Türkiye Ekonomisi

Cumhuriyet'ten günümüze ekonomi politikaları ve yapısal özellikler.

KPSS Konuları › İktisat

Cumhuriyet Dönemi Ekonomi Politikaları

• 1923 İZMİR İKTİSAT KONGRESİ: Misak-ı İktisadi kabul edildi; özel girişim desteklendi, millî ekonomi hedeflendi. • 1923-1929 LİBERAL DÖNEM: Özel sektör öncülüğü; Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927); İş Bankası (1924). • 1929 BÜYÜK BUHRAN sonrası → DEVLETÇİLİK. • 1930-1939 DEVLETÇİLİK DÖNEMİ: I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Sümerbank (1933), Etibank (1935), Merkez Bankası (1930). • 1950-1960 LİBERALLEŞME: Tarımda makineleşme, Marshall yardımı, karayolu yatırımları. • 1960-1980 PLANLI DÖNEM: DPT kuruldu (1960), Beş Yıllık Kalkınma Planları, İTHAL İKAMECİ sanayileşme. • 24 OCAK 1980 KARARLARI: İhracata dayalı büyüme, dışa açılma, serbest piyasa, KİT'lerin özelleştirilmesi, faiz ve kur serbestisi. Turgut Özal dönemi. • 1989: Sermaye hareketleri serbestleştirildi (32 sayılı Karar). • 2001 KRİZİ ve Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı: Bankacılık reformu, TCMB bağımsızlığı, dalgalı kur.

Ekonomik Krizler

• 1994 KRİZİ: 5 Nisan Kararları, yüksek enflasyon ve devalüasyon. • 1999 Marmara Depremi ve durgunluk. • KASIM 2000 ve ŞUBAT 2001 KRİZLERİ: Bankacılık sistemi çöküşü, sabit kur (crawling peg) terk edildi, DALGALI KURA geçildi. • 2008 KÜRESEL KRİZ: Dış talep daralması. • 2018 KUR ATAĞI. KRİZ SONRASI YAPISAL REFORMLAR: • BDDK (1999) ve TMSF güçlendirildi • TCMB bağımsızlığı (2001) • Mali disiplin ve enflasyon hedeflemesi • Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu (5018 sayılı, 2003)

Sektörel Yapı

• TARIM: GSYH içindeki payı azalmakta ancak istihdamdaki payı hâlâ yüksektir. Küçük ve parçalı işletmeler sorunu. • SANAYİ: Tekstil-hazır giyim, otomotiv, beyaz eşya, demir-çelik, gıda öne çıkar. OSB'ler ve KOBİ'ler önemlidir. • HİZMETLER: GSYH'de en büyük pay. Turizm, ticaret, ulaştırma, finans. DIŞ TİCARET: • İhracat: Otomotiv, hazır giyim, demir-çelik, makine, kimya • İthalat: Ham petrol, doğal gaz, ara malı, makine • KRONİK CARİ AÇIK: Enerji ithalatı ve ara malı bağımlılığı temel nedendir. • En büyük ticaret ortağı: AB ülkeleri (Almanya başta)

Güncel Yapısal Sorunlar ve Kurumlar

TEMEL SORUNLAR: • Cari açık ve dış finansman ihtiyacı • Enflasyon • İşsizlik (özellikle genç işsizliği) • Kayıt dışı ekonomi • Gelir dağılımı adaletsizliği (Gini katsayısı) • Tasarruf oranının düşüklüğü • Enerjide dışa bağımlılık • Bölgesel gelişmişlik farkları ÖNEMLİ KURUMLAR: • TCMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜİK • BDDK, SPK, TMSF, Rekabet Kurumu • KOSGEB, TÜBİTAK, Eximbank • Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (DPT'nin yerine) BÖLGESEL PROJELER: GAP, DAP, DOKAP, KOP

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026