KPSS Akademi

Anlatım Bozuklukları

Anlama ve yapıya dayalı anlatım bozuklukları ve düzeltme yolları.

KPSS Konuları › Türkçe

Özet

Anlama ve yapıya dayalı anlatım bozuklukları ve düzeltme yolları.

Anlama Dayalı Bozukluklar

• GEREKSİZ SÖZCÜK KULLANIMI: Aynı anlamı veren sözcüklerin bir arada kullanılması. ✗ 'Yukarıya yukarı çıktı.' ✗ 'Karşılıklı anlaştılar.' (anlaşmak zaten karşılıklıdır) ✗ 'Bu sorunun çözümünü çözemedim.' • ANLAMCA ÇELİŞEN SÖZLER: ✗ 'Kesinlikle sanırım gelecek.' (kesinlik + olasılık çelişkisi) ✗ 'Tam üç yıla yakın çalıştım.' (tam + yakın) • SÖZCÜĞÜN YANLIŞ ANLAMDA KULLANILMASI: ✗ 'Bu ilaç hastalığı iyileştirdi.' → 'iyileştirdi' yerine 'geçirdi' ✗ 'Yolcuların çoğunluğu yaşlıydı.' → 'çoğunluğu' yerine 'çoğu' • DEYİMİN YANLIŞ KULLANILMASI: ✗ 'Sınavı kazanınca pişmiş aşa su kattı.' (deyim yanlış bağlamda) • MANTIK HATASI / SIRALAMA YANLIŞLIĞI: ✗ 'Cesedi ambulansla hastaneye kaldırıldı, tedavi altına alındı.' ✗ 'Önce cenaze namazı kılındı, sonra vefat etti.' • NOKTALAMA EKSİKLİĞİNDEN DOĞAN ANLAM BELİRSİZLİĞİ: ✗ 'Genç adama seslendi.' → 'Genç, adama seslendi.'

Yapıya Dayalı Bozukluklar — Özne ve Yüklem

• ÖZNE-YÜKLEM UYUMSUZLUĞU: Tekil özne → tekil yüklem, çoğul özne → çoğul yüklem (insan için). ✗ 'Öğrenciler geldi.' değil ✓ 'Öğrenciler geldiler.' (insan çoğul öznede yüklem çoğul olabilir) Cansız varlıklar ve hayvanlarda yüklem TEKİL olur: ✓ 'Kuşlar uçtu.' ✗ 'Kuşlar uçtular.' • ÖZNE EKSİKLİĞİ: ✗ 'Kitabı okudu ve çok beğenildi.' → 'okudu'nun öznesi (o), 'beğenildi'nin öznesi (kitap) farklı. ✓ 'Kitabı okudu ve kitap çok beğenildi.' • YÜKLEM EKSİKLİĞİ: ✗ 'Ben sinemaya, kardeşim tiyatroya gitti.' → 'Ben sinemaya gittim, kardeşim tiyatroya gitti.' • YÜKLEM UYUMSUZLUĞU (ek fiil eksikliği): ✗ 'O çalışkan, biz tembeliz.' → 'O çalışkandır, biz tembeliz.'

Yapıya Dayalı Bozukluklar — Tümleç ve Tamlama

• NESNE EKSİKLİĞİ: ✗ 'Kitabı aldım ve okudum.' ✓ (aynı nesne, sorun yok) ✗ 'Onu sevdim ve güvendim.' → 'güvenmek' nesne değil dolaylı tümleç ister. ✓ 'Onu sevdim ve ona güvendim.' • DOLAYLI TÜMLEÇ EKSİKLİĞİ: ✗ 'Kardeşimi çok sever, güvenirim.' ✓ 'Kardeşimi çok sever, ona güvenirim.' • TAMLAMA YANLIŞLIĞI: ✗ 'Türk ve Fransız Edebiyatı' → ✓ 'Türk Edebiyatı ve Fransız Edebiyatı' ✗ 'ekonomik ve siyaset sorunları' → ✓ 'ekonomik ve siyasi sorunlar' • EK YANLIŞLIĞI: ✗ 'Öğretmenler günü kutlandı.' → ✓ 'Öğretmenler Günü kutlandı.' ✗ 'Bu konuda bilgim yoktur.' / hâl eki hataları • ZAMİR EKSİKLİĞİ: ✗ 'Evi çok beğendim, güzelliği herkesi etkiledi.' → belirsizlik varsa zamir eklenmeli.

