KPSS Akademi

Kurtuluş Savaşı

Hazırlık dönemi, kongreler, TBMM'nin açılışı ve cepheler.

KPSS Konuları › Tarih

Özet

Hazırlık dönemi, kongreler, TBMM'nin açılışı ve cepheler.

Hazırlık Dönemi ve Kongreler

• 19 MAYIS 1919 — Mustafa Kemal SAMSUN'a çıktı (9. Ordu Müfettişi olarak). • HAVZA GENELGESİ (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto için mitingler düzenlenmesi çağrısı. İlk kez halkın harekete geçirilmesi. • AMASYA GENELGESİ (22 Haziran 1919): Kurtuluş Savaşı'nın GEREKÇESİ, AMACI ve YÖNTEMİ ilk kez açıklandı. 'Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir.' — gerekçe 'Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.' — MİLLİ EGEMENLİK 'Sivas'ta millî bir kongre toplanacaktır.' — yöntem • ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Toplanışı bölgesel, kararları ULUSALDIR. 'Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.' 'Manda ve himaye kabul edilemez.' (ilk kez) 'Kuvâ-yı Milliye'yi âmil, irade-i milliyeyi hâkim kılmak esastır.' Temsil Heyeti oluşturuldu (bölgesel). • SİVAS KONGRESİ (4-11 Eylül 1919): Toplanışı da kararları da ULUSALDIR. Tüm cemiyetler ANADOLU VE RUMELİ MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ adı altında birleştirildi. Manda ve himaye KESİN OLARAK reddedildi. Temsil Heyeti'nin yetkisi tüm yurdu kapsar hâle geldi. • AMASYA GÖRÜŞMELERİ (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) Temsil Heyeti'ni HUKUKEN TANIDI. • MİSAK-I MİLLÎ (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi. Millî sınırlar çizildi; tam bağımsızlık esas alındı.

TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920)

• İstanbul'un resmen işgali (16 Mart 1920) ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da TBMM açıldı. • 'Olağanüstü yetkiye sahip bir meclis' olarak toplandı. • GÜÇLER BİRLİĞİ ilkesi benimsendi (yasama+yürütme+yargı mecliste). • MECLİS HÜKÜMETİ sistemi uygulandı. • 'Meclisin üstünde güç yoktur' → MİLLÎ EGEMENLİK. • 1921 ANAYASASI (Teşkilat-ı Esasiye, 20 Ocak 1921): İlk TBMM anayasası. 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.' • İSYANLAR: İstanbul Hükümeti destekli (Anzavur, Kuvâ-yı İnzibatiye), azınlık isyanları, Kuvâ-yı Milliye kaynaklı (Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe). Bastırmak için HIYANET-İ VATANİYE KANUNU ve İSTİKLAL MAHKEMELERİ kuruldu.

Cepheler — Doğu ve Güney

• DOĞU CEPHESİ (Ermenistan): KÂZIM KARABEKİR komutasında. 1920 GÜMRÜ ANTLAŞMASI — TBMM'nin İLK SİYASİ VE ASKERİ BAŞARISI, imzaladığı ilk antlaşma. Ermenistan Sevr'i geçersiz saydı. Doğu Cephesi kapandı, birlikler batıya kaydırıldı. • GÜNEY CEPHESİ (Fransa): Düzenli ordu yerine KUVÂ-YI MİLLİYE mücadele etti. MARAŞ, ANTEP, URFA destanları. Maraş → KAHRAMAN, Antep → GAZİ, Urfa → ŞANLI unvanları. 1921 ANKARA ANTLAŞMASI ile Fransa ile savaş bitti; Hatay dışında güney sınırı çizildi. Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu.

