Deyim ve Atasözleri

Deyim ile atasözü farkı, kalıplaşma özellikleri ve sık çıkan örnekler.

KPSS Konuları › Türkçe

Deyim mi, Atasözü mü? — Temel Fark

ATASÖZÜ: • Anonimdir, atalardan gelir. • ÖĞÜT verir, GENEL KURAL / YARGI bildirir. • Genellikle CÜMLE hâlindedir ve GENİŞ ZAMAN kullanılır. • 'Damlaya damlaya göl olur.', 'Ayağını yorganına göre uzat.' DEYİM: • Öğüt vermez, bir DURUMU/KAVRAMI anlatır. • Genellikle MASTAR (-mek/-mak) hâlindedir veya cümle içinde çekimlenir. • 'ağzı kulaklarına varmak', 'pabucu dama atılmak', 'etekleri zil çalmak' AYIRT ETME TESTİ: Bir öğüt/genel kural veriyorsa ATASÖZÜ, sadece bir durumu resmediyorsa DEYİMDİR. HER İKİSİNİN ORTAK ÖZELLİKLERİ: • KALIPLAŞMIŞTIR — sözcükleri değiştirilemez, yerleri değiştirilemez. 'Ayağını yorganına göre uzat' ✓ / 'Ayağını battaniyene göre uzat' ✗ • Çoğu MECAZ anlam taşır. • Kısa ve özlüdür.

Özel Durumlar

• GERÇEK ANLAMLI ATASÖZLERİ: Bazıları mecaz taşımaz. 'Dost ile ye iç, alışveriş etme.' 'Bugünün işini yarına bırakma.' • HEM DEYİM HEM ATASÖZÜ ÖZELLİĞİ TAŞIYANLAR: Nadirdir; sınavda tartışmalı olduğu için genelde sorulmaz. • DEYİM + CÜMLE: Deyimler cümle içinde çekimlenir. 'Sınavı kazanınca etekleri zil çaldı.' • ATASÖZLERİNDE ZAMAN: Genellikle geniş zaman; bazen emir kipi ('Ayağını yorganına göre uzat'). • ÖZDEYİŞ (VECİZE): Söyleyeni BELLİ olan özlü söz. Atasözünden farkı budur. 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.' (Atatürk)

Sık Çıkan Deyimler

• PİŞMİŞ AŞA SU KATMAK: Neredeyse bitmiş bir işi bozmak, engel olmak. • KILI KIRK YARMAK: Aşırı titiz ve ayrıntıcı davranmak. • ETEKLERİ ZİL ÇALMAK: Çok sevinmek. • PABUCU DAMA ATILMAK: Değerini yitirmek, gözden düşmek. • AĞZINDAN BAKLAYI ÇIKARMAK: Uzun süre sustuktan sonra sert söz söylemek. • İPİNİ ÇEKMEK: Bir işi bitirmek, sona erdirmek. • GÖZ YUMMAK: Görmezden gelmek. • BURNU HAVADA OLMAK: Kibirli olmak. • DİLİ VARMAMAK: Söylemeye kıyamamak. • ELİ MAŞALI: Kavgacı, geçimsiz (kadın). • İĞNEYLE KUYU KAZMAK: Çok zor ve uzun sürecek bir işi yapmaya çalışmak. • AYVAYI YEMEK: Kötü duruma düşmek. • BAŞ GÖZ ETMEK: Evlendirmek. • DÖRT GÖZLE BEKLEMEK: Sabırsızlıkla beklemek.

Sık Çıkan Atasözleri ve Anlamları

• İT ÜRÜR, KERVAN YÜRÜR: Boş ve kötü niyetli eleştirilere aldırmadan işe devam etmek gerekir. • KOMŞU KOMŞUNUN KÜLÜNE MUHTAÇTIR: İnsanlar birbirinin yardımına ihtiyaç duyar. • AYAĞINI YORGANINA GÖRE UZAT: Gelirine göre harcama yap. • DAMLAYA DAMLAYA GÖL OLUR: Küçük birikimler zamanla büyür. • SAKLA SAMANI, GELİR ZAMANI: Değersiz görünen şey ileride işe yarayabilir. • BİR ELİN NESİ VAR, İKİ ELİN SESİ VAR: Birlikte çalışmak daha verimlidir. • ACELE İŞE ŞEYTAN KARIŞIR: Aceleyle yapılan iş iyi olmaz. • DAMLA DAMLA GÖL OLUR / TAŞ YERİNDE AĞIRDIR: Herkes bulunduğu yerde değerlidir. • ÜZÜM ÜZÜME BAKA BAKA KARARIR: İnsan arkadaşından etkilenir. • GÜLÜ SEVEN DİKENİNE KATLANIR: Sevilen şeyin zorluğuna da katlanılır. • AĞAÇ YAŞKEN EĞİLİR: Eğitim küçük yaşta verilir. • SÜTTEN AĞZI YANAN YOĞURDU ÜFLEYEREK YER: Kötü deneyim sonrası temkinli olunur.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026