Diğer Sık Bozukluklar

• ÇATI UYUŞMAZLIĞI: Bağlı cümlelerde biri etken diğeri edilgense. ✗ 'Odayı temizledi ve düzenlendi.' ✓ 'Odayı temizledi ve düzenledi.' • FİİLİMSİ (EYLEMSİ) YANLIŞLIĞI: ✗ 'Yemek yiyip, sohbet ettik.' → '-ip' zarf-fiilinden sonra virgül gelmez. • GEREKSİZ YARDIMCI FİİL: ✗ 'Kabul etmek zorunda kaldım.' (doğru) / ✗ 'Hasta olmuş bulunmaktadır.' (gereksiz) • SÖZCÜĞÜN YERİNDE KULLANILMAMASI (yer değiştirme): ✗ 'Yalnız seni bekliyorum burada.' → vurgu ve anlam kayması. • KARŞILAŞTIRMA HATASI: ✗ 'Bu şehir diğer şehirlerden daha kalabalıktır.' (kendisi de o gruba dahil) → 'diğer şehirlerin çoğundan' • ATASÖZÜ/DEYİM İLE ANLATIM UYUMSUZLUĞU.

Bozukluk Türünü Hızlı Teşhis — Kontrol Listesi

• SINAVDA BU SIRAYLA BAKIN: 1) GEREKSİZ SÖZCÜK: 'geri iade etmek', 'yaklaşık 5 civarında', 'karşılıklı anlaşmak', 'en optimum'. 2) ANLAM BELİRSİZLİĞİ: 'Genç kıza baktı.' — kim genç? Virgül veya iyelik eki çözer. 3) MANTIK HATASI: Çelişen yargılar ('Hem okumuş hem yarısında bırakmış'), sıralama hatası ('Hastaneye kaldırıldı ve ilk müdahale yapıldı'). 4) SÖZCÜK/DEYİM YANLIŞI: Yanlış sözcük seçimi ya da deyimin yanlış kullanımı. 5) ÖZNE-YÜKLEM UYUMSUZLUĞU: Tekillik-çoğulluk (insan dışı çoğul özne yüklemi TEKİL ister: 'Kuşlar uçtu'), olumluluk-olumsuzluk ('Ne sen ne o geldi' doğrudur), kişi uyumu ('Sen ve ben gittik'). 6) ÖGE EKSİKLİĞİ: Ortak öge her iki yükleme de uymuyorsa hata vardır → 'Onu sevdi ve yardım etti.' ('yardım etti' dolaylı tümleç ister: 'ona'). 7) TAMLAMA YANLIŞI: 'siyasi ve ekonomi sorunları' yanlış — sıfat-isim karışıklığı. 8) EK YANLIŞI: Yanlış hâl eki, yanlış çatı eki, gereksiz iyelik eki. 9) NOKTALAMA EKSİKLİĞİ kaynaklı belirsizlik. • EN SIK ÇIKAN İKİ TÜR: Gereksiz sözcük ve özne-yüklem uyumsuzluğu. • PRATİK: Her yükleme ayrı ayrı 'kim, neyi, kime' sorun — öge eksikliği böyle yakalanır.

Püf Noktaları

Anlatım Bozuklukları Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 252 soru var — 85 kolay, 91 orta, 76 zor.

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

  1. A) Sabah kahvaltısını bitirince çıktı.
  2. B) Yemekten evvel ellerini yıkadı. ✓
  3. C) Kazadan sonra hastaneye kaldırıldı.
  4. D) Bu kitabı geçen hafta okudum.
  5. E) Dişlerini fırçaladıktan sonra yattı.

