Mikro İktisat

Arz-talep, esneklik, tüketici ve üretici dengesi, piyasa türleri.

KPSS Konuları › İktisat

Arz ve Talep

TALEP KANUNU: Fiyat ↑ → talep miktarı ↓ (ters yönlü). Talep eğrisi NEGATİF eğimlidir. ARZ KANUNU: Fiyat ↑ → arz miktarı ↑ (aynı yönlü). Arz eğrisi POZİTİF eğimlidir. ⚠ TEMEL AYRIM: • TALEP MİKTARINDA DEĞİŞME: Sadece FİYAT değişirse — eğri ÜZERİNDE hareket. • TALEPTE DEĞİŞME: Fiyat DIŞI faktör değişirse — eğri KAYAR. TALEBİ ETKİLEYEN FİYAT DIŞI FAKTÖRLER: Gelir, zevk-tercih, ilgili mal fiyatları, nüfus, beklentiler. MAL TÜRLERİ: • NORMAL MAL: Gelir ↑ → talep ↑ • DÜŞÜK (FAKİR) MAL: Gelir ↑ → talep ↓ • İKAME MAL: Birinin fiyatı ↑ → diğerinin talebi ↑ (çay-kahve) • TAMAMLAYICI MAL: Birinin fiyatı ↑ → diğerinin talebi ↓ (araba-benzin) • GIFFEN MALI: Fiyat ↑ → talep ↑ (talep kanununa istisna)

Esneklik

TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ = (%Δ talep miktarı) / (%Δ fiyat) • |E| > 1 → ESNEK talep (lüks mallar). Fiyat ↓ → TOPLAM HASILAT ↑ • |E| < 1 → ESNEK OLMAYAN (katı) talep (zorunlu mallar: ekmek, ilaç). Fiyat ↑ → TOPLAM HASILAT ↑ • |E| = 1 → BİRİM esnek. Hasılat değişmez. • E = 0 → TAM ESNEK OLMAYAN (dikey eğri) • E = ∞ → TAM ESNEK (yatay eğri) ESNEKLİĞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER: İkame malların varlığı (çoksa esneklik artar), malın zorunlu/lüks olması, gelirdeki payı, zaman (uzun dönemde esneklik artar). DİĞER ESNEKLİKLER: • GELİR ESNEKLİĞİ: Pozitifse normal mal, negatifse düşük mal. • ÇAPRAZ ESNEKLİK: Pozitifse ikame, negatifse tamamlayıcı mal.

Tüketici ve Üretici Dengesi

TÜKETİCİ DENGESİ: • FAYDA: Toplam fayda (TU) ve marjinal fayda (MU) • AZALAN MARJİNAL FAYDA YASASI (Gossen I): Tüketim arttıkça her ek birimin faydası azalır. • Toplam fayda maksimumken MARJİNAL FAYDA SIFIRDIR. • DENGE KOŞULU: MUx/Px = MUy/Py (harcanan son liranın faydası eşitlenir) • KAYITSIZLIK (FARKSIZLIK) EĞRİSİ: Aynı faydayı veren mal bileşimleri. Orijine dışbükeydir, kesişmez. • BÜTÇE DOĞRUSU: Gelir kısıtı. Denge, bütçe doğrusunun kayıtsızlık eğrisine TEĞET olduğu noktadır. ÜRETİCİ DENGESİ: • AZALAN VERİMLER YASASI: Sabit girdiye değişken girdi eklendikçe marjinal ürün azalır. • MALİYETLER: TC = TFC + TVC; AC = TC/Q; MC = ΔTC/ΔQ • MC eğrisi, AC ve AVC eğrilerini EN DÜŞÜK noktalarından keser. • KÂR MAKSİMİZASYONU: MR = MC

Piyasa Türleri

• TAM REKABET PİYASASI: Çok sayıda alıcı-satıcı, HOMOJEN mal, serbest giriş-çıkış, tam bilgi. Firma FİYAT ALICIDIR (price taker). Talep eğrisi YATAY. P = MR = AR. Uzun dönemde firma NORMAL KÂR eder (aşırı kâr sıfır). • MONOPOL (Tekel): Tek satıcı, yakın ikamesi olmayan mal, girişte engeller. Firma FİYAT BELİRLEYİCİDİR. P > MR. Uzun dönemde de AŞIRI KÂR elde edebilir. Fiyat farklılaştırması yapabilir. • MONOPOLCÜ (TEKELCİ) REKABET: Çok sayıda firma, FARKLILAŞTIRILMIŞ ürün, reklam önemli. Uzun dönemde normal kâr. • OLİGOPOL: Az sayıda büyük firma, karşılıklı bağımlılık. Dirsekli talep eğrisi, kartel, fiyat liderliği, oyun teorisi. • MONOPSON: Tek alıcı. DUOPOL: İki satıcı.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026