KPSS Akademi

I. Dünya Savaşı

Savaşın sebepleri, Osmanlı'nın katılışı, cepheler ve savaşı bitiren antlaşmalar.

KPSS Konuları › Tarih

Özet

Savaşın sebepleri, Osmanlı'nın katılışı, cepheler ve savaşı bitiren antlaşmalar.

Sebepleri ve Bloklar

• GENEL SEBEPLER: Sanayi İnkılabı ve HAMMADDE-PAZAR arayışı, sömürgecilik yarışı, milliyetçilik akımı, silahlanma yarışı, bloklaşma. • ÖZEL SEBEPLER: Fransa'nın Almanya'dan Alsace-Lorraine'i geri alma isteği, Rusya'nın PANSLAVİZM politikası ve sıcak denizlere inme arzusu, İtalya'nın Akdeniz hâkimiyeti, Avusturya-Rusya Balkan rekabeti. • KIVILCIM: Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand'ın SARAYBOSNA'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (28 Haziran 1914). • İTTİFAK (Bağlaşma): Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya (sonra taraf değiştirdi), OSMANLI, Bulgaristan. • İTİLAF (Anlaşma): İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya (1915'ten sonra), Japonya, ABD (1917), Romanya, Sırbistan, Yunanistan.

Osmanlı'nın Savaşa Girişi

• Osmanlı önce TARAFSIZLIĞINI ilan etti; ancak İttihat ve Terakki Almanya yanlısıydı. • Alman gemileri GOEBEN ve BRESLAU Osmanlı'ya sığındı; YAVUZ ve MİDİLLİ adlarıyla donanmaya katıldı. • Bu gemilerin RUS limanlarını bombalaması üzerine Rusya savaş ilan etti (Kasım 1914). • OSMANLI'NIN SAVAŞA GİRME NEDENLERİ: Kaybedilen toprakları geri alma, Almanya'nın kazanacağına inanma, kapitülasyonlardan kurtulma, İttihatçıların Alman hayranlığı, siyasi yalnızlıktan kurtulma. • ALMANYA'NIN İSTEKLERİ: Yeni cepheler açtırarak yükünü hafifletmek, HALİFELİK gücünden yararlanmak (cihat çağrısı), Boğazlar üzerinden Rusya'ya yardımı engellemek, Osmanlı'nın ham madde ve askerinden yararlanmak.

Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler

TAARRUZ CEPHELERİ: • KAFKAS: Enver Paşa'nın SARIKAMIŞ Harekâtı (1914-15) — 90 bin şehit, büyük felaket. Ruslar Doğu Anadolu'yu işgal etti. Mustafa Kemal MUŞ ve BİTLİS'i geri aldı (1916). • KANAL: Süveyş Kanalı'nı ele geçirip İngiltere'nin sömürge yolunu kesmek amaçlandı; başarısız oldu. SAVUNMA CEPHELERİ: • ÇANAKKALE: BOĞAZLARI geçip İstanbul'u almak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak isteyen İtilaf Devletleri PÜSKÜRTÜLDÜ. Mustafa Kemal ANAFARTALAR, CONKBAYIRI ve ARIBURNU'nda ün kazandı. 'Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum.' SONUÇLARI: Rusya'ya yardım ulaşmadı → Bolşevik İhtilali hızlandı; savaş uzadı; Mustafa Kemal tanındı; 'Çanakkale geçilmez.' • IRAK, SURİYE-FİLİSTİN, HİCAZ-YEMEN cepheleri. MÜTTEFİKE YARDIM: Galiçya, Romanya, Makedonya.