Batı Cephesi ve Zaferler

• I. İNÖNÜ (6-10 Ocak 1921): İSMET (İnönü) Bey komutasında düzenli ordunun ilk zaferi. SONUÇLARI: 1921 Anayasası kabul edildi, LONDRA KONFERANSI toplandı, MOSKOVA ANTLAŞMASI (Sovyet Rusya ile) imzalandı, İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921). • II. İNÖNÜ (23 Mart - 1 Nisan 1921): İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı. • KÜTAHYA-ESKİŞEHİR (Temmuz 1921): YENİLGİ. Ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi; TBMM'nin Kayseri'ye taşınması tartışıldı. Mustafa Kemal BAŞKOMUTANLIK'a getirildi; TEKÂLİF-İ MİLLİYE EMİRLERİ yayımlandı. • SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): 'Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.' 1683 II. Viyana'dan beri süren geri çekilme sona erdi — SON SAVUNMA SAVAŞI. SONUÇLARI: Mustafa Kemal'e GAZİLİK ve MAREŞALLİK unvanı; KARS ANTLAŞMASI; UKRAYNA ile dostluk; Fransa ile ANKARA ANTLAŞMASI; İtalya çekildi. • BÜYÜK TAARRUZ (26 Ağustos - 18 Eylül 1922): 30 Ağustos BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ. 'Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!' 9 Eylül'de İzmir'e girildi. • MUDANYA ATEŞKESİ (11 Ekim 1922): Savaş fiilen bitti; Doğu Trakya savaşsız alındı; saltanatın kaldırılmasına zemin hazırlandı.

Cemiyetler

• ZARARLI CEMİYETLER — AZINLIK: Mavri Mira (Rum — Bizans'ı canlandırmak), Etnik-i Eterya, Pontus Rum, Hınçak ve Taşnak (Ermeni), Alyans İsrailit ve Makabi (Yahudi). • ZARARLI CEMİYETLER — MİLLÎ VARLIĞA DÜŞMAN (Müslüman-Türk): Sulh ve Selameti Osmaniye (padişahçı), Teâli İslam (hilafetçi), İngiliz Muhipleri (İngiliz mandası), Wilson Prensipleri (Amerikan mandası), Kürt Teâli. • YARARLI CEMİYETLER (bölgesel direniş): Trakya-Paşaeli, İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye, Redd-i İlhak, Kilikyalılar, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk, Trabzon Muhafaza-i Hukuk, Millî Kongre (basın-yayın yoluyla dünya kamuoyuna hitap eden tek cemiyet). • Yararlı cemiyetlerin ORTAK ÖZELLİĞİ: Bölgeseldirler, Wilson İlkeleri'ne dayanırlar, basın-yayın ve silahlı direnişi kullanırlar. • SİVAS KONGRESİ'nde hepsi ANADOLU VE RUMELİ MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ çatısında birleştirildi — dağınıklık giderildi.

Sevr ve Dış Politika Başarıları

• SEVR ANTLAŞMASI (10 Ağustos 1920): Osmanlı Mebusan Meclisi onaylamadığı için HUKUKEN GEÇERSİZDİR. Boğazlar uluslararası komisyona; Doğu'da Ermenistan ve Kürdistan; İzmir-Trakya Yunanistan'a; ordu 50.700 kişiyle sınırlı; kapitülasyonlar genişletilerek sürecek. Sevr, Millî Mücadele'ye HALK DESTEĞİNİ artıran en önemli etken oldu. • DIŞ POLİTİKA KAZANIMLARI: GÜMRÜ (Aralık 1920, Ermenistan): TBMM'nin ilk antlaşması; Sevr'i geçersiz sayan ilk devlet. MOSKOVA (Mart 1921, Sovyet Rusya): I. İnönü sonrası. Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük devlet; Batum Gürcistan'a bırakıldı. TÜRK-AFGAN DOSTLUK (1921): TBMM'yi tanıyan ilk İslam devleti. KARS (Ekim 1921, Kafkas cumhuriyetleri): Sakarya sonrası; doğu sınırı büyük ölçüde kesinleşti. ANKARA (Ekim 1921, Fransa): TBMM'yi tanıyan ilk İTİLAF devleti; güney cephesi kapandı, birlikler batıya kaydı. • LONDRA KONFERANSI (Şubat 1921): İtilaf devletleri TBMM'yi ilk kez resmen davet etti — TBMM'nin varlığı uluslararası alanda kabul edilmiş oldu.

