KPSS Akademi

Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi

1299-1453 kuruluş, 1453-1579 yükselme; padişahlar, fetihler ve devlet teşkilatı.

KPSS Konuları › Tarih

Özet

1299-1453 kuruluş, 1453-1579 yükselme; padişahlar, fetihler ve devlet teşkilatı.

Kuruluş (1299-1453)

• OSMAN BEY (1299): Devleti kurdu. Bizans'a karşı Koyunhisar (Bafeon) Savaşı. • ORHAN BEY: BURSA başkent oldu. İlk düzenli ordu (YAYA ve MÜSELLEM), ilk medrese (İznik), ilk vezir. ÇİMPE KALESİ (1353) ile Rumeli'ye geçiş. • I. MURAT (Hüdavendigar): SIRPSINDIĞI (1364) ve I. KOSOVA (1389) zaferleri. DEVŞİRME sistemi ve YENİÇERİ OCAĞI kuruldu. 'Ülke hanedanın ortak malıdır' → 'Ülke padişah ve oğullarınındır' anlayışına geçti. • I. BAYEZID (Yıldırım): NİĞBOLU (1396) Haçlı zaferi. İstanbul'u 4 kez kuşattı. 1402 ANKARA SAVAŞI'nda TİMUR'a yenildi → FETRET DEVRİ (1402-1413) başladı. • I. MEHMET (Çelebi): Devletin ikinci kurucusu. Şeyh Bedreddin İsyanı. • II. MURAT: EDİRNE-SEGEDİN Antlaşması, VARNA (1444) ve II. KOSOVA (1448) zaferleri — Haçlıların Türkleri Balkanlardan atma umudu bitti.

İstanbul'un Fethi (1453)

• FATİH SULTAN MEHMET, 29 MAYIS 1453'te İstanbul'u fethetti. • HAZIRLIKLAR: Rumeli Hisarı (Boğazkesen), Şahi topları (Urban Usta), aşırtma güllelerle surların dövülmesi, gemilerin karadan Haliç'e indirilmesi. • SONUÇLARI: - Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu sona erdi. - ORTA ÇAĞ kapandı, YENİ ÇAĞ başladı. - Bizanslı bilginlerin İtalya'ya kaçışı RÖNESANS'ı hızlandırdı. - İpek Yolu Osmanlı kontrolüne girdi → Coğrafi Keşiflerin sebeplerinden biri. - Osmanlı Devleti imparatorluk hâline geldi. - Surların top ile yıkılabileceği anlaşıldı → FEODALİTE zayıfladı, merkezî krallıklar güçlendi.

Yükselme Dönemi Padişahları

• FATİH SULTAN MEHMET (1451-1481): Amasra, Sinop, Trabzon, Kırım (Karadeniz Türk gölü oldu). Otlukbeli (1473 – Akkoyunlu/Uzun Hasan). KANUNNAME-İ ÂLİ OSMAN (ilk Osmanlı kanunnamesi). İlk altın para. 'Kardeş katli' yasası. • II. BAYEZID: Cem Sultan Olayı (iç mücadele, Avrupa siyasetinde koz olarak kullanıldı). Duraklama benzeri sakin dönem. • YAVUZ SULTAN SELİM (1512-1520): ÇALDIRAN (1514 – Safevi/Şah İsmail), TURNADAĞ (Dulkadiroğulları), MERCİDABIK (1516) ve RİDANİYE (1517 – Memlükler). HALİFELİK Osmanlı'ya geçti; MUKADDES EMANETLER İstanbul'a getirildi. Baharat Yolu ve Kutsal topraklar denetime girdi. • KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN (1520-1566): Belgrad (1521), Rodos (1522), MOHAÇ (1526 – Macaristan), I. Viyana Kuşatması (1529), PREVEZE DENİZ ZAFERİ (1538 – Barbaros Hayreddin Paşa). İlk KAPİTÜLASYONLAR Fransa'ya verildi (1535/1740'ta sürekli hâle geldi). Zigetvar Seferi'nde vefat etti.

Osmanlı Devlet Teşkilatı

• DİVAN-I HÜMAYUN: Devlet işlerinin görüşüldüğü meclis. Üyeler: Sadrazam, Kubbealtı vezirleri, Kazasker, Defterdar, Nişancı; sonradan Kaptan-ı Derya ve Şeyhülislam (oy hakkı yok, fetva verir). • Divan'a Fatih'e kadar PADİŞAH başkanlık etti; Fatih'ten sonra SADRAZAM başkanlık etti. • TIMAR SİSTEMİ: Dirlik toprakların gelirine göre HAS (100.000+ akçe), ZEAMET (20.000-100.000), TIMAR (3.000-20.000). • MİLLET SİSTEMİ: Gayrimüslimler din esasına göre örgütlendi; ibadet ve hukuk özerkliği tanındı. • ORDU: Kapıkulu (yaya: Yeniçeri, Cebeci, Topçu / atlı: Sipahi, Silahtar), Eyalet askerleri (Tımarlı Sipahi), Donanma.

