KPSS Akademi

Dönem Sonu İşlemleri

Envanter, amortisman, karşılıklar ve kapanış işlemleri.

KPSS Konuları › Muhasebe

Özet

Envanter, amortisman, karşılıklar ve kapanış işlemleri.

Envanter İşlemleri

ENVANTER: Dönem sonunda varlık ve kaynakların SAYIM, ÖLÇÜM ve DEĞERLEMESİ. AŞAMALARI: 1) MUHASEBE DIŞI ENVANTER: Fiili sayım ve değerleme. 2) MUHASEBE İÇİ ENVANTER: Sayım sonuçlarının kayıtlarla karşılaştırılıp düzeltme kayıtlarının yapılması. KASA SAYIM FARKLARI: • Kasa NOKSANI: 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları (aktif) borçlandırılır. • Kasa FAZLASI: 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları (pasif) alacaklandırılır. • Nedeni bulunamazsa: Noksan → 689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar; Fazla → 679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Kârlar. STOK SAYIMI: Sayım sonucu bulunan miktar esas alınır; fark 621 veya ilgili hesaplara aktarılır.

Amortisman

AMORTİSMAN: Duran varlıkların yıpranma, aşınma ve değer kaybının gidere dönüştürülmesi. AMORTİSMAN AYIRMA ŞARTLARI: • İşletmede BİR YILDAN FAZLA kullanılması • Yıpranma, aşınma veya kıymetten düşmeye maruz olması • Envantere dahil olması • Değerinin VUK'ta belirlenen haddi aşması ⚠ ARSA VE ARAZİLER amortismana TABİ DEĞİLDİR (yıpranmazlar). YÖNTEMLER: • NORMAL (EŞİT TUTARLI) AMORTİSMAN: Her yıl eşit tutar. Amortisman = Maliyet × Oran • AZALAN BAKİYELER (HIZLANDIRILMIŞ): Normal oranın 2 KATI (en fazla %50) net defter değerine uygulanır. İlk yıllarda daha çok amortisman ayrılır. Son yıl kalan tamamen ayrılır. • FEVKALADE AMORTİSMAN: Yangın, deprem gibi olağanüstü hâller. KAYIT: 770/730/760 Amortisman Gideri BORÇ / 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR ALACAK NET DEFTER DEĞERİ = Maliyet Bedeli − Birikmiş Amortisman

Karşılıklar ve Reeskont

ŞÜPHELİ ALACAK KARŞILIĞI: • Vadesi geçmiş, dava veya icra safhasındaki alacaklar için ayrılır. • Kayıt: 128 Şüpheli Ticari Alacaklar BORÇ / 120 Alıcılar ALACAK • Karşılık: 654 Karşılık Giderleri BORÇ / 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı ALACAK • Alacak tahsil edilirse karşılık iptal edilir (644 Konusu Kalmayan Karşılıklar). REESKONT (Senetlerin Değerlemesi): • Vadesi gelmemiş senetli alacak ve borçların dönem sonunda BUGÜNKÜ DEĞERE indirgenmesi. • Alacak senedi reeskontu: 657 Reeskont Faiz Gideri / 122 Alacak Senetleri Reeskontu (−) • Borç senedi reeskontu: 322 Borç Senetleri Reeskontu (−) / 647 Reeskont Faiz Geliri • İzleyen dönem başında TERS KAYIT ile iptal edilir. DİĞER KARŞILIKLAR: Stok değer düşüklüğü karşılığı (158), kıdem tazminatı karşılığı (472), dönem kârı vergi karşılığı (370).

Dönem Ayırıcı Hesaplar ve Kapanış

DÖNEMSELLİK KAVRAMI GEREĞİ AYARLAMA HESAPLARI: • 180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER: Peşin ödenen ama gelecek döneme ait giderler (peşin ödenen kira, sigorta). • 280 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER • 181 GELİR TAHAKKUKLARI: Doğmuş ama tahsil edilmemiş gelirler. • 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER: Peşin tahsil edilen ama gelecek döneme ait gelirler. • 381 GİDER TAHAKKUKLARI: Doğmuş ama ödenmemiş giderler. DÖNEM SONU KAPANIŞ SIRASI: 1) Envanter ve düzeltme kayıtları 2) Gelir ve gider hesaplarının 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI hesabına devri 3) Vergi karşılığının ayrılması (691) 4) 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI hesabının belirlenmesi 5) 590 Dönem Net Kârı (veya 591 Dönem Net Zararı) hesabına aktarım 6) Kesin mizanın düzenlenmesi 7) Bilanço ve gelir tablosunun hazırlanması 8) KAPANIŞ KAYDI: Aktif hesaplar alacaklandırılır, pasif hesaplar borçlandırılır.

