KPSS Akademi

Genel Muhasebe

Muhasebenin temel kavramları, hesap işleyişi ve muhasebe süreci.

KPSS Konuları › Muhasebe

Özet

Muhasebenin temel kavramları, hesap işleyişi ve muhasebe süreci.

Temel Kavramlar ve Muhasebe Denkliği

MUHASEBE: İşletmenin malî nitelikteki olaylarını kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve yorumlayan bilim dalı. TEMEL MUHASEBE DENKLİĞİ: VARLIKLAR (Aktif) = KAYNAKLAR (Pasif) VARLIKLAR = BORÇLAR (Yabancı Kaynak) + ÖZ KAYNAK MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (12 adet): Sosyal sorumluluk, KİŞİLİK, İŞLETMENİN SÜREKLİLİĞİ, DÖNEMSELLİK, parayla ölçülme, MALİYET ESASI, tarafsızlık ve belgelendirme, TUTARLILIK, TAM AÇIKLAMA, İHTİYATLILIK (muhafazakârlık), ÖNEMLİLİK, ÖZÜN ÖNCELİĞİ. • DÖNEMSELLİK: Faaliyetler belirli dönemlere bölünür ve her dönemin geliri-gideri o döneme ait olur. • İHTİYATLILIK: Muhtemel giderler ve zararlar için karşılık ayrılır; muhtemel gelirler kayda alınmaz.

Hesap Kavramı ve İşleyişi

HESAP: Aynı nitelikteki işlemlerin izlendiği çizelge. Sol taraf BORÇ, sağ taraf ALACAK. HESAPLARIN İŞLEYİŞ KURALI: • AKTİF (Varlık) HESAPLARI: Artış BORÇ, azalış ALACAK tarafına. Kalan (bakiye) BORÇ kalanı verir. • PASİF (Kaynak) HESAPLARI: Artış ALACAK, azalış BORÇ tarafına. Kalan ALACAK kalanı verir. • GİDER HESAPLARI: Aktif gibi işler (artış borç). • GELİR HESAPLARI: Pasif gibi işler (artış alacak). ÇİFT TARAFLI KAYIT: Her işlemde en az bir hesap borçlandırılır, en az bir hesap alacaklandırılır. BORÇ TOPLAMI = ALACAK TOPLAMI. MUHASEBE SÜRECİ: Açılış bilançosu → Yevmiye (günlük) defteri → Büyük defter (defter-i kebir) → Mizan → Envanter işlemleri → Malî tablolar (bilanço + gelir tablosu) → Kapanış kaydı

Defterler ve Belgeler

TUTULMASI ZORUNLU DEFTERLER: • YEVMİYE DEFTERİ (Günlük defter): İşlemler tarih sırasıyla kaydedilir. İlk kayıt burada yapılır. • DEFTER-İ KEBİR (Büyük defter): Yevmiye kayıtları hesaplara aktarılır. • ENVANTER DEFTERİ: Dönem sonu sayım ve değerlemeleri. MİZAN: Hesapların borç-alacak toplamlarını ve kalanlarını gösteren çizelge. Aylık düzenlenir. • Genel geçici mizan, kesin mizan. • Mizanda BORÇ TOPLAMI = ALACAK TOPLAMI ve BORÇ KALANI = ALACAK KALANI olmalıdır. BELGELER: Fatura, irsaliye, serbest meslek makbuzu, gider pusulası, müstahsil makbuzu, perakende satış fişi, ücret bordrosu, çek, senet. FATURA: Satılan mal veya yapılan iş karşılığında düzenlenir; 7 gün içinde düzenlenmelidir.

Ticari Mal Hareketleri

İki yöntem vardır: • ARALIKLI (DEVRESEL) ENVANTER YÖNTEMİ: - Alışlar 153 TİCARİ MALLAR hesabına borç yazılır. - Satışlar 600 YURT İÇİ SATIŞLAR hesabına alacak yazılır. - Satılan malın maliyeti DÖNEM SONUNDA hesaplanır. - SMM = Dönem başı stok + Dönem içi alışlar − Dönem sonu stok • DEVAMLI (SÜREKLİ) ENVANTER YÖNTEMİ: - Her satışta hem satış hem MALİYET kaydı yapılır. - 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ hesabı anında çalışır. - Stok durumu her an bilinir. STOK DEĞERLEME YÖNTEMLERİ: • FIFO (İlk giren ilk çıkar): Enflasyonda maliyet düşük, kâr YÜKSEK çıkar. • LIFO (Son giren ilk çıkar): Enflasyonda maliyet yüksek, kâr DÜŞÜK çıkar. (VUK'ta kabul edilmez) • ORTALAMA MALİYET yöntemi.

