Ceza Hukuku

Suç genel teorisi, ceza sorumluluğu ve yaptırımlar.

KPSS Konuları › Hukuk

Temel İlkeler

• KANUNİLİK İLKESİ (md.2 TCK): 'Kanunsuz suç ve ceza olmaz.' Kıyas YASAKTIR. • GERİYE YÜRÜMEZLİK: Suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun uygulanır. İSTİSNA: LEHE OLAN KANUN geriye yürür (failin lehine olan uygulanır). • KUSUR İLKESİ: Kusursuz ceza olmaz. • ŞAHSİLİK: Ceza sorumluluğu şahsidir. • ÖLÇÜLÜLÜK ve İNSAN ONURU ZAMAN BAKIMINDAN: Suç tarihindeki kanun; lehe olan sonraki kanun uygulanır. YER BAKIMINDAN: Mülkilik (ülkesellik) esas; şahsilik, koruma ve evrensellik tamamlayıcıdır.

Suçun Unsurları

1) TİPİKLİK (Kanuni unsur): Fiilin kanundaki tanıma uygunluğu. 2) MADDİ UNSUR: Fiil, netice, nedensellik bağı, fail, mağdur, konu. 3) MANEVİ UNSUR: KAST veya TAKSİR. • KAST: Bilerek ve isteyerek (doğrudan kast / olası kast) • TAKSİR: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık (basit / bilinçli taksir) • Kural KASTTIR; taksirle işlenen fiiller kanunda AÇIKÇA belirtilmişse cezalandırılır. 4) HUKUKA AYKIRILIK HUKUKA UYGUNLUK SEBEPLERİ: • Kanunun hükmünü yerine getirme • MEŞRU SAVUNMA (haksız saldırı + zorunluluk + orantılılık) • İlgilinin rızası • Hakkın kullanılması ZORUNLULUK HÂLİ: Hukuka uygunluk değil, KUSURLULUĞU KALDIRAN sebeptir.

Kusurluluk ve Ceza Sorumluluğu

KUSURLULUĞU KALDIRAN/AZALTAN HÂLLER: • YAŞ KÜÇÜKLÜĞÜ: - 0-12 yaş: Ceza sorumluluğu YOKTUR - 12-15 yaş: Algılama yeteneği araştırılır; varsa indirimli ceza - 15-18 yaş: Sorumludur, indirimli ceza • AKIL HASTALIĞI: Tam yoksunlukta ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır. • SAĞIR VE DİLSİZLİK • GEÇİCİ NEDENLER, alkol/uyuşturucu etkisi (İRADE DIŞI ise) • ZORUNLULUK HÂLİ • HATA (md.30) • Amirin emrini ifa SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ BİÇİMLERİ: • TEŞEBBÜS: Elverişli hareketlerle icraya başlayıp elde olmayan nedenlerle tamamlayamama. • GÖNÜLLÜ VAZGEÇME: Cezasızlık veya indirim sebebi. • İŞTİRAK: Fail, müşterek fail, azmettiren, yardım eden. • İÇTİMA: Zincirleme suç, fikri içtima, bileşik suç.

Yaptırımlar

CEZALAR: • HAPİS CEZALARI: Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet, süreli hapis (1 ay – 20 yıl) • ADLİ PARA CEZASI: Gün karşılığı sistem (5-730 gün, günlük 20-100 TL) GÜVENLİK TEDBİRLERİ: Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakma, eşya müsaderesi, kazanç müsaderesi, çocuklara ve akıl hastalarına özgü tedbirler, sınır dışı etme. DAVA VE CEZA DÜŞÜREN SEBEPLER: Sanığın/hükümlünün ölümü, AF, zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme, ön ödeme. AF: • GENEL AF: Kamu davasını düşürür, ceza ve sonuçlarını ortadan kaldırır. • ÖZEL AF: Cezayı kaldırır/azaltır/değiştirir; mahkûmiyetin sonuçları devam eder. • Af için TBMM üye tamsayısının 3/5 çoğunluğu (360) gerekir. ERTELEME, DENETİMLİ SERBESTLİK, HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB).

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026