KPSS Akademi

Mudanya ve Lozan

Mudanya Ateşkesi, Lozan Konferansı, çözülen ve çözülemeyen sorunlar.

KPSS Konuları › Tarih

Özet

Mudanya Ateşkesi, Lozan Konferansı, çözülen ve çözülemeyen sorunlar.

Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

• Taraflar: TBMM (İsmet Paşa), İngiltere, Fransa, İtalya. Yunanistan imzalamadı ama kararlara uydu. • KARARLAR: - Yunanistan Doğu Trakya'yı 15 gün içinde boşaltacak (Meriç'e kadar). - Doğu Trakya SAVAŞ YAPILMADAN TBMM'ye bırakıldı. - İstanbul ve Boğazlar TBMM yönetimine bırakılacak (barış antlaşmasına kadar İtilaf askerleri kalacak). • ÖNEMİ: - Kurtuluş Savaşı'nın SİLAHLI mücadele safhası sona erdi. - TBMM Avrupa devletlerince siyasi olarak tanındı. - Osmanlı Devleti hukuken sona erme sürecine girdi → SALTANAT KALDIRILDI (1 Kasım 1922).

Lozan Konferansı ve Antlaşma (24 Temmuz 1923)

• Konferansa Türkiye adına İSMET PAŞA başkanlığında heyet katıldı. • İtilaf Devletleri hem TBMM'yi hem İstanbul Hükümeti'ni çağırarak ikilik yaratmak istedi → bu, SALTANATIN KALDIRILMASINI hızlandırdı. • Konferans 20 Kasım 1922'de başladı; KAPİTÜLASYONLAR ve MUSUL yüzünden 4 Şubat 1923'te kesildi; 23 Nisan 1923'te yeniden başladı. • 24 TEMMUZ 1923'te imzalandı.

Lozan'da Çözülen Konular

• KAPİTÜLASYONLAR: KESİN OLARAK KALDIRILDI (Türk tarafının en büyük kazanımı). • SINIRLAR: Suriye sınırı (1921 Ankara Antlaşması esas), Irak sınırı hariç belirlendi. Batı sınırı Meriç Nehri; KARAAĞAÇ savaş tazminatı olarak Türkiye'ye verildi. • AZINLIKLAR: Türkiye'deki gayrimüslimler Türk vatandaşı sayıldı; Batı Trakya Türkleri ve İstanbul Rumları hariç NÜFUS MÜBADELESİ kabul edildi. • OSMANLI BORÇLARI: Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı; Türkiye'ye düşen kısım TAKSİTLE ve TÜRK LİRASI ile ödenecek şekilde karara bağlandı (1954'te bitti). • PATRİKHANE: Siyasi yetkileri kaldırıldı, İstanbul'da kalmasına izin verildi; ekümeniklik iddiası kabul edilmedi. • SAVAŞ TAZMİNATI: Yunanistan'dan Karaağaç alındı. • YABANCI OKULLAR: Türk kanunlarına tabi olacak.

Lozan'da Çözülemeyen Sorunlar

• MUSUL: İngiltere ile ikili görüşmelere bırakıldı. 1926 ANKARA ANTLAŞMASI ile Musul IRAK'A (İngiltere mandası) bırakıldı — petrol gelirinin %10'u 25 yıl Türkiye'ye verilecekti (sonra toplu ödemeyle kapatıldı). Şeyh Sait İsyanı bu süreci olumsuz etkilemiştir. • BOĞAZLAR: Başkanı Türk olan uluslararası bir KOMİSYONA bırakıldı, askerden arındırıldı → EGEMENLİĞİ ZEDELİYORDU. 1936 MONTRÖ SÖZLEŞMESİ ile Türkiye tam egemenlik kazandı. • HATAY: Fransa mandasındaki Suriye'ye bırakıldı. 1939'da referandum ve TBMM kararıyla Türkiye'ye katıldı. • YUNANİSTAN İLE NÜFUS MÜBADELESİ uygulamaları (etabli sorunu) 1930'da çözüldü. • ONİKİ ADA: İtalya'da kaldı; II. Dünya Savaşı sonrası (1947) Yunanistan'a verildi.

