Kurtuluş Savaşı

Hazırlık dönemi, kongreler, TBMM'nin açılışı ve cepheler.

KPSS Konuları › Tarih

Hazırlık Dönemi ve Kongreler

• 19 MAYIS 1919 — Mustafa Kemal SAMSUN'a çıktı (9. Ordu Müfettişi olarak). • HAVZA GENELGESİ (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto için mitingler düzenlenmesi çağrısı. İlk kez halkın harekete geçirilmesi. • AMASYA GENELGESİ (22 Haziran 1919): Kurtuluş Savaşı'nın GEREKÇESİ, AMACI ve YÖNTEMİ ilk kez açıklandı. 'Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir.' — gerekçe 'Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.' — MİLLİ EGEMENLİK 'Sivas'ta millî bir kongre toplanacaktır.' — yöntem • ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Toplanışı bölgesel, kararları ULUSALDIR. 'Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.' 'Manda ve himaye kabul edilemez.' (ilk kez) 'Kuvâ-yı Milliye'yi âmil, irade-i milliyeyi hâkim kılmak esastır.' Temsil Heyeti oluşturuldu (bölgesel). • SİVAS KONGRESİ (4-11 Eylül 1919): Toplanışı da kararları da ULUSALDIR. Tüm cemiyetler ANADOLU VE RUMELİ MÜDAFAA-İ HUKUK CEMİYETİ adı altında birleştirildi. Manda ve himaye KESİN OLARAK reddedildi. Temsil Heyeti'nin yetkisi tüm yurdu kapsar hâle geldi. • AMASYA GÖRÜŞMELERİ (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) Temsil Heyeti'ni HUKUKEN TANIDI. • MİSAK-I MİLLÎ (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi. Millî sınırlar çizildi; tam bağımsızlık esas alındı.

TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920)

• İstanbul'un resmen işgali (16 Mart 1920) ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da TBMM açıldı. • 'Olağanüstü yetkiye sahip bir meclis' olarak toplandı. • GÜÇLER BİRLİĞİ ilkesi benimsendi (yasama+yürütme+yargı mecliste). • MECLİS HÜKÜMETİ sistemi uygulandı. • 'Meclisin üstünde güç yoktur' → MİLLÎ EGEMENLİK. • 1921 ANAYASASI (Teşkilat-ı Esasiye, 20 Ocak 1921): İlk TBMM anayasası. 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.' • İSYANLAR: İstanbul Hükümeti destekli (Anzavur, Kuvâ-yı İnzibatiye), azınlık isyanları, Kuvâ-yı Milliye kaynaklı (Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe). Bastırmak için HIYANET-İ VATANİYE KANUNU ve İSTİKLAL MAHKEMELERİ kuruldu.

Cepheler — Doğu ve Güney

• DOĞU CEPHESİ (Ermenistan): KÂZIM KARABEKİR komutasında. 1920 GÜMRÜ ANTLAŞMASI — TBMM'nin İLK SİYASİ VE ASKERİ BAŞARISI, imzaladığı ilk antlaşma. Ermenistan Sevr'i geçersiz saydı. Doğu Cephesi kapandı, birlikler batıya kaydırıldı. • GÜNEY CEPHESİ (Fransa): Düzenli ordu yerine KUVÂ-YI MİLLİYE mücadele etti. MARAŞ, ANTEP, URFA destanları. Maraş → KAHRAMAN, Antep → GAZİ, Urfa → ŞANLI unvanları. 1921 ANKARA ANTLAŞMASI ile Fransa ile savaş bitti; Hatay dışında güney sınırı çizildi. Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu.

Batı Cephesi ve Zaferler

• I. İNÖNÜ (6-10 Ocak 1921): İSMET (İnönü) Bey komutasında düzenli ordunun ilk zaferi. SONUÇLARI: 1921 Anayasası kabul edildi, LONDRA KONFERANSI toplandı, MOSKOVA ANTLAŞMASI (Sovyet Rusya ile) imzalandı, İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921). • II. İNÖNÜ (23 Mart - 1 Nisan 1921): İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı. • KÜTAHYA-ESKİŞEHİR (Temmuz 1921): YENİLGİ. Ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi; TBMM'nin Kayseri'ye taşınması tartışıldı. Mustafa Kemal BAŞKOMUTANLIK'a getirildi; TEKÂLİF-İ MİLLİYE EMİRLERİ yayımlandı. • SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): 'Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.' 1683 II. Viyana'dan beri süren geri çekilme sona erdi — SON SAVUNMA SAVAŞI. SONUÇLARI: Mustafa Kemal'e GAZİLİK ve MAREŞALLİK unvanı; KARS ANTLAŞMASI; UKRAYNA ile dostluk; Fransa ile ANKARA ANTLAŞMASI; İtalya çekildi. • BÜYÜK TAARRUZ (26 Ağustos - 18 Eylül 1922): 30 Ağustos BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ. 'Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!' 9 Eylül'de İzmir'e girildi. • MUDANYA ATEŞKESİ (11 Ekim 1922): Savaş fiilen bitti; Doğu Trakya savaşsız alındı; saltanatın kaldırılmasına zemin hazırlandı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026