Bütçe

Bütçe ilkeleri, türleri, süreci ve 5018 sayılı Kanun.

KPSS Konuları › Maliye

Bütçenin Tanımı ve İlkeleri

BÜTÇE: Devletin belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminlerini gösteren, uygulanmasına izin veren KANUNDUR. KLASİK BÜTÇE İLKELERİ: • GENELLİK: Tüm gelir ve giderler bütçede gösterilir (gayrisafi usul). • BİRLİK (Teklik): Tüm gelir ve giderler TEK bütçede toplanır. • YILLIK OLMA: Bütçe bir yıl için hazırlanır. • ÖNCEDEN İZİN: Harcama öncesi yasama izni alınır. • AÇIKLIK ve DOĞRULUK • ALENİYET (Kamuoyuna açıklık) • SAMİMİYET, DENKLİK, TAHSİS (ödeneklerin amacına uygun kullanımı) • ADEM-İ TAHSİS: Belirli gelir belirli gidere tahsis edilmez (istisnaları vardır).

Bütçe Türleri

• TORBA BÜTÇE: Ödenekler ayrıntısız, toplu verilir. • PROGRAM BÜTÇE: Hizmet programlarına göre; amaç-hedef ilişkisi kurulur. • PERFORMANS ESASLI BÜTÇELEME: Çıktı ve sonuç odaklı. TÜRKİYE'DE 5018 ile benimsenmiştir. • SIFIR TABANLI BÜTÇE: Her yıl sıfırdan gerekçelendirme. • PLANLAMA-PROGRAMLAMA-BÜTÇELEME SİSTEMİ (PPBS) • DENK BÜTÇE / AÇIK BÜTÇE / DEVRİ (Telafi Edici) BÜTÇE 5018 SAYILI KANUNA GÖRE BÜTÇE TÜRLERİ: 1) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: • Genel bütçe (I sayılı cetvel — bakanlıklar) • Özel bütçe (II sayılı cetvel — üniversiteler, TÜBİTAK) • Düzenleyici ve denetleyici kurum bütçeleri (III sayılı cetvel — BDDK, SPK, RTÜK) 2) SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARI BÜTÇESİ 3) MAHALLİ İDARELER BÜTÇESİ

Bütçe Süreci

1) HAZIRLIK: Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinesinde; Orta Vadeli Program (OVP) ve Orta Vadeli Mali Plan yayımlanır. Bütçe çağrısı yapılır. 2) GÖRÜŞME VE ONAY: • Bütçe teklifi malî yılbaşından EN AZ 75 GÜN ÖNCE TBMM'ye sunulur (Anayasa md.161). • PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU'nda 55 gün görüşülür (40 üye: 25 iktidar+15 diğer). • Genel Kurul'da görüşülüp malî yılbaşından önce KABUL edilir. • Milletvekilleri Genel Kurul'da GİDER ARTIRICI veya GELİR AZALTICI önerilerde BULUNAMAZ. 3) UYGULAMA: Ödeneklerin kullanımı; tahakkuk, ödeme emri, tahsilat. 4) DENETİM: • İDARİ DENETİM: İç kontrol, iç denetim • YARGISAL DENETİM: SAYIŞTAY • YASAMA DENETİMİ: TBMM — KESİN HESAP KANUNU ile (izleyen yılın Haziran ayı sonuna kadar sunulur)

5018 Sayılı Kanun ve Malî Yönetim

5018 SAYILI KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU (2003): GETİRDİKLERİ: • STRATEJİK PLANLAMA ve performans esaslı bütçeleme • Çok yıllı bütçeleme (3 yıllık) • Malî saydamlık ve HESAP VERİLEBİLİRLİK • İÇ KONTROL ve İÇ DENETİM sistemi • Analitik bütçe sınıflandırması • Faaliyet raporları SORUMLULAR: • ÜST YÖNETİCİ: Bakanlıklarda bakan yardımcısı/müsteşar, diğer idarelerde en üst yönetici. Kaynakların etkili kullanımından sorumludur. • HARCAMA YETKİLİSİ: Bütçeyle ödenek tahsis edilen birim yöneticisi. • GERÇEKLEŞTİRME GÖREVLİSİ: İşin yapıldığını belgeleyen. • MALÎ HİZMETLER BİRİMİ ve MUHASEBE YETKİLİSİ. SAYIŞTAY: TBMM adına kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını denetler; dış denetim organıdır.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026