KPSS Akademi

Uluslararası İktisat

Dış ticaret teorileri, ödemeler dengesi ve döviz kuru sistemleri.

KPSS Konuları › İktisat

Özet

Dış ticaret teorileri, ödemeler dengesi ve döviz kuru sistemleri.

Dış Ticaret Teorileri

• MERKANTİLİZM: Değerli maden biriktirme, ihracat teşviki, ithalat kısıtlaması. • MUTLAK ÜSTÜNLÜK (Adam Smith): Her ülke daha ucuza ürettiği malda uzmanlaşmalı. • KARŞILAŞTIRMALI (NİSPİ) ÜSTÜNLÜK (David Ricardo): Bir ülke tüm mallarda mutlak üstünlüğe sahip olsa bile, FIRSAT MALİYETİ düşük olan malda uzmanlaşırsa iki taraf da kazanır. ← EN ÇOK SORULAN TEORİ • HECKSCHER-OHLIN (Faktör Donatımı): Ülkeler BOL olan üretim faktörünü yoğun kullanan malda uzmanlaşır. • LEONTIEF PARADOKSU: ABD'nin sermaye bol olmasına rağmen emek yoğun mal ihraç etmesi — H-O teorisiyle çelişir. • YENİ DIŞ TİCARET TEORİLERİ: Ölçek ekonomileri, ürün farklılaştırması, endüstri içi ticaret.

Dış Ticaret Politikaları

SERBEST TİCARET ↔ KORUMACILIK KORUMACILIK ARAÇLARI: • GÜMRÜK TARİFESİ (vergi): İthal malın fiyatını yükseltir; devlete gelir sağlar. • KOTA (miktar kısıtlaması): İthal edilecek miktarı sınırlar. • İHRACAT SÜBVANSİYONU: Yerli üreticiye destek. • ANTİ-DAMPİNG önlemleri • Teknik engeller, standartlar KORUMACILIK GEREKÇELERİ: Yeni doğan (bebek) endüstri tezi, istihdam, ulusal güvenlik, ödemeler dengesi. EKONOMİK BİRLEŞME AŞAMALARI (artan bütünleşme): 1) Serbest Ticaret Bölgesi 2) GÜMRÜK BİRLİĞİ (ortak dış tarife) 3) Ortak Pazar (faktör serbestisi) 4) Ekonomik Birlik (politika uyumu) 5) Tam Ekonomik Bütünleşme (ortak para) Türkiye-AB: 1996'dan beri GÜMRÜK BİRLİĞİ aşamasındadır.

Ödemeler Dengesi

ÖDEMELER BİLANÇOSU HESAPLARI: 1) CARİ İŞLEMLER HESABI: • Mal ticareti (dış ticaret dengesi) • Hizmetler (turizm, taşımacılık) • Birincil gelir (ücret, yatırım geliri) • İkincil gelir (karşılıksız transferler, işçi dövizleri) 2) SERMAYE HESABI 3) FİNANS HESABI: • DOĞRUDAN YATIRIMLAR • PORTFÖY YATIRIMLARI (sıcak para) • Diğer yatırımlar, rezerv varlıklar 4) NET HATA VE NOKSAN • CARİ AÇIK: Cari işlemler hesabının açık vermesi. Türkiye'nin kronik sorunlarından biridir. • Ödemeler bilançosu MUHASEBE OLARAK DAİMA DENKTİR (denkleştirici işlemlerle).

Döviz Kuru Sistemleri

• SABİT KUR: Merkez bankası kuru belirli düzeyde tutar. Müdahale gerekir. • SERBEST (DALGALI) KUR: Kur piyasada arz-talebe göre belirlenir. • YÖNETİMLİ DALGALANMA: Serbest ama gerektiğinde müdahale. KAVRAMLAR: • DEVALÜASYON: Sabit kur sisteminde ULUSAL PARANIN değerinin RESMEN düşürülmesi. • REVALÜASYON: Resmen değer artırılması. • DEPRESİASYON / APRESİASYON: Dalgalı kurda piyasa kaynaklı değer kaybı/kazancı. DEVALÜASYONUN ETKİLERİ: İhracat ↑ (ucuzlar), ithalat ↓ (pahalanır). Etkili olması için MARSHALL-LERNER koşulu (esnekliklerin toplamı > 1) sağlanmalıdır. J EĞRİSİ: Devalüasyon sonrası cari denge önce kötüleşir, sonra düzelir. SATIN ALMA GÜCÜ PARİTESİ (SGP): Uzun dönemde kurlar, ülkelerin fiyat düzeyleri oranına yaklaşır.