Yevmiye Kaydı Mantığı ve Örnek Kayıtlar

TEMEL KURAL: Her işlemde BORÇ TOPLAMI = ALACAK TOPLAMI olmalıdır (çift taraflı kayıt). HESAP İŞLEYİŞİ: • VARLIK (aktif) hesapları artışta BORÇLU, azalışta ALACAKLI çalışır. • KAYNAK (pasif) hesapları artışta ALACAKLI, azalışta BORÇLU çalışır. • GİDER hesapları artışta BORÇLU, GELİR hesapları artışta ALACAKLI çalışır. EZBER KISAYOLU: 'Varlık ve gider artarsa borç; kaynak ve gelir artarsa alacak.' ÖRNEK 1 — Peşin mal alımı (10.000 TL + %20 KDV): 153 TİCARİ MALLAR 10.000 (Borç) 191 İNDİRİLECEK KDV 2.000 (Borç) 100 KASA 12.000 (Alacak) ÖRNEK 2 — Veresiye satış (15.000 TL + %20 KDV): 120 ALICILAR 18.000 (Borç) 600 YURT İÇİ SATIŞLAR 15.000 (Alacak) 391 HESAPLANAN KDV 3.000 (Alacak) ÖRNEK 3 — Banka kredisi alınması: 102 BANKALAR 50.000 (Borç) 300 BANKA KREDİLERİ 50.000 (Alacak) ÖRNEK 4 — Kira gideri ödenmesi: 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 8.000 (Borç) 100 KASA 8.000 (Alacak) MUHASEBE SÜRECİ: Belge → Yevmiye defteri (günlük kayıt) → Büyük defter (hesap bazında toplama) → Mizan (kontrol) → Envanter → Mali tablolar → Kapanış. MİZAN KONTROLÜ: Borç kalanları toplamı = Alacak kalanları toplamı olmalıdır. Eşitlik sağlansa bile tutar aynı ama hesap yanlış seçilmişse hata mizanda YAKALANMAZ.

Ticari Mal Hareketleri ve Satış Maliyeti

İKİ STOK YÖNTEMİ: • ARALIKSIZ (DEVAMLI) ENVANTER: Her satışta hem satış hem maliyet kaydı yapılır. Stok miktarı her an bilinir. Kayıt yükü fazladır. • ARALIKLI (DÖNEMSEL) ENVANTER: Satış anında yalnız satış kaydı yapılır; maliyet DÖNEM SONUNDA hesaplanır. KPSS sorularında ağırlıklı olarak bu yöntem sorulur. SATILAN TİCARİ MALIN MALİYETİ (STMM): STMM = Dönem Başı Stok + Dönem İçi Alışlar (+ alış giderleri − alış iadeleri ve iskontoları) − Dönem Sonu Stok ÖRNEK: Dönem başı 20.000, alışlar 80.000, dönem sonu 25.000 TL ise STMM = 20.000 + 80.000 − 25.000 = 75.000 TL Satışlar 110.000 TL ise BRÜT SATIŞ KÂRI = 110.000 − 75.000 = 35.000 TL STOK DEĞERLEME YÖNTEMLERİ: • FİFO (İlk giren ilk çıkar): Fiyatlar yükselirken maliyet DÜŞÜK, kâr ve dönem sonu stok değeri YÜKSEK çıkar. • LIFO (Son giren ilk çıkar): Fiyatlar yükselirken maliyet YÜKSEK, kâr DÜŞÜK çıkar. (Türkiye'de vergi mevzuatında kabul edilmez.) • ORTALAMA MALİYET: İki yöntem arasında bir sonuç verir. İLGİLİ HESAPLAR: • 153 TİCARİ MALLAR: Stok hesabı. • 600 YURT İÇİ SATIŞLAR / 601 YURT DIŞI SATIŞLAR • 610 SATIŞTAN İADELER (−), 611 SATIŞ İSKONTOLARI (−) → Bunlar AKTİF DÜZENLEYİCİ nitelikte, gelir tablosunda indirim kalemi olarak yer alır. • 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ: Gelir tablosunda brüt kârı bulmak için satışlardan düşülür. KDV MANTIĞI: 191 İNDİRİLECEK KDV (alışlarda, aktif) ile 391 HESAPLANAN KDV (satışlarda, pasif) dönem sonunda karşılaştırılır. Hesaplanan büyükse fark 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR'a, indirilecek büyükse 190 DEVREDEN KDV'ye aktarılır.