Gizli Antlaşmalar ve Savaşın Sonu

• GİZLİ ANTLAŞMALAR: Boğazlar (İstanbul) Antlaşması, Londra, Sykes-Picot (1916 – Ortadoğu'nun İngiltere-Fransa arasında paylaşımı), Saint Jean de Maurienne (İtalya'ya Antalya-İzmir), MacMahon. • WILSON İLKELERİ (Ocak 1918): ABD Başkanı Wilson'un 14 maddesi. Gizli antlaşmalar geçersiz, milletlerin kendi geleceğini belirlemesi (self-determinasyon), yenilen devletlerden toprak ve tazminat alınmaması. • 30 EKİM 1918 MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI: Osmanlı fiilen sona erdi. - 7. MADDE: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek (İŞGALLERİN HUKUKİ DAYANAĞI). - 24. MADDE: Altı Doğu ilinde karışıklık çıkarsa buraları işgal edebilecek (Ermeni devleti hazırlığı). - Ordu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek, Boğazlar açılacak, haberleşme ve ulaşım denetlenecek. • PARİS BARIŞ KONFERANSI (1919): İzmir'in Yunanistan'a verilmesi kararlaştırıldı.

Cepheler — Tek Tek

• KAFKAS CEPHESİ (Ruslara karşı, TAARRUZ): SARIKAMIŞ HAREKÂTI (1914-15) — Enver Paşa; soğuk ve donma nedeniyle ağır kayıp. 1917 BOLŞEVİK İHTİLALİ sonrası Rusya çekildi; BREST-LITOVSK (1918) ile Kars, Ardahan, Batum geri alındı. • KANAL CEPHESİ (İngiltere'ye karşı, TAARRUZ): Süveyş'i ele geçirip İngiltere'nin sömürge yolunu kesmek amaçlandı; başarısız oldu. • ÇANAKKALE CEPHESİ (SAVUNMA — kazanılan tek cephe): Amaç: İtilaf devletlerinin boğazları geçip İstanbul'u almak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak. SONUÇLARI: Rusya'ya yardım gidemedi → Bolşevik İhtilali'ni kolaylaştırdı; savaş uzadı; Bulgaristan İttifak'a katıldı; Mustafa Kemal ANAFARTALAR KAHRAMANI olarak tanındı — Millî Mücadele'nin lideri hâline gelmesinin yolu açıldı. 'Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum.' • IRAK CEPHESİ: İngiltere'nin petrol ve Rusya'ya ulaşma amacı. KUTÜ'L-AMÂRE (1916) zaferi kazanıldı ama cephe tutulamadı. • FİLİSTİN-SURİYE CEPHESİ: Arap isyanı ve İngiliz ilerleyişi; Mustafa Kemal YILDIRIM ORDULAR GRUBU komutanı olarak burada görev yaptı. • HİCAZ-YEMEN CEPHESİ: Kutsal yerleri korumak amaçlı; Arap isyanları nedeniyle kaybedildi. • GALİÇYA-MAKEDONYA-ROMANYA: Müttefiklere YARDIM amaçlı, Osmanlı toprağı dışındaki cepheler.

Gizli Antlaşmalar ve Mondros

• GİZLİ ANTLAŞMALAR: Osmanlı toprakları savaş bitmeden paylaşıldı. Boğazlar Antlaşması, Londra, Sykes-Picot (1916 — İngiltere-Fransa, Arap toprakları), Saint Jean de Maurienne (İtalya'ya Batı Anadolu), Petrograd. BOLŞEVİK İHTİLALİ sonrası Rusya bu antlaşmaları AÇIKLADI — İtilaf devletlerinin gerçek amacı ortaya çıktı. • WILSON İLKELERİ (1918): 'Her millet kendi geleceğini belirlesin' — Osmanlı'nın Türk çoğunluğun yaşadığı yerlerde egemenliği tanınmalıydı. Osmanlı bu ilkelere güvenerek ateşkes istedi; ancak ilkeler uygulanmadı. Manda fikri de buradan doğdu. • MONDROS ATEŞKESİ (30 Ekim 1918) — en ağır maddeler: 7. MADDE: İtilaf devletleri güvenliklerini tehdit görürse HERHANGİ BİR STRATEJİK NOKTAYI işgal edebilecek → İŞGALLERİN HUKUKİ DAYANAĞI. 24. MADDE: 'Vilayat-ı Sitte'de karışıklık çıkarsa bu iller işgal edilebilecek → ERMENİ DEVLETİ'ne zemin. Boğazlar açılacak, ordu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek, haberleşme ve ulaşım denetlenecek. • Mondros fiilen Osmanlı'nın SONU demekti; işgaller karşısında KUVÂ-YI MİLLİYE ve CEMİYETLER doğdu.

