Uluslararası İktisat

Dış ticaret teorileri, ödemeler dengesi ve döviz kuru sistemleri.

KPSS Konuları › İktisat

Dış Ticaret Teorileri

• MERKANTİLİZM: Değerli maden biriktirme, ihracat teşviki, ithalat kısıtlaması. • MUTLAK ÜSTÜNLÜK (Adam Smith): Her ülke daha ucuza ürettiği malda uzmanlaşmalı. • KARŞILAŞTIRMALI (NİSPİ) ÜSTÜNLÜK (David Ricardo): Bir ülke tüm mallarda mutlak üstünlüğe sahip olsa bile, FIRSAT MALİYETİ düşük olan malda uzmanlaşırsa iki taraf da kazanır. ← EN ÇOK SORULAN TEORİ • HECKSCHER-OHLIN (Faktör Donatımı): Ülkeler BOL olan üretim faktörünü yoğun kullanan malda uzmanlaşır. • LEONTIEF PARADOKSU: ABD'nin sermaye bol olmasına rağmen emek yoğun mal ihraç etmesi — H-O teorisiyle çelişir. • YENİ DIŞ TİCARET TEORİLERİ: Ölçek ekonomileri, ürün farklılaştırması, endüstri içi ticaret.

Dış Ticaret Politikaları

SERBEST TİCARET ↔ KORUMACILIK KORUMACILIK ARAÇLARI: • GÜMRÜK TARİFESİ (vergi): İthal malın fiyatını yükseltir; devlete gelir sağlar. • KOTA (miktar kısıtlaması): İthal edilecek miktarı sınırlar. • İHRACAT SÜBVANSİYONU: Yerli üreticiye destek. • ANTİ-DAMPİNG önlemleri • Teknik engeller, standartlar KORUMACILIK GEREKÇELERİ: Yeni doğan (bebek) endüstri tezi, istihdam, ulusal güvenlik, ödemeler dengesi. EKONOMİK BİRLEŞME AŞAMALARI (artan bütünleşme): 1) Serbest Ticaret Bölgesi 2) GÜMRÜK BİRLİĞİ (ortak dış tarife) 3) Ortak Pazar (faktör serbestisi) 4) Ekonomik Birlik (politika uyumu) 5) Tam Ekonomik Bütünleşme (ortak para) Türkiye-AB: 1996'dan beri GÜMRÜK BİRLİĞİ aşamasındadır.

Ödemeler Dengesi

ÖDEMELER BİLANÇOSU HESAPLARI: 1) CARİ İŞLEMLER HESABI: • Mal ticareti (dış ticaret dengesi) • Hizmetler (turizm, taşımacılık) • Birincil gelir (ücret, yatırım geliri) • İkincil gelir (karşılıksız transferler, işçi dövizleri) 2) SERMAYE HESABI 3) FİNANS HESABI: • DOĞRUDAN YATIRIMLAR • PORTFÖY YATIRIMLARI (sıcak para) • Diğer yatırımlar, rezerv varlıklar 4) NET HATA VE NOKSAN • CARİ AÇIK: Cari işlemler hesabının açık vermesi. Türkiye'nin kronik sorunlarından biridir. • Ödemeler bilançosu MUHASEBE OLARAK DAİMA DENKTİR (denkleştirici işlemlerle).

Döviz Kuru Sistemleri

• SABİT KUR: Merkez bankası kuru belirli düzeyde tutar. Müdahale gerekir. • SERBEST (DALGALI) KUR: Kur piyasada arz-talebe göre belirlenir. • YÖNETİMLİ DALGALANMA: Serbest ama gerektiğinde müdahale. KAVRAMLAR: • DEVALÜASYON: Sabit kur sisteminde ULUSAL PARANIN değerinin RESMEN düşürülmesi. • REVALÜASYON: Resmen değer artırılması. • DEPRESİASYON / APRESİASYON: Dalgalı kurda piyasa kaynaklı değer kaybı/kazancı. DEVALÜASYONUN ETKİLERİ: İhracat ↑ (ucuzlar), ithalat ↓ (pahalanır). Etkili olması için MARSHALL-LERNER koşulu (esnekliklerin toplamı > 1) sağlanmalıdır. J EĞRİSİ: Devalüasyon sonrası cari denge önce kötüleşir, sonra düzelir. SATIN ALMA GÜCÜ PARİTESİ (SGP): Uzun dönemde kurlar, ülkelerin fiyat düzeyleri oranına yaklaşır.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026