla özne tarafından yapılır; '-iş/-üş' eki alır. KARŞILIKLI: 'Mektuplaştılar.', 'Bakıştılar.' BİRLİKTE: 'Kuşlar uçuştu.', 'Çocuklar koşuştu.'

Nesnesine Göre Çatı

• GEÇİŞLİ FİİL: Nesne alabilen fiil. Yükleme 'neyi/kimi/ne?' sorusu anlamlı cevap verir. 'Kitabı okudu.' → 'Neyi okudu?' → kitabı ✓ • GEÇİŞSİZ FİİL: Nesne alamaz. 'Çocuk uyudu.' → 'Neyi uyudu?' → anlamsız ✗ • OLDURGAN FİİL: GEÇİŞSİZ fiilin '-r, -t, -dir' ekleriyle GEÇİŞLİ hâle gelmesi. 'düşmek' (geçişsiz) → 'düşürmek' (geçişli) 'ölmek' → 'öldürmek', 'gülmek' → 'güldürmek' • ETTİRGEN FİİL: GEÇİŞLİ fiilin aynı eklerle geçişliliğinin ARTMASI (başkasına yaptırma). 'yazmak' (geçişli) → 'yazdırmak' (ettirgen) 'okumak' → 'okutmak', 'yemek' → 'yedirmek' AYIRT ETME: Fiilin KÖK hâli geçişsizse OLDURGAN, geçişliyse ETTİRGENDİR.

Çatı Bilgisiyle İlgili Kurallar

• Çatı YALNIZCA FİİL cümlelerinde aranır. İsim cümlelerinde çatı ARANMAZ. 'O çok çalışkandır.' → çatı yok (isim cümlesi) • Bir fiil hem öznesine hem nesnesine göre çatı özelliği taşır. 'Cam kırıldı.' → edilgen + geçişsiz 'Ali camı kırdı.' → etken + geçişli • EDİLGEN FİİL DAİMA GEÇİŞSİZDİR (nesne alamaz, nesne sözde özneye dönüşmüştür). • Dönüşlü ve işteş fiiller de GEÇİŞSİZDİR. • Bir cümlede birden fazla çatı eki olabilir: 'Yazdırıldı' → yaz-dır-ıl-dı (ettirgen + edilgen)

Sık Karıştırılan Durumlar

• '-il/-in' eki hem EDİLGEN hem DÖNÜŞLÜ yapar. Anlama bakılır: 'Kapı açıldı.' → edilgen (biri açtı) 'Çocuk süslendi.' → dönüşlü (kendini süsledi) • '-iş' eki hem İŞTEŞ yapar hem İSİM-FİİL eki olabilir: 'Bakıştılar.' → işteş fiil 'Bakış çok anlamlıydı.' → isim-fiil (isim görevinde) • Bazı fiiller yalnızca görünüşte çatı eki taşır (kalıplaşmıştır): 'sevinmek, kızmak, dövünmek' → gerçek dönüşlülük yoktur. • GEÇİŞLİLİK TESTİ hatası: 'Ne?' sorusu özneyi de bulduğu için, mutlaka 'NEYİ?' sorusu ile test edilmelidir.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026