Karşılaştırmalı Üstünlükler ve Modern Teoriler

MUTLAK ÜSTÜNLÜKLER (Adam Smith): Her ülke, bir malı diğerinden DAHA AZ maliyetle üretiyorsa onda uzmanlaşmalı ve ticaret yapmalıdır. Eksikliği: Bir ülke her malda üstünse ticaret olmaz sonucunu verir. KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜKLER (David Ricardo): Bir ülke her malda mutlak üstün olsa bile, GÖRECE daha üstün olduğu malda uzmanlaşırsa iki taraf da kazanır. Belirleyici olan FIRSAT MALİYETİDİR. Uluslararası ticaret teorisinin temel taşıdır. HECKSCHER-OHLIN (FAKTÖR DONATIMI) TEOREMİ: Her ülke, BOL ve UCUZ sahip olduğu üretim faktörünü yoğun kullanan malı ihraç eder. Emek bol ülke emek yoğun mal, sermaye bol ülke sermaye yoğun mal ihraç eder. FAKTÖR FİYATLARI EŞİTLİĞİ TEOREMİ: Serbest ticaret, ülkeler arasında üretim faktörlerinin fiyatlarını eşitleme eğilimi gösterir. LEONTİEF PARADOKSU: Sermaye bakımından zengin olan ABD'nin, beklenenin aksine emek yoğun mal ihraç ettiğinin saptanmasıdır. Heckscher-Ohlin modeliyle çelişir ve beşerî sermaye ile nitelikli emek ayrımının önemine dikkat çeker. MODERN TEORİLER: • ÖLÇEK EKONOMİLERİ ve ENDÜSTRİ İÇİ TİCARET: Benzer ülkeler arasında aynı sektörde karşılıklı ticaret (Almanya ile Fransa'nın birbirine otomobil satması). • ÜRÜN YAŞAM DEVRELERİ (Vernon): Yeni ürün önce gelişmiş ülkede üretilir, olgunlaştıkça üretim düşük maliyetli ülkelere kayar. • TERCİHLERDE BENZERLİK (Linder): Benzer gelir düzeyindeki ülkeler birbirleriyle daha çok ticaret yapar. TİCARET HADDİ = (İhraç fiyat endeksi / İthal fiyat endeksi) × 100. Yükselmesi ülke lehinedir; aynı miktar ihracatla daha çok ithalat yapılabilir.

Ekonomik Bütünleşme ve Döviz Kuru Rejimleri

EKONOMİK BÜTÜNLEŞME AŞAMALARI (yüzeyselden derine): 1. TERCİHLİ TİCARET ANLAŞMASI: Belirli mallarda indirimli gümrük. 2. SERBEST TİCARET BÖLGESİ: Üyeler arası gümrükler kaldırılır, her ülke üçüncü ülkelere KENDİ tarifesini uygular. 3. GÜMRÜK BİRLİĞİ: Üyeler arası gümrükler kaldırılır ve üçüncü ülkelere ORTAK tarife uygulanır. (Türkiye-AB ilişkisi 1996'dan beri bu aşamadadır.) 4. ORTAK PAZAR: Malların yanı sıra EMEK ve SERMAYE de serbest dolaşır. 5. EKONOMİK BİRLİK: Ekonomi politikaları uyumlaştırılır. 6. SİYASİ BİRLİK: Ortak siyasi otorite. TİCARET YARATICI ETKİ: Birlik içinde yüksek maliyetli yerli üretimin yerini daha ucuz üye ülke üretimi alır — refahı ARTIRIR. TİCARET SAPTIRICI ETKİ: Birlik dışındaki daha ucuz üreticinin yerini, tarife avantajı sayesinde daha pahalı üye ülke üretimi alır — refahı AZALTIR. DÖVİZ KURU REJİMLERİ: • SABİT KUR: Merkez bankası kuru belirli düzeyde tutar. Belirsizliği azaltır ama bağımsız para politikasını sınırlar ve rezerv gerektirir. • SERBEST (DALGALI) KUR: Kur piyasada belirlenir; para politikası bağımsızdır ancak kur oynaklığı yüksektir. • YÖNETİMLİ DALGALANMA: Kur serbesttir ama merkez bankası aşırı oynaklıkta müdahale eder. • PARA KURULU ve DOLARİZASYON: En katı biçimlerdir. İMKÂNSIZ ÜÇLEME (TRILEMMA): Sabit döviz kuru, serbest sermaye hareketi ve bağımsız para politikasının ÜÇÜ BİRDEN aynı anda sağlanamaz; en fazla ikisi seçilebilir. DEVALÜASYON: Sabit kur rejiminde ulusal paranın değerinin resmî kararla düşürülmesidir. İhracatı ucuzlatır, ithalatı pahalılaştırır. MARSHALL-LERNER KOŞULU: Devalüasyonun dış ticaret dengesini iyileştirmesi için ihracat ve ithalat talep esnekliklerinin toplamının 1'DEN BÜYÜK olması gerekir. J EĞRİSİ: Devalüasyondan sonra dış ticaret dengesi önce KÖTÜLEŞİR, zaman içinde miktarlar uyum sağladıkça düzelir.

