Osmanlı Kuruluş ve Yükselme Dönemi

1299-1453 kuruluş, 1453-1579 yükselme; padişahlar, fetihler ve devlet teşkilatı.

KPSS Konuları › Tarih

Kuruluş (1299-1453)

• OSMAN BEY (1299): Devleti kurdu. Bizans'a karşı Koyunhisar (Bafeon) Savaşı. • ORHAN BEY: BURSA başkent oldu. İlk düzenli ordu (YAYA ve MÜSELLEM), ilk medrese (İznik), ilk vezir. ÇİMPE KALESİ (1353) ile Rumeli'ye geçiş. • I. MURAT (Hüdavendigar): SIRPSINDIĞI (1364) ve I. KOSOVA (1389) zaferleri. DEVŞİRME sistemi ve YENİÇERİ OCAĞI kuruldu. 'Ülke hanedanın ortak malıdır' → 'Ülke padişah ve oğullarınındır' anlayışına geçti. • I. BAYEZID (Yıldırım): NİĞBOLU (1396) Haçlı zaferi. İstanbul'u 4 kez kuşattı. 1402 ANKARA SAVAŞI'nda TİMUR'a yenildi → FETRET DEVRİ (1402-1413) başladı. • I. MEHMET (Çelebi): Devletin ikinci kurucusu. Şeyh Bedreddin İsyanı. • II. MURAT: EDİRNE-SEGEDİN Antlaşması, VARNA (1444) ve II. KOSOVA (1448) zaferleri — Haçlıların Türkleri Balkanlardan atma umudu bitti.

İstanbul'un Fethi (1453)

• FATİH SULTAN MEHMET, 29 MAYIS 1453'te İstanbul'u fethetti. • HAZIRLIKLAR: Rumeli Hisarı (Boğazkesen), Şahi topları (Urban Usta), aşırtma güllelerle surların dövülmesi, gemilerin karadan Haliç'e indirilmesi. • SONUÇLARI: - Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu sona erdi. - ORTA ÇAĞ kapandı, YENİ ÇAĞ başladı. - Bizanslı bilginlerin İtalya'ya kaçışı RÖNESANS'ı hızlandırdı. - İpek Yolu Osmanlı kontrolüne girdi → Coğrafi Keşiflerin sebeplerinden biri. - Osmanlı Devleti imparatorluk hâline geldi. - Surların top ile yıkılabileceği anlaşıldı → FEODALİTE zayıfladı, merkezî krallıklar güçlendi.

Yükselme Dönemi Padişahları

• FATİH SULTAN MEHMET (1451-1481): Amasra, Sinop, Trabzon, Kırım (Karadeniz Türk gölü oldu). Otlukbeli (1473 – Akkoyunlu/Uzun Hasan). KANUNNAME-İ ÂLİ OSMAN (ilk Osmanlı kanunnamesi). İlk altın para. 'Kardeş katli' yasası. • II. BAYEZID: Cem Sultan Olayı (iç mücadele, Avrupa siyasetinde koz olarak kullanıldı). Duraklama benzeri sakin dönem. • YAVUZ SULTAN SELİM (1512-1520): ÇALDIRAN (1514 – Safevi/Şah İsmail), TURNADAĞ (Dulkadiroğulları), MERCİDABIK (1516) ve RİDANİYE (1517 – Memlükler). HALİFELİK Osmanlı'ya geçti; MUKADDES EMANETLER İstanbul'a getirildi. Baharat Yolu ve Kutsal topraklar denetime girdi. • KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN (1520-1566): Belgrad (1521), Rodos (1522), MOHAÇ (1526 – Macaristan), I. Viyana Kuşatması (1529), PREVEZE DENİZ ZAFERİ (1538 – Barbaros Hayreddin Paşa). İlk KAPİTÜLASYONLAR Fransa'ya verildi (1535/1740'ta sürekli hâle geldi). Zigetvar Seferi'nde vefat etti.

Osmanlı Devlet Teşkilatı

• DİVAN-I HÜMAYUN: Devlet işlerinin görüşüldüğü meclis. Üyeler: Sadrazam, Kubbealtı vezirleri, Kazasker, Defterdar, Nişancı; sonradan Kaptan-ı Derya ve Şeyhülislam (oy hakkı yok, fetva verir). • Divan'a Fatih'e kadar PADİŞAH başkanlık etti; Fatih'ten sonra SADRAZAM başkanlık etti. • TIMAR SİSTEMİ: Dirlik toprakların gelirine göre HAS (100.000+ akçe), ZEAMET (20.000-100.000), TIMAR (3.000-20.000). • MİLLET SİSTEMİ: Gayrimüslimler din esasına göre örgütlendi; ibadet ve hukuk özerkliği tanındı. • ORDU: Kapıkulu (yaya: Yeniçeri, Cebeci, Topçu / atlı: Sipahi, Silahtar), Eyalet askerleri (Tımarlı Sipahi), Donanma.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026