Makro İktisat

Millî gelir, enflasyon, işsizlik, para ve maliye politikaları.

KPSS Konuları › İktisat

Millî Gelir Hesapları

• GSYH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla): Bir ülke SINIRLARI İÇİNDE, belirli dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeri. • GSMH (Gayrisafi Millî Hasıla): Bir ülke VATANDAŞLARI tarafından üretilen değer. GSMH = GSYH + Net dış âlem faktör gelirleri HESAPLAMA YÖNTEMLERİ: • ÜRETİM (katma değer) YÖNTEMİ • GELİR YÖNTEMİ: Ücret + faiz + rant + kâr • HARCAMA YÖNTEMİ: GSYH = C + I + G + (X − M) C: Tüketim, I: Yatırım, G: Kamu harcamaları, X−M: Net ihracat • NOMİNAL GSYH: Cari fiyatlarla • REEL GSYH: Sabit fiyatlarla (enflasyondan arındırılmış) • GSYH DEFLATÖRÜ = (Nominal / Reel) × 100 DİKKAT: Ara mallar, ikinci el satışlar, transfer harcamaları ve kayıt dışı ekonomi GSYH'ye DAHİL EDİLMEZ.

Enflasyon

• ENFLASYON: Fiyatlar genel düzeyinin SÜREKLİ artışı. • DEFLASYON: Genel fiyat düşüşü. • DEZENFLASYON: Enflasyon oranının azalması (fiyatlar hâlâ artıyor ama daha yavaş). • STAGFLASYON: Enflasyon + durgunluk (işsizlik) birlikte. • HİPERENFLASYON: Çok yüksek ve kontrolsüz enflasyon. TÜRLERİ: • TALEP ENFLASYONU: Toplam talep, toplam arzı aşarsa. • MALİYET ENFLASYONU: Üretim maliyetleri artarsa (petrol, ücret). • YAPISAL ENFLASYON ÖLÇÜMÜ: TÜFE (tüketici), ÜFE (üretici), GSYH deflatörü. ETKİLERİ: Sabit gelirliler ve alacaklılar KAYBEDER; borçlular ve reel varlık sahipleri KAZANIR. Gelir dağılımı bozulur.

İşsizlik

TÜRLERİ: • FRİKSİYONEL (Geçici/Arama): İş değiştirme sürecinde. Kaçınılmazdır. • YAPISAL: Beceri-talep uyumsuzluğu, teknolojik değişim. En zor çözülen türdür. • KONJONKTÜREL (Devrevi): Ekonomik durgunluk dönemlerinde. • MEVSİMLİK: Turizm, tarım. • GİZLİ İŞSİZLİK: Çalışıyor görünüp verimliliğe katkısı olmayanlar. DOĞAL İŞSİZLİK ORANI = Friksiyonel + Yapısal TAM İSTİHDAM: Konjonktürel işsizliğin sıfır olduğu durum (işsizlik sıfır demek DEĞİLDİR). İŞSİZLİK ORANI = (İşsiz / İş gücü) × 100 İŞ GÜCÜ = İstihdam + İşsizler (çalışma çağındaki ama iş aramayanlar iş gücüne DAHİL DEĞİLDİR) OKUN YASASI: İşsizlik oranı ile GSYH arasında ters ilişki vardır. PHILLIPS EĞRİSİ: Kısa dönemde enflasyon ile işsizlik arasında TERS ilişki.

Para ve Maliye Politikaları

PARA POLİTİKASI (Merkez Bankası): • Araçlar: Açık piyasa işlemleri (APİ), zorunlu karşılık oranı, reeskont (politika) faizi. • GENİŞLETİCİ: Faiz ↓, karşılık oranı ↓, tahvil ALIMI → para arzı ↑ • DARALTICI: Faiz ↑, karşılık oranı ↑, tahvil SATIŞI → para arzı ↓ • PARA ÇARPANI = 1 / zorunlu karşılık oranı • TCMB'nin temel amacı FİYAT İSTİKRARIDIR. MALİYE POLİTİKASI (Hükümet): • Araçlar: Kamu harcamaları, vergiler, borçlanma. • GENİŞLETİCİ: Harcama ↑, vergi ↓ → toplam talep ↑ (durgunlukta) • DARALTICI: Harcama ↓, vergi ↑ → toplam talep ↓ (enflasyonda) • OTOMATİK STABİLİZATÖRLER: Artan oranlı vergi, işsizlik sigortası. KEYNESYEN ÇARPAN = 1 / (1 − MPC) (MPC: marjinal tüketim eğilimi)

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026