Lozan — Madde Madde

• SINIRLAR: Batı sınırı MERİÇ NEHRİ; Karaağaç savaş tazminatı olarak Türkiye'ye bırakıldı. Suriye sınırı 1921 Ankara Antlaşması'na göre kabul edildi (HATAY dışarıda kaldı). Irak sınırı (MUSUL) çözülemedi; İngiltere ile ikili görüşmeye bırakıldı. • KAPİTÜLASYONLAR: KAYITSIZ ŞARTSIZ KALDIRILDI — Lozan'ın en büyük ekonomik kazanımı. • OSMANLI BORÇLARI: Borçlar Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı; Türkiye'ye düşen kısım TAKSİTLE ve TÜRK LİRASI ile ödenecek. DÜYÛN-I UMÛMİYE kaldırıldı. • BOĞAZLAR: Başkanı Türk olan ULUSLARARASI KOMİSYON'a bırakıldı; askerden arındırıldı. EGEMENLİĞİ TAM KISITLAYAN madde budur — 1936 MONTRÖ ile düzeltildi. • AZINLIKLAR: Türkiye'deki gayrimüslimler TÜRK VATANDAŞI sayıldı; ayrıcalık tanınmadı. Batı Trakya Türkleri ile İstanbul Rumları hariç NÜFUS MÜBADELESİ yapıldı. • PATRİKHANE: İstanbul'da kalmasına izin verildi ama siyasi yetkileri kaldırıldı, ekümeniklik iddiası kabul edilmedi. • YABANCI OKULLAR: Türk kanunlarına tabi kılındı. • ADALAR: İmroz-Bozcaada Türkiye'de; On İki Ada İtalya'ya; diğer Ege adaları Yunanistan'a (silahsızlandırılmak şartıyla).

Çözülemeyen Sorunlar ve Sonraki Çözümleri

• MUSUL: 1926 ANKARA ANTLAŞMASI ile Irak'a (İngiltere'ye) bırakıldı; Türkiye petrol gelirinden 25 yıl pay aldı. Şeyh Sait İsyanı'nın yarattığı iç sorun bu tavizde etkili oldu. • BOĞAZLAR: 1936 MONTRÖ SÖZLEŞMESİ ile komisyon kaldırıldı, Türkiye'ye TAM EGEMENLİK ve asker bulundurma hakkı tanındı. Değişen dünya dengelerinin (İtalya ve Almanya'nın silahlanması) diplomatik yoldan kullanılmasıdır. • HATAY: 1921'de Fransa'ya bırakılmıştı. 1938'de Hatay Devleti kuruldu, 1939'da halk oylaması ile TÜRKİYE'YE KATILDI — Atatürk'ün son büyük dış politika başarısı. • NÜFUS MÜBADELESİ: 1930 Türk-Yunan antlaşmasıyla çözüldü; iki ülke arasında dostluk dönemi başladı (1934 Balkan Antantı'nın zemini). • YABANCI OKULLAR ve PATRİKHANE sorunları iç hukuk düzenlemeleriyle aşıldı. • ÖNEMİ: LOZAN, yeni Türk devletinin TAPU SENEDİDİR; bağımsızlığı uluslararası hukukta tescillemiş, I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan ve BUGÜNE KADAR YÜRÜRLÜKTE KALAN tek antlaşmadır.

Püf Noktaları

Mudanya ve Lozan Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 122 soru var — 37 kolay, 45 orta, 40 zor.

1. Lozan Antlaşması'nın Türk tarihi açısından önemi değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi en doğru ifadedir?

  1. A) Anadolu'daki işgalin sona erdiğinin tescillendiği bir ateşkes belgesi niteliğinde olup başka bir hüküm içermez.
  2. B) Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanındığı ve tam bağımsızlığını kazandığı antlaşmadır. ✓
  3. C) Türkiye'nin BM'ye üye kabul edildiği antlaşmadır.
  4. D) Osmanlı Devleti'nin sona erişini resmîleştiren belgedir.
  5. E) Türkiye'nin NATO'ya kabul edildiği antlaşmadır.