Püf Noktaları

I. Dünya Savaşı Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 143 soru var — 49 kolay, 40 orta, 54 zor.

1. Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nın çıkmasında etkili olan nedenlerden biri değildir?

  1. A) Sanayi Devrimi'nin tamamlanması ✓
  2. B) Milliyetçilik akımlarının güçlenmesi
  3. C) Emperyalist rekabet ve sömürgecilik yarışı
  4. D) Osmanlı toprakları üzerindeki paylaşım çatışmaları
  5. E) Bloklaşma ve silahlanma yarışı

Çözüm: Sanayi Devrimi'nin tamamlanması doğrudan bir savaş nedeni değildir; aksine savaşın altyapısını oluşturan ekonomik güç mücadelelerinin kaynağıdır. Milliyetçilik, emperyalizm, bloklaşma-silahlanma yarışı ve Osmanlı toprakları üzerindeki rekabet savaşın temel nedenleri arasında sayılmaktadır.

2. I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri safında yer almasına rağmen savaş sonunda toprak kazanımı konusunda hayal kırıklığına uğrayan ve bu durum 'Sakatlanmış Zafer' olarak adlandırılan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Yunanistan
  2. B) İtalya ✓
  3. C) Sırbistan
  4. D) Fransa
  5. E) Romanya

Çözüm: İtalya, 1915'te imzaladığı Londra Antlaşması ile İtilaf Devletleri'ne katılmış; Dalmaçya kıyıları, Onikiadalar ve Anadolu'da toprak vaadi almıştı. Ancak Paris Barış Konferansı'nda bu vaatlerin büyük bölümü yerine getirilmedi. İtalyan milliyetçiler bu durumu 'sakatlanmış zafer' (vittoria mutilata) olarak nitelendirdi. Bu hayal kırıklığı, İtalya'da faşizmin yükselişine zemin hazırlayan etkenlerden biri oldu.

3. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girişini sağlayan Almanya ile gizli ittifak antlaşması 2 Ağustos 1914'te imzalanmış; ancak savaşa fiilen Kasım 1914'te girilmiştir. Bu süreçte Osmanlı hükümetinin savaşa girmekte gecikmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) İttihat ve Terakki Cemiyeti içindeki Almanya karşıtı grupların antlaşmayı tanımaması
  2. B) Osmanlı donanmasının yetersizliğini giderecek Alman gemilerinin henüz Boğazlara ulaşmamış olması ve kamuoyunun savaşa hazırlanması için zaman kazanılmak istenmesi ✓
  3. C) Balkan Savaşları'nın yaralarını sarmak amacıyla Osmanlı'nın Rusya ile ayrı bir tarafsızlık antlaşması imzalamış olması; bu antlaşmanın ittifakı geçersiz kılması ve Almanya ile bağı fiilen askıya alması
  4. D) İngiltere'nin Osmanlı'ya kapitülasyonları kaldırma ve toprak bütünlüğünü garanti etme teklifi sunması
  5. E) Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın Almanya'nın savaşı kazanamayacağını düşünerek antlaşmayı fiilen askıya alması

Çözüm: Osmanlı Devleti, 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli ittifak imzalamasına karşın tarafsız görüntüsünü sürdürdü. Bu süreçte iki önemli etken rol oynadı: İngilizler tarafından el konulan Sultan Osman ve Reşadiye zırhlılarının yarattığı kamuoyu baskısını fırsata çevirmek için Alman gemileri olan Goeben ve Breslau'nun Boğazlara getirilmesi beklendi; bu gemiler Ağustos ortasında Boğazlara sığındı ve Yavuz ile Midilli adını alarak Osmanlı donanmasına dahil edildi. Hükümet aynı zamanda savaşa giriş gerekçesini hazırlamak ve kamuoyunu şartlandırmak için zaman kazandı. Fiili savaş başlangıcı ise Yavuz ve Midilli'nin 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalamasıyla gerçekleşti. Diğer şıklar tarihsel açıdan doğrulanmayan ya da yanıltıcı bilgiler içermektedir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Tarih Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026