Amortisman Yöntemleri — Hesaplama Örnekleri

NORMAL (EŞİT TUTARLI) AMORTİSMAN: Yıllık amortisman = Maliyet Bedeli × Amortisman Oranı Oran = 1 / Faydalı ömür ÖRNEK: 120.000 TL'lik makine, 5 yıl faydalı ömür → oran %20 → her yıl 24.000 TL. AZALAN BAKİYELER (HIZLANDIRILMIŞ) YÖNTEMİ: • Oran, normal oranın İKİ KATIDIR ve %50'yi geçemez. • Her yıl NET DEFTER DEĞERİ (maliyet − birikmiş amortisman) üzerinden hesaplanır. • SON YIL kalan bakiyenin TAMAMI amortismana tabi tutulur. ÖRNEK: Aynı makine, oran %40: 1. yıl: 120.000 × 0,40 = 48.000 (kalan 72.000) 2. yıl: 72.000 × 0,40 = 28.800 (kalan 43.200) 3. yıl: 43.200 × 0,40 = 17.280 (kalan 25.920) 4. yıl: 25.920 × 0,40 = 10.368 (kalan 15.552) 5. yıl: 15.552'nin tamamı yazılır. ETKİSİ: İlk yıllarda gider yüksek, kâr düşük olur; vergi ertelemesi sağlar. KIST AMORTİSMAN: Binek otomobillerde, satın alınan yılda AY kesri tam ay sayılarak kullanım süresiyle orantılı amortisman ayrılır. Ayrılamayan kısım son yıla eklenir. KAYIT: 770/730 AMORTİSMAN GİDERİ 24.000 (Borç) 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 24.000 (Alacak) Birikmiş amortisman AKTİF DÜZENLEYİCİ bir hesaptır; varlığın maliyetinden düşülerek net defter değeri bulunur. ARSA VE ARAZİ amortismana tabi DEĞİLDİR (tükenmeyen varlıklardır). Boş arazi üzerindeki bina ise amortismana tabidir. DURAN VARLIK SATIŞI: Satış bedeli net defter değerinden yüksekse 649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR, düşükse 659 DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR kullanılır.

Şüpheli Alacaklar ve Reeskont İşlemleri

ŞÜPHELİ ALACAK: Dava veya icra safhasına gelmiş ya da yapılan protestoya rağmen tahsil edilememiş alacaktır. ŞÜPHELİ HÂLE GELDİĞİNDE: 128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR 10.000 (Borç) 120 ALICILAR 10.000 (Alacak) KARŞILIK AYRILMASI: 654 KARŞILIK GİDERLERİ 10.000 (Borç) 129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI 10.000 (Alacak) 129 hesap AKTİF DÜZENLEYİCİDİR ve bilançoda alacaklardan düşülür. SONRADAN TAHSİL EDİLİRSE: Karşılık iptal edilir ve 644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR hesabına alınır. TAHSİL EDİLEMEYECEĞİ KESİNLEŞİRSE: Alacak 689 DİĞER OLAĞAN DIŞI GİDER VE ZARARLAR ile kayıttan silinir. REESKONT: Vadesi gelmemiş senetli alacak ve borçların DÖNEM SONUNDA bugünkü değerine indirgenmesidir. Dönemsellik ve ihtiyatlılık kavramlarının gereğidir. İÇ İSKONTO FORMÜLÜ: Reeskont tutarı = (Nominal Değer × Faiz Oranı × Gün) / (36.000 + Faiz Oranı × Gün) ALACAK SENEDİ REESKONTU (gider yazılır): 657 REESKONT FAİZ GİDERLERİ (Borç) / 122 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (Alacak) BORÇ SENEDİ REESKONTU (gelir yazılır): 322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU (Borç) / 647 REESKONT FAİZ GELİRLERİ (Alacak) İzleyen dönem başında bu kayıtlar TERS KAYITLA iptal edilir. DÖNEM AYIRICI HESAPLAR (tahakkuk esasının gereği): • 180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER: Peşin ödenmiş ama gelecek döneme ait giderler (peşin ödenen kira, sigorta). • 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER: Peşin tahsil edilmiş ama gelecek döneme ait gelirler. • 181 GELİR TAHAKKUKLARI: Hak edilmiş ama henüz tahsil edilmemiş gelirler. • 381 GİDER TAHAKKUKLARI: Doğmuş ama henüz ödenmemiş giderler. DÖNEM SONU SIRASI: Genel geçici mizan → Envanter işlemleri → Kesin mizan → Mali tablolar → Kapanış kaydı.

Püf Noktaları

Dönem Sonu İşlemleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 96 soru var — 44 kolay, 14 orta, 38 zor.

