Çok Partili Dönem

1945 sonrası çok partili hayata geçiş, darbeler, anayasalar ve günümüze uzanan siyasi süreç.

KPSS Konuları › Tarih

Çok Partili Hayata Geçiş (1945-1950)

• II. Dünya Savaşı sonrası demokratikleşme baskısı ve BM üyeliği süreci etkili oldu. • 1945: Milli Kalkınma Partisi (Nuri Demirağ) — çok partili dönemin ilk partisi. • 7 OCAK 1946: DEMOKRAT PARTİ kuruldu (Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan, Fuat Köprülü — 'Dörtlü Takrir'). • 1946 SEÇİMİ: 'Açık oy, gizli sayım' nedeniyle tartışmalı — Türk siyasi tarihinin en tartışmalı seçimi. • 14 MAYIS 1950: DP büyük çoğunlukla iktidara geldi. Celal Bayar cumhurbaşkanı, Adnan Menderes başbakan oldu. İlk kez iktidar seçimle el değiştirdi.

Demokrat Parti Dönemi (1950-1960)

• Tarımda makineleşme (Marshall Yardımı ile traktör), karayolu yatırımları, ekonomik büyüme. • 1952: NATO'ya üyelik (Kore Savaşı'na asker gönderilmesinin ardından). • 1955: Bağdat Paktı; 1955 6-7 Eylül Olayları. • Dönemin sonlarına doğru ekonomik sıkıntılar, basın üzerinde baskılar, Tahkikat Komisyonu tartışmaları. • 27 MAYIS 1960 ASKERÎ DARBESİ: DP kapatıldı; Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan idam edildi.

1960-1980 Arası

• 1961 ANAYASASI: Halkoylaması ile kabul edildi. En özgürlükçü anayasa kabul edilir. ÇİFT MECLİS (Millet Meclisi + Cumhuriyet Senatosu), Anayasa Mahkemesi, MGK, DPT, TRT kuruldu; sosyal devlet ilkesi benimsendi. • Koalisyon hükümetleri dönemi; siyasi istikrarsızlık. • 1963-64 Kıbrıs krizi, JOHNSON MEKTUBU (1964). • 12 MART 1971 MUHTIRASI: Hükümet istifa etti; anayasada özgürlükleri kısıtlayan değişiklikler yapıldı. • 20 TEMMUZ 1974 KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI (Bülent Ecevit hükümeti). • 1970'ler: siyasi şiddet, ekonomik kriz, 24 Ocak 1980 Kararları. • 12 EYLÜL 1980 ASKERÎ DARBESİ: Meclis feshedildi, partiler kapatıldı.

1980 Sonrası

• 1982 ANAYASASI: 7 Kasım 1982'de halkoylaması ile kabul edildi (%91,37). Kenan Evren cumhurbaşkanı oldu. • 1983: ANAP iktidarı (Turgut Özal) — LİBERAL EKONOMİYE geçiş, ithal ikameciliğin terk edilmesi, dışa açılma. • 1987: AB'ye tam üyelik başvurusu; anayasa referandumu ile siyasi yasaklar kalktı. • 1990'lar: Koalisyonlar, terörle mücadele, ekonomik krizler (1994, 1999, 2001). • 28 ŞUBAT 1997 (Postmodern darbe): Hükümet istifaya zorlandı. • 1999: Marmara Depremi; AB Helsinki Zirvesi'nde adaylık statüsü. • 2001 krizi sonrası bankacılık ve mali reformlar. • 2007 ve 2010 anayasa referandumları; cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi (ilk uygulama 2014). • 15 TEMMUZ 2016 DARBE GİRİŞİMİ: Halk direnişiyle püskürtüldü; 15 Temmuz 'Demokrasi ve Millî Birlik Günü' ilan edildi. • 16 NİSAN 2017 REFERANDUMU: CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİ'ne geçiş kabul edildi; 2018 seçimleriyle uygulanmaya başlandı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026