Çözüm: Lozan Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda resmen tanındığı ve tam bağımsızlığını kazandığı temel belgedir. Kapitülasyonların kaldırılması, sınırların kesinleşmesi ve tazminat ödenmemesi bu bağımsızlığın somut göstergeleridir. Ateşkes belgesi ise Mudanya Mütarekesi'dir.

2. Lozan Antlaşması'nın imzalanmasından sonra Türkiye, Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini ancak 1936'da hangi uluslararası sözleşmeyle yeniden tesis etmiştir? Bu sözleşmenin Lozan'dan farklılaştığı temel nokta aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Sadabat Paktı; Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki yargı yetkisini kapsaması
  2. B) Cenevre Protokolü; yabancı savaş gemilerinin Boğazlardan geçişinin yasaklanması
  3. C) Briand-Kellogg Paktı; savaş döneminde Boğaz geçişlerinin tümüyle Türkiye'nin takdirine bırakılması ve uluslararası komisyonun kaldırılarak yetkinin devredilmesi ve yönetimin Türkiye'ye bırakılması
  4. D) Montrö Sözleşmesi; uluslararası Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılarak yönetimin tamamen Türkiye'ye devredilmesi ve Boğaz bölgesinin yeniden silahlandırılmasına izin verilmesi ✓
  5. E) Paris Antlaşması; Türkiye'nin NATO üyeliğini güvence altına alması

Çözüm: 1936 Montrö Sözleşmesi, Lozan'la kurulan uluslararası Boğazlar Komisyonu'nu kaldırmış ve Boğazların yönetimini tamamen Türkiye'ye devretmiştir. Aynı zamanda Türkiye'nin Boğaz bölgesini yeniden silahlandırmasına olanak tanımış; ticaret gemileri ile savaş gemilerinin geçişini farklı koşullara bağlayan ayrıntılı hükümler içermiştir. Montrö, Lozan'ın Boğazlar konusundaki eksikliğini gideren ve Türkiye'nin tam egemenliğini tesis eden belgedir.

3. Mudanya Mütarekesi'nde (11 Ekim 1922) Doğu Trakya'nın boşaltılması için Yunan kuvvetlerine verilen süre 30 gün olarak belirlenmişti. Bu hükmün müzakerelerde ayrı bir tartışma konusu olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) İngiltere'nin Doğu Trakya'nın İtilaf yönetiminde kalmasını savunarak Türk taleplerini sınırlamaya çalışması
  2. B) Türk heyetinin kısa süre talep etmesi, İtilaf devletlerinin ise Yunanistan'a süre tanıyarak bölgede yönetim boşluğu oluşturmak istemesi ✓
  3. C) Yunanistan'ın Doğu Trakya'yı fiilen terk etmek istememesi ve toprak pazarlığı yapması
  4. D) Mudanya'nın deniz üssü statüsü nedeniyle tahliye takvimine İngiliz Donanması'nın doğrudan müdahil olmasının gerekli görülmesi ve sürenin donanma hareket planına göre belirlenmesi
  5. E) Fransız ve İtalyan delegelerin, sürenin uzatılması için İngiltere'ye karşı Türkiye ile ortak tutum sergilemesi

Çözüm: Mudanya görüşmelerinde Türk heyeti (İsmet Paşa başkanlığında) Doğu Trakya'nın olabildiğince hızlı tahliyesini isterken, İtilaf devletleri daha uzun bir geçiş süreci önermiştir. Uzun süre, bölgede fiilî bir otorite boşluğu yaratabilir ve kalıcı Türk egemenliğini belirsiz kılabilirdi. Bu çelişki müzakerelerin en tartışmalı gündem maddelerinden birini oluşturmuş; sonuçta 30 günlük tahliye-15 günlük jandarma geçişi formülüyle uzlaşılmıştır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Tarih Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026