Çözüm: 'Evvel' sözcüğü 'önce' anlamına gelir. Ancak Türkçede 'yemekten evvel' yapısında 'evvel' sözcüğü ayrılma hâli ekiyle kullanıldığında 'sonra'nın zıddı olarak anlam vermektedir. Buradaki asıl sorun ise 'evvel' ile 'önce' sözcüklerinin birlikte kullanılmamasına karşın yanlış olan yapının 'evvel' sözcüğünün yaygın kullanımda 'önce' ile karıştırılmasıdır. Bu seçenekte 'yemekten evvel' doğru kullanımdır; soru, D seçeneğinin diğer seçeneklere kıyasla en doğal bağlamda kullanıldığını göstermek için değil, 'yanlış anlamda kullanım' bağlamında ayrıştırmak için seçilmiştir. Not: Bu soru klasik KPSS formatında 'evvel'in 'sonra' yerine kullanıldığı bir örnek cümle üzerinden sorulmaktadır; doğru cevap D'dir çünkü 'yemekten evvel ellerini yıkadı' cümlesinde 'evvel' doğru kullanılmış olup soru bağlamındaki yanıltıcı seçenek olarak tasarlanmıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

  1. A) Aklındaki planı kimseye söylemeden uygulamaya koydu.
  2. B) Hastalığı nedeniyle toplantıya iştirak edemedi.
  3. C) Bu romanı daha önce hiç okumamıştım.
  4. D) Uzun yıllar sonra doğduğu şehre geri döndü.
  5. E) En son olarak söz alan kişi, önerisini kısaca özetledi. ✓

Çözüm: D seçeneğinde 'özetledi' sözcüğü zaten 'kısaca anlatma, ana hatlarıyla aktarma' anlamını içermektedir. Dolayısıyla 'kısaca özetledi' ifadesinde 'kısaca' sözcüğü gereksizdir; anlam tekrarına yol açmaktadır. Benzer şekilde 'en son olarak' ifadesinde de 'olarak' sözcüğü gereksizdir; 'en son' yeterlidir. Ancak asıl ve belirgin bozukluk 'kısaca özetledi' yapısındaki anlam tekrarıdır. Diğer seçeneklerde gereksiz sözcük bulunmamaktadır. C seçeneğindeki 'iştirak' sözcüğü Arapça kökenli olmakla birlikte dilimize yerleşmiş bir sözcüktür ve yanlış kullanım değildir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayan düşmesi yoluyla ortaya çıkan anlatım bozukluğu, cümlenin anlam bütünlüğünü kesinlikle bozmaktadır?

  1. A) Bu fabrikada hem yerli hem de yabancı mallar üretilmekte ve satışa sunulmaktadır.
  2. B) Müdür, toplantı salonunu hazırlatıp davetlileri bekledi.
  3. C) Belediye, caddeleri ve parkları yenileyip halkın hizmetine açacak.
  4. D) Türk dili, dünyanın en köklü ve zengin dillerinden biridir.
  5. E) Öğretmen, tahtaya yazıp öğrencilerin defterine geçirmelerini istedi. ✓

Çözüm: 'Tahtaya yazıp' ifadesinde 'tahtaya' sözcüğü hem 'yazmak' hem de 'geçirmek' eyleminin nesnesini tamamlar gibi algılanır; ancak öğrenciler tahtaya değil, deftere geçirecektir. Asıl bozukluk şudur: 'Tahtaya yazıp' ifadesindeki 'tahtaya' tamlayanı yalnızca öğretmenin eylemini nitelendirirken 'öğrencilerin defterine geçirmelerini istedi' yükleminde tamlayan eksikliği doğar; cümle 'öğretmenin tahtaya yazdıklarını' ifadesini gerektirmektedir. Bu eksiklik anlam belirsizliği yaratır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Türkçe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026