Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemi

Dağılma dönemi ıslahatları, Tanzimat ve Islahat Fermanları, I. ve II. Meşrutiyet.

KPSS Konuları › Tarih

III. Selim ve II. Mahmut Islahatları

III. SELİM (1789-1807): • NİZAM-I CEDİT (Yeni Düzen) — modern ordu kuruldu, İRAD-I CEDİT hazinesi oluşturuldu. • Avrupa'da SÜREKLİ ELÇİLİKLER açıldı (Londra, Paris, Viyana, Berlin). • Kabakçı Mustafa İsyanı ile tahttan indirildi. II. MAHMUT (1808-1839): • SENED-İ İTTİFAK (1808): Padişahın yetkilerini SINIRLAYAN ilk belge; ayanlarla imzalandı. • 1826 VAKA-İ HAYRİYE: YENİÇERİ OCAĞI KALDIRILDI, yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye kuruldu. • DİVAN teşkilatı kaldırıldı, NAZIRLIKLAR (bakanlıklar) kuruldu. • İlk resmî gazete TAKVİM-İ VEKAYİ (1831). • İlk NÜFUS SAYIMI (1831, sadece erkekler), POSTA teşkilatı, MUHTARLIK, PASAPORT. • Tımar sistemi kaldırıldı; ilköğretim zorunlu hâle getirildi (İstanbul'da). • Müsadere usulü kaldırıldı (özel mülkiyet güvencesi).

Tanzimat Fermanı (3 Kasım 1839)

• ABDÜLMECİT döneminde MUSTAFA REŞİT PAŞA tarafından GÜLHANE PARKI'nda okundu (Gülhane Hatt-ı Hümayunu). • AMAÇ: Devleti dağılmaktan kurtarmak, Avrupa desteği almak (Mısır Meselesi). • GETİRDİKLERİ: - Müslüman-gayrimüslim herkesin CAN, MAL, IRZ güvenliği - Vergilerin gelire göre alınması - Askerlik ocak yerine VATAN görevi hâline geldi - Mahkemeler açık olacak, kimse yargısız cezalandırılmayacak - Herkes MÜLKİYET ve MİRAS hakkına sahip • ÖNEMİ: Padişah ilk kez kendi üstünde bir GÜCÜ (kanun) kabul etti. ANAYASACILIĞA giden ilk adım.

Islahat Fermanı (1856)

• Kırım Savaşı sonrası PARİS KONFERANSI öncesinde ilan edildi — Avrupa devletlerinin baskısıyla. • Gayrimüslimlere yönelik haklar genişletildi: - Devlet memuriyetine girme, askerlik yapma (bedelli ödeyerek muaf olabilme) - Okul, kilise, hastane açabilme - Şirket kurma, il meclislerine üye olma - Vergi eşitliği (cizye kaldırıldı) - Karma mahkemeler kurulması • ELEŞTİRİ: Müslümanlar aleyhine ayrıcalık yarattığı ve dış müdahaleye kapı araladığı yönünde tepki topladı.

I. Meşrutiyet (1876-1878)

• II. ABDÜLHAMİT tahta çıktı; GENÇ OSMANLILAR (Jön Türkler) baskısıyla KANUN-İ ESASİ ilan edildi (23 Aralık 1876). • Türk tarihinin İLK ANAYASASI'dır. Mithat Paşa öncülüğünde hazırlandı. • MECLİS-İ UMUMİ iki kanatlı: Heyet-i Mebusan (seçimle) ve Heyet-i Ayan (padişah atar). • Padişahın yetkileri korundu: meclisi açma-kapama, sürgün etme (113. madde). • 1877-78 OSMANLI-RUS SAVAŞI (93 Harbi) bahane edilerek meclis KAPATILDI → İSTİBDAT DÖNEMİ başladı. • 1878 AYASTEFANOS ve BERLİN ANTLAŞMALARI: Büyük toprak kayıpları; Ermeni Meselesi ilk kez uluslararası belgeye girdi.

II. Meşrutiyet (1908) ve Sonrası

• İTTİHAT VE TERAKKİ Cemiyeti baskısıyla II. Abdülhamit meşrutiyeti yeniden ilan etti (23 Temmuz 1908). • 31 MART OLAYI (13 Nisan 1909): Meşrutiyet karşıtı ayaklanma; HAREKET ORDUSU (Mahmut Şevket Paşa, kurmayı Mustafa Kemal) bastırdı. II. Abdülhamit tahttan indirildi, V. Mehmet Reşat tahta çıktı. • 1909 ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ: Padişahın yetkileri sınırlandırıldı, meclis güçlendi, hükümet meclise karşı sorumlu hâle geldi. GERÇEK ANLAMDA parlamenter sisteme geçiş. • 1911-12 TRABLUSGARP SAVAŞI (İtalya): Uşi Antlaşması ile Trablusgarp kaybedildi, Rodos ve 12 Ada geçici olarak İtalya'ya bırakıldı (geri alınamadı). • 1912-13 BALKAN SAVAŞLARI: I. Balkan Savaşı'nda ağır yenilgi (Edirne kaybı); II. Balkan Savaşı'nda EDİRNE ve KIRKLARELİ geri alındı. Batı sınırı büyük ölçüde bugünkü hâlini aldı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026