Püf Noktaları

Uluslararası İktisat Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 97 soru var — 30 kolay, 30 orta, 37 zor.

1. Bir ülkenin belirli bir malı diğer ülkelere kıyasla daha düşük fırsat maliyetiyle üretebilmesi durumunda o ülkenin söz konusu malda sahip olduğu üstünlük aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Karşılaştırmalı üstünlük ✓
  2. B) Teknoloji üstünlüğü
  3. C) Mutlak üstünlük
  4. D) Ölçek ekonomisi
  5. E) Faktör donatımı üstünlüğü

Çözüm: Karşılaştırmalı üstünlük (David Ricardo), bir ülkenin bir malı diğer ülkelere göre daha düşük fırsat maliyetiyle üretebilmesidir. Mutlak üstünlük ise aynı kaynakla daha fazla üretebilmek ya da aynı miktarı daha az kaynakla üretebilmektir.

2. Gelişmekte olan ülkelerin sanayi sektörlerini korumak amacıyla uyguladığı 'bebek endüstri' argümanına yönelik en güçlü karşı görüş aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Bebek endüstriler hiçbir zaman uluslararası düzeyde rekabetçi hâle gelememektedir.
  2. B) Gelişmekte olan ülkelerin sanayi sektörü için herhangi bir korumaya gerek duyulmamakta, koruma önlemleri gereksiz görülmektedir.
  3. C) Tarife koruması ülkenin ihracat kapasitesini artırır.
  4. D) Dinamik ölçek ekonomileri gerçekte var olmaz.
  5. E) Sübvansiyon, koruma amacına tarife kadar etkili biçimde ulaşır ve ek tüketici maliyeti yaratmaz. ✓

Çözüm: Bebek endüstri argümanı öğrenme etkileri ve dinamik ölçek ekonomileri gerekçesiyle korumacılığı savunur. Ancak ikinci en iyi (second-best) politika analizi açısından en güçlü karşı argüman, üretim sübvansiyonunun aynı üretim artışını sağlarken tüketicileri tarife gibi yüksek fiyata zorlamadığıdır. Tarife hem üretimi teşvik eder hem de tüketiciye maliyet yükler; üretim sübvansiyonu ise yalnızca üreticiye doğrudan destek verir, tüketici fiyatını değiştirmez. Bu nedenle tarife 'ikinci en iyi' araç bile değildir.

3. Bir ülkenin ödemeler dengesi hesapları incelendiğinde cari hesap açığı 50 milyar dolar, doğrudan yabancı yatırım girişi 20 milyar dolar, portföy yatırımı girişi 15 milyar dolar ve diğer yatırımlar (net) -10 milyar dolar olarak verilmektedir. Resmi rezervlerdeki değişim (IMF konvansiyonuna göre) kaç milyar dolardır ve bu değişim ne anlama gelmektedir?

  1. A) -35 milyar dolar rezerv azalması; ülkenin net uluslararası yatırım pozisyonu bozulmaktadır
  2. B) +35 milyar dolar rezerv artışı; ödemeler dengesi fazla vermektedir
  3. C) +25 milyar dolar rezerv artışı; ülke net sermaye ihracatçısıdır
  4. D) -25 milyar dolar rezerv azalması; merkez bankası döviz satarak kuru savunmaktadır ✓
  5. E) 0 milyar dolar; ödemeler dengesi tanım gereği her zaman denkleşir, rezerv değişimi gerekmez

Çözüm: Ödemeler dengesi denklemi: CA + KA + FA + Rezerv Değişimi = 0 (IMF konvansiyonuna göre rezerv artışı eksi işaretlidir). CA = -50 (açık). Finansal hesap = DYY girişi + Portföy girişi + Diğer yatırımlar = +20 + 15 + (-10) = +25 milyar dolar net finansal giriş. -50 + 25 + Resmi Rezerv Değişimi = 0 → Resmi Rezerv Değişimi = +25 (yani rezervler 25 milyar dolar azaldı; artı işareti 'rezerv kullanımı' anlamında). IMF konvansiyonunda rezerv azalması '+' olarak kaydedilir (kaynak gibi). Yani merkez bankası 25 milyar dolar döviz satmış, rezervler eriyerek kur savunulmuştur. B şıkkı (-25) bu ekonomik anlamı doğru yansıtmaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç İktisat Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026