Para ve Banka

Paranın işlevleri, para arzı, bankacılık sistemi ve merkez bankacılığı.

KPSS Konuları › İktisat

Paranın İşlevleri ve Türleri

İŞLEVLERİ: 1) DEĞİŞİM (mübadele) ARACI — en temel işlev 2) HESAP BİRİMİ (değer ölçüsü) 3) DEĞER SAKLAMA aracı 4) Vadeli ödeme aracı TÜRLERİ: Mal para, temsili para, itibari (kâğıt) para, kaydi (banka) para, elektronik para. PARA ARZI TANIMLARI: • M1 = Dolaşımdaki nakit + vadesiz mevduat (EN LİKİT) • M2 = M1 + vadeli mevduat • M3 = M2 + repo + para piyasası fonları PARANIN MİKTAR TEORİSİ (Fisher): M·V = P·Q M: para arzı, V: dolanım hızı, P: fiyat, Q: üretim miktarı

Para Talebi Kuramları

KLASİK YAKLAŞIM: Para sadece işlem amaçlıdır; para arzı artışı yalnızca fiyatları artırır (paranın yansızlığı). KEYNESYEN PARA TALEBİ — 3 GÜDÜ: 1) İŞLEM güdüsü: Gelire bağlı 2) İHTİYAT güdüsü: Gelire bağlı 3) SPEKÜLASYON güdüsü: FAİZE bağlı (faiz ↑ → para talebi ↓) LİKİDİTE TUZAĞI: Faiz çok düşükken para talebi sonsuz esnek hâle gelir; para politikası ETKİSİZ kalır, maliye politikası etkilidir. MONETARİST YAKLAŞIM (Friedman): 'Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.' Para arzı istikrarlı büyümelidir (k-yüzde kuralı).

Bankacılık Sistemi

BANKALARIN İŞLEVLERİ: Mevduat toplama, kredi verme, ödeme aracılığı, KAYDİ PARA YARATMA. KAYDİ PARA YARATMA: • Bankalar mevduatın bir kısmını zorunlu karşılık olarak ayırır, kalanını kredi verir. • Toplam mevduat = İlk mevduat × (1/zorunlu karşılık oranı) • Örnek: %10 karşılık oranıyla 1000 TL mevduat → 10.000 TL'ye kadar mevduat yaratılabilir. BANKA TÜRLERİ: Mevduat bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları, katılım bankaları. DÜZENLEYİCİ KURUMLAR: • BDDK: Bankacılık düzenleme ve denetleme • TMSF: Tasarruf mevduatı sigorta fonu • SPK: Sermaye piyasası düzenlemesi

Merkez Bankası

TCMB'NİN GÖREVLERİ: • Para politikasını belirlemek ve uygulamak • BANKNOT İHRACI (emisyon) — tek yetkili • Fiyat istikrarını sağlamak (TEMEL AMAÇ) • Bankaların bankası ve son ödeme mercii (lender of last resort) • Döviz rezervlerini yönetmek • Ödeme sistemlerini düzenlemek PARA POLİTİKASI ARAÇLARI: • AÇIK PİYASA İŞLEMLERİ (APİ): En sık kullanılan, en esnek araç. • ZORUNLU KARŞILIK ORANI: En güçlü ama en katı araç. • REESKONT/POLİTİKA FAİZİ • Faiz koridoru, döviz müdahaleleri ENFLASYON HEDEFLEMESİ: TCMB 2006'dan itibaren açık enflasyon hedeflemesi uygulamaktadır. MERKEZ BANKASI BAĞIMSIZLIĞI: Araç bağımsızlığı ve amaç bağımsızlığı olarak ikiye ayrılır.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026