Türk-İslam Devletleri

Talas Savaşı, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu Devleti.

KPSS Konuları › Tarih

Talas Savaşı (751) — Dönüm Noktası

• ÇİN ile ABBASİLER arasında yapıldı; KARLUKLAR Abbasiler'in yanında yer aldı ve savaşı Abbasiler kazandı. • SONUÇLARI: - Türkler KİTLELER HÂLİNDE İslamiyet'i kabul etmeye başladı. - Orta Asya'da Çin egemenliği sona erdi. - KÂĞIT, MATBAA, PUSULA ve BARUT Çin dışına (İslam dünyasına, oradan Avrupa'ya) yayıldı. • Türklerin İslamiyet'i kabulünü kolaylaştıran sebepler: Gök Tanrı inancı ile İslam'ın tek tanrı inancının benzerliği, ahiret inancı, cihat-akın benzerliği, ahlak kurallarının uyumu.

Karahanlılar (840-1212)

• İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETİDİR. • SATUK BUĞRA HAN İslamiyet'i kabul eden ilk hükümdardır (Abdulkerim adını aldı). • TÜRKÇEYİ resmî dil olarak kullandılar — Türk kültürünü korudular. • İlk Türk-İslam eserleri bu dönemde yazıldı: - KUTADGU BİLİG (Yusuf Has Hacib) — siyasetname - DİVAN-I LÜGATİ'T TÜRK (Kaşgarlı Mahmud) — ilk Türkçe sözlük/ansiklopedi - ATABETÜ'L HAKAYIK (Edip Ahmet Yükneki) - DİVAN-I HİKMET (Ahmet Yesevi) • RİBAT (kervansaray) geleneğini başlattılar.

Gazneliler (963-1187)

• Alptegin kurdu; GAZNELİ MAHMUT döneminde en parlak dönem. • Gazneli Mahmut HİNDİSTAN'a 17 SEFER düzenledi — İslamiyet'in Hindistan'da yayılmasını sağladı. • Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları'na karşı korudu; halife ona 'SULTAN' unvanı verdi (bu unvanı kullanan ilk Türk hükümdarı). • 1040 DANDANAKAN SAVAŞI'nda Selçuklulara yenildiler → yıkılış süreci başladı. • Resmî dil ARAPÇA ve FARSÇA idi (Türk kültürü açısından zayıflık).

Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

• TUĞRUL ve ÇAĞRI Bey kurdu (1040 Dandanakan sonrası). Başkent önce Nişabur, sonra Rey, sonra İsfahan. • 1048 PASİNLER SAVAŞI: Bizans'a karşı ilk büyük Selçuklu zaferi. • 1071 MALAZGİRT SAVAŞI (ALPARSLAN – Romen Diyojen): ANADOLU'NUN KAPILARI TÜRKLERE AÇILDI. Anadolu'da ilk Türk beylikleri kuruldu. • MELİKŞAH dönemi en geniş sınırlar. Veziri NİZAMÜLMÜLK — 'Siyasetname' adlı eseri yazdı, NİZAMİYE MEDRESELERİ'ni kurdu (dünyanın ilk üniversitelerinden). • Takvim-i Celali (Celali Takvimi) Melikşah döneminde hazırlandı (Ömer Hayyam). • 1141 KATVAN SAVAŞI: Karahitaylara yenilgi → dağılma hızlandı. • BATINİLİK (Hasan Sabbah) devleti içten yıprattı.

Anadolu Selçuklu Devleti (1077-1308)

• SÜLEYMAN ŞAH kurdu, başkent İZNİK; sonra KONYA. • I. KILIÇ ARSLAN: Haçlı Seferleri ile mücadele etti, başkenti Konya'ya taşıdı. • 1176 MİRYOKEFALON SAVAŞI (II. Kılıç Arslan – Bizans): Anadolu'nun TÜRK YURDU olduğu KESİNLEŞTİ. Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu bitti. • I. GIYASEDDİN KEYHÜSREV: ANTALYA'yı aldı — ilk denizcilik faaliyetleri. • I. İZZEDDİN KEYKAVUS: SİNOP'u aldı. • I. ALAEDDİN KEYKUBAT: EN PARLAK DÖNEM. ALANYA'yı aldı, tersane kurdu; SUĞDAK Seferi (Kırım). • 1243 KÖSEDAĞ SAVAŞI: MOĞOLLARA yenilgi → Anadolu Selçuklu dağılma sürecine girdi, Anadolu'da II. Beylikler Dönemi başladı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026