Püf Noktaları

Genel Muhasebe Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 99 soru var — 15 kolay, 30 orta, 54 zor.

1. İşletmenin 500 TL tutarındaki elektrik faturasını bankadan ödediğinde yapılacak muhasebe kaydı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Kasa Hesabı borçlu, Genel Yönetim Giderleri alacaklı
  2. B) Satış Giderleri borçlu, Kasa Hesabı alacaklı
  3. C) Genel Yönetim Giderleri borçlu, Bankalar Hesabı alacaklı ✓
  4. D) Bankalar Hesabı borçlu, Genel Yönetim Giderleri alacaklı
  5. E) Genel Yönetim Giderleri borçlu, Kasa Hesabı alacaklı

Çözüm: Elektrik faturası bir gider unsurudur ve 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı borçlandırılarak gider kaydedilir. Ödeme bankadan yapıldığı için 102 Bankalar Hesabı alacaklandırılır. Bankalar hesabının azalması alacak tarafına kayıt yapılmasını gerektirir.

2. Bir işletme, 500 TL nominal değerli ve %15 faiz oranlı tahvillerinden 100 adetini 1 Ocak'ta ihraç etmiş, tahvil bedeli nakit olarak tahsil edilmiştir. Yıl sonunda tahvil faizleri ödenmiştir. Bu ödeme kaydında hangi hesap borçlandırılır?

  1. A) Tahvil Faiz Giderleri Hesabı
  2. B) Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri Hesabı
  3. C) Faiz Giderleri Hesabı ✓
  4. D) Çıkarılmış Tahviller Hesabı
  5. E) Finansman Giderleri Hesabı

Çözüm: Tahvil faizi ödendiğinde borçlandırılacak hesap 'Faiz Giderleri Hesabı'dır (660). Faiz tutarı = 100 adet × 500 TL × %15 = 7.500 TL. Yapılacak kayıt: Faiz Giderleri Hesabı (660) 7.500 TL borç, Kasa/Banka Hesabı 7.500 TL alacak. 'Finansman Giderleri' başlığı geniş kapsamlı bir kavram olmakla birlikte Tekdüzen Hesap Planı'nda faiz ödemeleri için kullanılan spesifik hesap 660-Faiz Giderleri Hesabı'dır. 'Çıkarılmış Tahviller' ise borcun anaparasını gösteren pasif hesaptır ve faiz ödemesinde kullanılmaz.

3. Muhasebenin temel kavramlarından 'ihtiyatlılık' ile 'tam açıklama' kavramları arasındaki ilişkiyi doğru biçimde açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) İhtiyatlılık olası gideri kaydetmeyi gerektirir, tam açıklama ise bu tahminin dipnotlarda gerekçelendirilmesini ister ✓
  2. B) İhtiyatlılık kavramı olası gelirlerin de kaydedilmesini gerektirmekte, tam açıklama ise bunların gizlenmesini istemektedir
  3. C) İki kavram birbiriyle çelişmekte olup uygulamada ancak birinin tercih edilmesi mümkün bulunmaktadır
  4. D) Tam açıklama yalnızca bilançoya ilişkin bir kavram olup gelir tablosu bu kapsamın tümüyle dışındadır
  5. E) İhtiyatlılık kavramı işletmenin ömrünün sınırsız kabul edilmesini gerektiren bir varsayım niteliğindedir

Çözüm: İhtiyatlılık, olası giderlerin ve zararların karşılık ayrılarak dikkate alınmasını, olası gelirlerin ise gerçekleşmeden kaydedilmemesini gerektirir. Tam açıklama ise bu tahminlerin dayanaklarının ve mali tabloları etkileyen diğer bilgilerin dipnotlarda açıklanmasını ister; ikisi birbirini tamamlar.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Muhasebe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026