Osmanlı Duraklama ve Gerileme Dönemi

1579-1699 duraklama, 1699-1792 gerileme; ıslahatlar, antlaşmalar ve toprak kayıpları.

KPSS Konuları › Tarih

Duraklama Dönemi (1579-1699)

• Sokullu Mehmet Paşa'nın ölümü (1579) duraklamanın başlangıcı sayılır. • İÇ SEBEPLER: Merkezî otoritenin zayıflaması, şehzadelerin sancağa çıkmaması (Kafes Usulü), tımar sisteminin bozulması, devşirme sisteminin bozulması, ulemanın bozulması, ekonomik sıkıntılar. • DIŞ SEBEPLER: Doğal sınırlara ulaşılması, Avrupa'daki bilim-teknik gelişmeler, Coğrafi Keşifler, güçlü devletlerle komşuluk. • İSYANLAR: Celali İsyanları (Anadolu), İstanbul (Yeniçeri) İsyanları, Eyalet İsyanları. • 1596 HAÇOVA Zaferi (III. Mehmet), 1606 ZİTVATOROK Antlaşması: Avusturya arşidükü protokolde Osmanlı padişahına denk sayıldı → Osmanlı üstünlüğü sona erdi. • 1699 KARLOFÇA ANTLAŞMASI: İlk büyük toprak kaybı. Duraklama bitti, GERİLEME başladı.

Duraklama Dönemi Islahatları

• II. OSMAN (Genç Osman): Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak isteyen ilk padişah; bu yüzden öldürüldü (ilk padişah katli). • IV. MURAT: İçki ve tütün yasağı, gece sokağa çıkma yasağı; Koçi Bey Risalesi'ni hazırlattı. Revan ve Bağdat seferleri (1639 KASR-I ŞİRİN — bugünkü İran sınırının temeli). • KÖPRÜLÜLER DEVRİ (1656-1691): Köprülü Mehmet Paşa geniş yetkilerle sadrazam oldu; devlet kısa süre toparlandı. Girit'in fethi (1669) Köprülü Fazıl Ahmet Paşa döneminde tamamlandı. • 1683 II. VİYANA KUŞATMASI başarısız oldu → Kutsal İttifak (Avusturya, Lehistan, Venedik, Rusya, Malta) kuruldu → 16 yıl savaş → Karlofça.

Gerileme Dönemi ve Antlaşmalar

• 1699 KARLOFÇA: Avusturya'ya Macaristan ve Erdel, Venedik'e Mora ve Dalmaçya, Lehistan'a Podolya. İlk büyük toprak kaybı. • 1700 İSTANBUL ANTLAŞMASI: Rusya'ya AZAK Kalesi → Rusya Karadeniz'e indi. • 1711 PRUT ANTLAŞMASI: Azak geri alındı (Baltacı Mehmet Paşa). • 1718 PASAROFÇA: Belgrad ve Banat kaybedildi → LALE DEVRİ başladı (1718-1730). • 1739 BELGRAD ANTLAŞMASI: Belgrad ve Azak geri alındı — Osmanlı'nın SON KAZANÇLI antlaşmasıdır. • 1774 KÜÇÜK KAYNARCA: EN AĞIR ANTLAŞMA. Kırım'a bağımsızlık (ilk Müslüman toprak kaybı), Rusya'ya kapitülasyon, Ortodoksların koruyuculuğu, savaş tazminatı. • 1792 YAŞ ANTLAŞMASI: Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kesin kabul edildi. Gerileme bitti, DAĞILMA başladı.

Lale Devri ve Islahatlar (1718-1730)

• III. Ahmet ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemi. • İLK MATBAA kuruldu (İbrahim Müteferrika ve Said Efendi, 1727) — dinî eserler basılmadı. • İlk kez AVRUPA'YA GEÇİCİ ELÇİLİKLER açıldı (Yirmisekiz Çelebi Mehmet — Paris). • Çiçek aşısı uygulandı, itfaiye (Tulumbacı Ocağı) kuruldu, çini ve kumaş atölyeleri açıldı. • Yalova'da kâğıt, İstanbul'da kumaş fabrikası. • PATRONA HALİL İSYANI (1730) ile Lale Devri sona erdi. DİĞER ISLAHATLAR: • I. MAHMUT: Humbaracı Ahmet Paşa (Kont de Bonneval) ile Humbaracı Ocağı ıslah edildi; Kara Mühendishanesi. • III. MUSTAFA: Baron de Tott, Sürat Topçuları, Mühendishane-i Bahr-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi). • I. ABDÜLHAMİT: İstihkâm Okulu.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026