Yönetim Teorileri

Klasik, neo-klasik ve modern yönetim yaklaşımları.

KPSS Konuları › Kamu Yönetimi

Klasik (Geleneksel) Yönetim

ORTAK VARSAYIM: İnsan rasyonel ve ekonomik bir varlıktır; verimlilik esastır. • BİLİMSEL YÖNETİM — F. W. TAYLOR: İş analizi, zaman ve hareket etüdü, işe uygun eleman seçimi, parça başı ücret, iş bölümü. 'Tek en iyi yol' (one best way) anlayışı. ELEŞTİRİ: İnsanı makine gibi görmesi. • YÖNETİM SÜRECİ — HENRI FAYOL: 5 fonksiyon: Planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon, denetim. 14 İLKE: İş bölümü, yetki-sorumluluk, disiplin, KOMUTA BİRLİĞİ, yönetim birliği, genel çıkarın üstünlüğü, ücret, merkeziyet, hiyerarşi, düzen, hakkaniyet, personel devamlılığı, girişim, birlik ruhu. • BÜROKRASİ — MAX WEBER: Yasal-rasyonel otorite, hiyerarşi, yazılı kurallar, uzmanlaşma, GAYRİŞAHSİLİK (kişisellikten uzaklık), kariyer. BÜROKRASİNİN OLUMSUZLUKLARI: Kırtasiyecilik, katılık, oligarşinin tunç kanunu (Michels), Parkinson Yasası (iş, verilen zamanı doldurmak üzere genişler), Peter İlkesi (herkes yetersizlik düzeyine kadar yükselir).

Neo-Klasik (İnsan İlişkileri) Yaklaşımı

TEMEL VARSAYIM: İnsan SOSYAL bir varlıktır; motivasyon ve grup ilişkileri verimliliği belirler. • HAWTHORNE ARAŞTIRMALARI (Elton Mayo, 1924-32): Western Electric fabrikasında yapıldı. Fiziksel koşullardan çok İLGİ GÖRME ve SOSYAL İLİŞKİLER verimliliği artırdı. 'HAWTHORNE ETKİSİ': Gözlendiğini bilen kişinin davranışını değiştirmesi. İNFORMAL (doğal) GRUPLARIN önemi ortaya çıktı. • DOUGLAS McGREGOR — X VE Y KURAMI: X: İnsan tembeldir, sorumluluktan kaçar, denetlenmeli ve zorlanmalıdır (klasik). Y: İnsan çalışmayı sever, sorumluluk alır, yaratıcıdır (katılımcı yönetim). • MASLOW: İhtiyaçlar hiyerarşisi. • HERZBERG — ÇİFT FAKTÖR: Hijyen faktörleri (ücret, çalışma koşulları — yokluğu tatminsizlik yaratır) ve MOTİVE EDİCİ faktörler (başarı, tanınma, sorumluluk — varlığı tatmin yaratır). • CHRIS ARGYRIS, RENSIS LIKERT (4 sistem), BARNARD (kabul teorisi).

Modern ve Çağdaş Yaklaşımlar

• SİSTEM YAKLAŞIMI: Örgüt bir sistemdir: GİRDİ → SÜREÇ → ÇIKTI → GERİ BİLDİRİM AÇIK SİSTEM: Çevreyle etkileşim hâlinde. Alt sistemler birbirine bağlıdır. ENTROPİ: Sistemin bozulma eğilimi. NEGATİF ENTROPİ: Çevreden kaynak alarak bozulmayı önleme. SİNERJİ: Bütünün parçalar toplamından fazla olması. • DURUMSALLIK (KOŞUL BAĞIMLILIK) YAKLAŞIMI: 'Her durumda geçerli tek en iyi yol YOKTUR.' Yapı, çevre koşullarına göre belirlenir. BURNS-STALKER: Mekanik yapı (durağan çevre) / Organik yapı (değişken çevre). LAWRENCE-LORSCH: Farklılaşma ve bütünleşme. • Z KURAMI (Ouchi): Japon yönetimi — ömür boyu istihdam, ortak karar, bütüncül ilgi. ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR: Toplam Kalite Yönetimi, öğrenen örgüt (Senge), değişim mühendisliği, kıyaslama, yalın yönetim, stratejik yönetim, örgüt kültürü yaklaşımı.

Örgüt Kuramları ve Karar Verme

• KLASİK ÖRGÜT KURAMI: Biçimsel yapı, hiyerarşi. • NEO-KLASİK: İnsan ilişkileri, informal yapı. • MODERN: Sistem ve durumsallık. • POST-MODERN: Ağ örgütler, esneklik, sanal örgütler. KARAR VERME MODELLERİ: • RASYONEL (Klasik) MODEL: Tam bilgi, tüm seçenekler, en iyi karar. • SINIRLI RASYONELLİK (Herbert SIMON): İnsan tam rasyonel olamaz; bilgi ve zaman sınırlıdır. TATMİN EDİCİ (satisficing) karar verilir, en iyi (optimizing) değil. • ARTIMSAL (Incremental) MODEL (Lindblom): 'Adım adım ilerleme' (muddling through). • ÇÖP TENEKESİ MODELİ (Cohen-March-Olsen): Örgütlü anarşi ortamında karar. • KARMA TARAMA (Etzioni): Rasyonel + artımsal karışımı. GRUP KARARI: Katılım artar ama GRUP DÜŞÜNCESİ (groupthink) riski vardır.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026