I. Dünya Savaşı

Savaşın sebepleri, Osmanlı'nın katılışı, cepheler ve savaşı bitiren antlaşmalar.

KPSS Konuları › Tarih

Sebepleri ve Bloklar

• GENEL SEBEPLER: Sanayi İnkılabı ve HAMMADDE-PAZAR arayışı, sömürgecilik yarışı, milliyetçilik akımı, silahlanma yarışı, bloklaşma. • ÖZEL SEBEPLER: Fransa'nın Almanya'dan Alsace-Lorraine'i geri alma isteği, Rusya'nın PANSLAVİZM politikası ve sıcak denizlere inme arzusu, İtalya'nın Akdeniz hâkimiyeti, Avusturya-Rusya Balkan rekabeti. • KIVILCIM: Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand'ın SARAYBOSNA'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (28 Haziran 1914). • İTTİFAK (Bağlaşma): Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya (sonra taraf değiştirdi), OSMANLI, Bulgaristan. • İTİLAF (Anlaşma): İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya (1915'ten sonra), Japonya, ABD (1917), Romanya, Sırbistan, Yunanistan.

Osmanlı'nın Savaşa Girişi

• Osmanlı önce TARAFSIZLIĞINI ilan etti; ancak İttihat ve Terakki Almanya yanlısıydı. • Alman gemileri GOEBEN ve BRESLAU Osmanlı'ya sığındı; YAVUZ ve MİDİLLİ adlarıyla donanmaya katıldı. • Bu gemilerin RUS limanlarını bombalaması üzerine Rusya savaş ilan etti (Kasım 1914). • OSMANLI'NIN SAVAŞA GİRME NEDENLERİ: Kaybedilen toprakları geri alma, Almanya'nın kazanacağına inanma, kapitülasyonlardan kurtulma, İttihatçıların Alman hayranlığı, siyasi yalnızlıktan kurtulma. • ALMANYA'NIN İSTEKLERİ: Yeni cepheler açtırarak yükünü hafifletmek, HALİFELİK gücünden yararlanmak (cihat çağrısı), Boğazlar üzerinden Rusya'ya yardımı engellemek, Osmanlı'nın ham madde ve askerinden yararlanmak.

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler

TAARRUZ CEPHELERİ: • KAFKAS: Enver Paşa'nın SARIKAMIŞ Harekâtı (1914-15) — 90 bin şehit, büyük felaket. Ruslar Doğu Anadolu'yu işgal etti. Mustafa Kemal MUŞ ve BİTLİS'i geri aldı (1916). • KANAL: Süveyş Kanalı'nı ele geçirip İngiltere'nin sömürge yolunu kesmek amaçlandı; başarısız oldu. SAVUNMA CEPHELERİ: • ÇANAKKALE: BOĞAZLARI geçip İstanbul'u almak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak isteyen İtilaf Devletleri PÜSKÜRTÜLDÜ. Mustafa Kemal ANAFARTALAR, CONKBAYIRI ve ARIBURNU'nda ün kazandı. 'Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum.' SONUÇLARI: Rusya'ya yardım ulaşmadı → Bolşevik İhtilali hızlandı; savaş uzadı; Mustafa Kemal tanındı; 'Çanakkale geçilmez.' • IRAK, SURİYE-FİLİSTİN, HİCAZ-YEMEN cepheleri. MÜTTEFİKE YARDIM: Galiçya, Romanya, Makedonya.

Gizli Antlaşmalar ve Savaşın Sonu

• GİZLİ ANTLAŞMALAR: Boğazlar (İstanbul) Antlaşması, Londra, Sykes-Picot (1916 – Ortadoğu'nun İngiltere-Fransa arasında paylaşımı), Saint Jean de Maurienne (İtalya'ya Antalya-İzmir), MacMahon. • WILSON İLKELERİ (Ocak 1918): ABD Başkanı Wilson'un 14 maddesi. Gizli antlaşmalar geçersiz, milletlerin kendi geleceğini belirlemesi (self-determinasyon), yenilen devletlerden toprak ve tazminat alınmaması. • 30 EKİM 1918 MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI: Osmanlı fiilen sona erdi. - 7. MADDE: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek (İŞGALLERİN HUKUKİ DAYANAĞI). - 24. MADDE: Altı Doğu ilinde karışıklık çıkarsa buraları işgal edebilecek (Ermeni devleti hazırlığı). - Ordu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek, Boğazlar açılacak, haberleşme ve ulaşım denetlenecek. • PARİS BARIŞ KONFERANSI (1919): İzmir'in Yunanistan'a verilmesi kararlaştırıldı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026