Atatürk İlke ve İnkılapları

Siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal ve ekonomik inkılaplar ile altı temel ilke.

KPSS Konuları › Tarih

Siyasi İnkılaplar

• SALTANATIN KALDIRILMASI (1 Kasım 1922): Lozan'a tek heyet gitmesi için hızlandı. Millî egemenliğin önündeki en büyük engel kalktı. Halifelik makamı korundu. • CUMHURİYETİN İLANI (29 Ekim 1923): Devletin adı ve yönetim şekli belirlendi; Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı, İsmet Paşa ilk başbakan oldu. Kabine sistemi (meclis hükümeti yerine) benimsendi. • HALİFELİĞİN KALDIRILMASI (3 Mart 1924): LAİKLİĞE giden en önemli adım. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi ve Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. • ÇOK PARTİLİ HAYAT DENEMELERİ: Cumhuriyet Halk Fırkası (1923), Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924 — Şeyh Sait İsyanı sonrası kapatıldı), Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930 — Menemen Olayı).

Hukuk İnkılabı

• 1924 ANAYASASI kabul edildi (en uzun süre yürürlükte kalan anayasa). • MEDENİ KANUN (17 Şubat 1926 – İsviçre'den): En kapsamlı hukuk inkılabıdır. - Kadın-erkek eşitliği (miras, şahitlik, boşanma) - Tek eşlilik ve resmî nikâh zorunluluğu - Kadınlara istediği mesleği seçme hakkı - Mahkemelerde kadın-erkek eşitliği • Diğer kanunlar: Ceza Kanunu (İtalya), Borçlar Kanunu (İsviçre), Ticaret Kanunu (Almanya-İtalya), İcra-İflas (İsviçre). • KADIN HAKLARI: Belediye seçimlerinde seçme-seçilme (1930), muhtarlık (1933), MİLLETVEKİLİ seçme ve seçilme (5 Aralık 1934).

Eğitim ve Kültür İnkılapları

• TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU (3 Mart 1924): Öğretim birleştirildi; medreseler kapatıldı, tüm okullar Maarif Vekâleti'ne bağlandı. • HARF İNKILABI (1 Kasım 1928): Latin alfabesi kabul edildi. Millet Mektepleri açıldı (Atatürk Başöğretmen). • TÜRK TARİH KURUMU (1931) ve TÜRK DİL KURUMU (1932). • Üniversite Reformu (1933): Darülfünun kapatıldı, İstanbul Üniversitesi kuruldu. • Millet Mektepleri, Halkevleri (1932), Köy Enstitüleri (1940 — Atatürk sonrası).

Toplumsal ve Ekonomik İnkılaplar

TOPLUMSAL: • Şapka Kanunu (1925), Tekke-Zaviye ve Türbelerin kapatılması (1925). • TAKVİM, SAAT ve ÖLÇÜLERDE değişiklik (1925-1931): Miladi takvim, uluslararası saat, metre-kilogram. • SOYADI KANUNU (21 Haziran 1934): Ağa, hacı, hafız, molla, bey, paşa gibi unvanlar kaldırıldı. Mustafa Kemal'e 'ATATÜRK' soyadı TBMM tarafından verildi (24 Kasım 1934). EKONOMİK: • İZMİR İKTİSAT KONGRESİ (1923): Misak-ı İktisadi kabul edildi. • AŞAR VERGİSİ kaldırıldı (1925). • Kabotaj Kanunu (1 Temmuz 1926): Türk karasularında taşımacılık hakkı Türk gemilerine verildi. • Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927), I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934). • Bankalar: İş Bankası (1924), Sümerbank (1933), Etibank (1935), Merkez Bankası (1930).

Atatürk İlkeleri

TEMEL İLKELER: 1) CUMHURİYETÇİLİK — Egemenliğin millete ait olması; yönetim şekli olarak cumhuriyet. 2) MİLLİYETÇİLİK — Türk milletine bağlılık; ırkçı değil, birleştirici ve kucaklayıcıdır. 'Ne mutlu Türküm diyene.' 3) HALKÇILIK — Kanun önünde eşitlik, sınıf ayrıcalığının reddi, sosyal adalet. 4) DEVLETÇİLİK — Ekonomide devletin öncü ve düzenleyici rolü (özel sektörle birlikte, karma ekonomi). 5) LAİKLİK — Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü. 6) İNKILAPÇILIK — Yapılan inkılapları koruma ve çağın gereklerine göre yenileme. BÜTÜNLEYİCİ İLKELER: Millî egemenlik, millî birlik ve beraberlik, yurtta sulh cihanda sulh, çağdaşlaşma, bilimsellik ve akılcılık, insan ve insanlık sevgisi, millî bağımsızlık. • İlkeler 1937'de ANAYASAYA girmiştir.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026