Püf Noktaları

Kurtuluş Savaşı Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 123 soru var — 33 kolay, 45 orta, 45 zor.

1. Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılan zaferle imzalanan ve Doğu sınırını belirleyen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Moskova Antlaşması
  2. B) Lozan Antlaşması
  3. C) Mudanya Ateşkesi
  4. D) Kars Antlaşması
  5. E) Gümrü Antlaşması ✓

Çözüm: Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir komutasındaki Türk kuvvetleri Ermenileri yenerek 3 Aralık 1920'de Gümrü (Alexandropol) Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma, TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma niteliğini taşımaktadır.

2. Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) başlamadan önce Türk komuta kademesi hazırlıkları büyük gizlilik içinde yürütmüştür. Bu gizliliğin sağlanmasındaki en etkili yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Birliklerin geceleri hareket ettirilmesi ve gerçek taarruz yönünün farklı gösterilmesi ✓
  2. B) Tüm haberleşmenin Fransız şifreli telgraf sistemi kullanılarak yürütülmesi
  3. C) Taarruz bölgesindeki sivil halkın önceden tahliye edilerek bölgenin kapatılması
  4. D) Yunan casusluk ağının devre dışı bırakılması için özel bir istihbarat operasyonu düzenlenmesi
  5. E) Yüksek rütbeli subaylar dahil kimsenin harekât planına önceden dahil edilmemesi

Çözüm: Büyük Taarruz hazırlıklarında Türk komuta kademesi birden fazla gizlilik tedbiri uygulamıştır; ancak en belirleyici yöntem kuvvetlerin özellikle geceleri intikal ettirilmesi ve yedek cephane ile malzemenin gizlice istif edilmesidir. Taarruzun gerçek yönü ve zamanı Yunan kuvvetlerinden gizli tutulmuştur. Bunun yanı sıra sahte hareket ve haberleşmelerle Yunan keşif unsulları yanıltılmıştır. Bu hazırlıklar sayesinde Afyonkarahisar-Dumlupınar ekseninden açılan taarruz Yunan cephesini baskınla çökermiştir.

3. Birinci Dünya Savaşı'ndan Milli Mücadele'ye uzanan süreçte Osmanlı Devleti'nin Almanya ile ittifakı, Kurtuluş Savaşı'nın diplomatik boyutunu hangi açıdan olumsuz etkilemiştir?

  1. A) Yunanistan'ın İzmir'i işgal kararının İngilizler tarafından daha kolay alınmasına ortam hazırlamıştır
  2. B) Almanya'nın Lozan'a katılmasının önünü kapamıştır
  3. C) İtilaf Devletleri'nin Türk toprak taleplerini başından itibaren reddetmesine zemin hazırlamıştır
  4. D) Sovyet Rusya'nın Ankara hükümetiyle ilişki kurmaktan kaçınmasına yol açmıştır
  5. E) ABD'nin Paris Barış Konferansı'nda Osmanlı'ya karşı olan devletleri desteklemesini güçlendirmiştir ✓

Çözüm: Osmanlı Devleti, savaşta yenik çıkan tarafın üyesi olarak Paris Barış Konferansı'nda galip devletlerin belirlediği koşulları kabullenmek durumundaydı. Bu konum, Wilson ilkelerini referans alan Türk tarafının taleplerini diplomatik açıdan büyük ölçüde zayıflattı. ABD, Osmanlı'nın savaştaki rolünü ve Hristiyan azınlıklara yönelik uygulamaları gerekçe göstererek Türk tarafını haklı bulmaya yatkın bir tutum sergilemedi. Bu durum, Türkiye'nin barış görüşmelerinde meşruiyet zemini oluşturmasını ve Amerikan desteği kazanmasını en başından itibaren güçleştirmiştir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Tarih Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026