Devlet Teşkilatı — Merkez ve Taşra

• DİVÂN-I HÜMÂYUN: Devletin en yüksek karar ve yargı organı. Fatih'e kadar padişah başkanlık etti; FATİH'ten sonra VEZİRİAZAM başkanlık etmeye başladı. Üyeler: Veziriazam, Kubbealtı vezirleri, Kazasker (yargı-eğitim), Defterdar (maliye), Nişancı (tapu-tuğra), Kaptan-ı Derya, Şeyhülislam (üye değil, görüş bildirir). • Divan kararları BAĞLAYICI DEĞİLDİR; son söz padişahındır — mutlak monarşinin göstergesi. • TAŞRA: Eyalet → Sancak → Kaza → Köy. Sancakbeyi (askerî-idari), Kadı (adli-idari), Subaşı (güvenlik), Defterdar (mali). • TIMAR SİSTEMİ: Toprak gelirinin asker yetiştirme karşılığı dağıtılması. CEBELÜ adı verilen atlı askerler beslenir. Faydası: Hazineden para çıkmadan ordu beslenir, üretim sürer, taşra güvenliği sağlanır. • DEVŞİRME SİSTEMİ: Hristiyan ailelerden alınan çocukların eğitilip KAPIKULU ordusuna ve devlet kadrolarına yerleştirilmesi. YENİÇERİLER buradan çıkar. • MİLLET SİSTEMİ: Gayrimüslimler din esasına göre örgütlendi; ibadet ve hukukta serbestlik tanındı.

Yükselme Dönemi Padişahları — Ayırt Edici Olaylar

• FATİH SULTAN MEHMET (1451-1481): İSTANBUL'UN FETHİ (1453) → Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. Fetih sonrası: Bizans yıkıldı, Boğazlar kontrolü sağlandı, İstanbul başkent oldu, İpek Yolu denetimi güçlendi, Rönesans'a katkı (bilginlerin İtalya'ya göçü). Amasra, Sinop, Trabzon (Rum Pontus), Kırım (1475 — Karadeniz Türk gölü), Otlukbeli (1473, Akkoyunlu-Uzun Hasan). KANUNNÂME-İ ÂL-İ OSMAN — ilk Osmanlı kanunnamesi. 'Kardeş katli' hukuken düzenlendi. • II. BAYEZİT (1481-1512): CEM SULTAN olayı — Osmanlı'nın iç sorunu Avrupa'nın elinde koz oldu; duraklama dönemi sayılır. • YAVUZ SULTAN SELİM (1512-1520): ÇALDIRAN (1514, Safevi-Şah İsmail), TURNADAĞ (1515, Dulkadiroğulları), MERCİDABIK (1516) ve RİDANİYE (1517, Memlükler). HALİFELİK Osmanlı'ya geçti; KUTSAL EMANETLER İstanbul'a getirildi. Baharat Yolu denetimi sağlandı. • KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN (1520-1566): Belgrat, Rodos, MOHAÇ (1526 — Macaristan 2 saatte), I. Viyana Kuşatması (1529, başarısız), PREVEZE DENİZ SAVAŞI (1538, Barbaros — Akdeniz Türk gölü). FRANSA'YA KAPİTÜLASYONLAR (1535) — başlangıçta dostluk ve ticaret amaçlı, sonradan ekonomik bağımlılığa dönüştü. Zigetvar Seferi'nde vefat etti (1566).

Püf Noktaları

Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 275 soru var — 76 kolay, 99 orta, 100 zor.

1. Yeniçeri ocağı hangi padişah döneminde kurulmuştur?

  1. A) Yıldırım Bayezid
  2. B) I. Murat ✓
  3. C) Orhan Bey
  4. D) I. Selim
  5. E) II. Mehmed

Çözüm: Yeniçeri Ocağı, I. Murat döneminde kurulmuştur. Devşirme sistemiyle toplanan Hristiyan çocuklarından oluşan bu düzenli piyade kuvveti, Osmanlı ordusunun temel taşını oluşturmuştur.

2. Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasında belirleyici rol oynayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Varna Savaşı
  2. B) Pasinler Savaşı
  3. C) Kösedağ Savaşı ✓
  4. D) Malazgirt Savaşı
  5. E) Miryokefalon Savaşı

Çözüm: 1243'te yaşanan Kösedağ Savaşı'nda Anadolu Selçuklu Devleti, Moğollara yenilmiş ve bu tarihten sonra Moğol baskısı altına girmiştir. Devletin otoritesi sarsılmış, uc beylikleri bağımsız hareket etmeye başlamış; bu ortam Osmanlı Beyliği'nin doğup güçlenmesine zemin hazırlamıştır.

3. Osmanlı Devleti'nde 'istimalet' politikasının uygulanması, aşağıdaki hangi sonucu doğrudan ortaya çıkarmıştır?

  1. A) Rumeli beylerinin merkezi otorite karşısında özerklik kazanması
  2. B) Fethedilen bölgelerdeki Hristiyan halkın gönüllü işbirliğini sağlayarak fetih sürecinin hızlanması ✓
  3. C) Tımar sisteminin Anadolu'da yaygınlaşması
  4. D) Balkanlar'da Osmanlı karşıtı ittifakların zayıflatılması için Venedik ile antlaşma yapılması
  5. E) Yeniçeri Ocağı'nın devşirme yöntemiyle güçlendirilmesi

Çözüm: İstimalet, 'kolaylık gösterme, hoşgörü' anlamına gelir. Osmanlı'nın Balkan fetihlerinde yerel halka dini ve kültürel özgürlük tanıması, vergileri düşük tutması ve mülklere el koymaması, Bizans ve diğer Hristiyan yönetimlerin baskıcı tutumuna kıyasla büyük bir çekim gücü oluşturmuştur. Bu sayede pek çok bölge direnç göstermeksizin ya da sembolik dirençle Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Diğer şıklar istimalet politikasının doğrudan değil, dolaylı ya da hiç bağlantısı olmayan sonuçlarını yansıtmaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Tarih Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026