1. Amortisman hesaplama yöntemlerinden 'azalan bakiyeler yöntemi' için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Her yıl eşit amortisman ayrılır
  2. B) Amortisman matrahı her yıl sabit kalır
  3. C) Normal amortisman oranının en fazla iki katı uygulanabilir ✓
  4. D) Yalnızca arazi ve arsa için kullanılabilir
  5. E) Amortisman tutarı yıllar içinde artarak devam eder

Çözüm: Azalan bakiyeler yönteminde amortisman oranı, normal (doğrusal) yöntemin en fazla iki katı olarak uygulanabilir. Oran her yıl sabit kalır ancak net defter değerine (azalan bakiyeye) uygulandığı için tutar her yıl azalır.

2. Bir işletme 150.000 TL maliyet bedelli ve %10 amortisman oranı uygulanan bir taşıt için beşinci yılın sonunda amortisman kaydını yapmaktadır. Bu taşıt için daha önce 4 yıllık birikmiş amortisman kaydedilmiştir. Normal (doğrusal) amortisman yöntemi kullanılmaktadır. Beşinci yılın amortisman kaydında hangi tutar kullanılır ve bu yıldan sonra ek amortisman ayrılabilir mi?

  1. A) 15.000 TL amortisman ayrılır; işletme isterse sonraki yıllarda da devam edebilir.
  2. B) 10.000 TL amortisman ayrılır; kalan değer esas alınarak hesaplanır.
  3. C) 30.000 TL amortisman ayrılır; daha önce eksik ayrılan dönemler telafi edilir.
  4. D) 15.000 TL amortisman ayrılır; beşinci yıldan sonra amortisman ayrılamaz. ✓
  5. E) Amortisman ayrılmaz; varlık tamamen itfa edilmiştir.

Çözüm: Normal amortisman yönteminde amortisman tutarı her yıl sabit olup 150.000 × %10 = 15.000 TL'dir. 4 yıl sonunda birikmiş amortisman 60.000 TL'dir. Beşinci yılda 15.000 TL daha ayrılır ve birikmiş amortisman 75.000 TL olur. Varlığın ekonomik ömrü 10 yıl (%10 oran) olduğundan beşinci yıldan sonra da amortisman ayrılmaya devam edilir; on yılın sonunda maliyet tamamen itfa edilir. Bu nedenle A seçeneği (beşinci yıldan sonra ayrılamaz ifadesi) yanlıştır. Ancak soruda 10 yıllık ömrü olan varlıkta 'beşinci yıl son yıl mı' sorusuna dikkat edilmelidir: 1/0,10 = 10 yıl ekonomik ömür, dolayısıyla beşinci yıldan sonra hâlâ 5 yıl daha amortisman ayrılabilir. Seçenekler arasında en doğru yanıt A'dır çünkü 15.000 TL tutarı doğrudur; 'ayrılamaz' ifadesi hatalı olsa da diğer seçenekler daha büyük hatalar içermektedir.

3. Bir işletme alacaklısından 90.000 TL alacağı karşılığında vadesi gelecek yılın Haziran ayında olan bir senet almıştır. Senet nominal değeri 97.200 TL'dir. İşletme reeskont hesaplaması yapacak olursa (yıllık faiz oranı %18, 6 ay için), dönem sonunda (31.12) hangi kayıt yapılmalıdır?

  1. A) Gelecek Aylara Ait Gelirler 7.200 TL borç / Alacak Senetleri 7.200 TL alacak
  2. B) Faiz Gelirleri 7.200 TL borç / Ertelenmiş Faiz Gelirleri 7.200 TL alacak
  3. C) Reeskont Faiz Giderleri 7.200 TL borç / Alacak Senetleri Reeskontu 7.200 TL alacak ✓
  4. D) Alacak Senetleri Reeskontu 7.200 TL borç / Reeskont Faiz Gelirleri 7.200 TL alacak
  5. E) Reeskont Faiz Geliri 7.200 TL borç / Alacak Senetleri 7.200 TL alacak

Çözüm: Alacak senetlerinin reeskont hesaplamasında senedin iç değeri düşürülerek dönem gideri oluşturulur. Senet nominal değeri (97.200 TL) ile bugünkü değeri (90.000 TL) arasındaki fark 7.200 TL, henüz kazanılmamış faizi temsil eder. Reeskont kaydında 'Reeskont Faiz Giderleri' hesabı borçlanır, 'Alacak Senetleri Reeskontu' (bilanço düzenleyici hesap) alacaklanır. Böylece bilanço tarihi itibarıyla senet, kazanılmamış faizden arındırılmış gerçek değeriyle (90.000 TL) gösterilir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Muhasebe Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026