KPSS Akademi

Anayasa Hukuku

Anayasanın üstünlüğü, devletin nitelikleri, yasama-yürütme-yargı ve temel haklar.

KPSS Konuları › Hukuk

Özet

Anayasanın üstünlüğü, devletin nitelikleri, yasama-yürütme-yargı ve temel haklar.

Anayasanın Temel İlkeleri

• Md.1: Türkiye Devleti bir CUMHURİYETTİR. • Md.2: İnsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, DEMOKRATİK, LAİK ve SOSYAL bir HUKUK DEVLETİ. • Md.3: Bütünlük, resmî dil Türkçe, bayrak, millî marş, başkent Ankara. • Md.4: İlk üç madde DEĞİŞTİRİLEMEZ, değiştirilmesi TEKLİF EDİLEMEZ. • Md.6: Egemenlik kayıtsız şartsız MİLLETİNDİR. • Md.7: Yasama yetkisi TBMM'nindir, DEVREDİLEMEZ. • Md.8: Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanınca kullanılır. • Md.9: Yargı yetkisi bağımsız ve TARAFSIZ mahkemelerce kullanılır. • Md.11: Anayasa hükümleri bağlayıcı temel hukuk kurallarıdır.

Anayasa Değişikliği ve Denetim

DEĞİŞİKLİK USULÜ (md.175): • Teklif: Üye tamsayısının 1/3'i (200) • Kabul: 3/5 (360) — gizli oy • 360-399: Cumhurbaşkanı halkoyuna sunar • 400+: Doğrudan yayımlayabilir veya halkoyuna sunabilir ANAYASA MAHKEMESİ DENETİMİ: • Şekil bakımından denetim: SADECE teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı. • Anayasa değişiklikleri ESAS bakımından DENETLENEMEZ (sadece şekil). • Şekil bakımından dava süresi: 10 GÜN • İptal davası süresi (kanunlar için): 60 GÜN

Temel Haklar Rejimi

SINIRLAMA (md.13): Özüne dokunmadan, Anayasanın ilgili maddelerindeki sebeplere bağlı, KANUNLA; demokratik toplum düzeni ve ÖLÇÜLÜLÜK ilkesine aykırı olamaz. DURDURMA (md.15): Savaş, seferberlik, OHAL'de haklar durdurulabilir. DOKUNULAMAZ ÇEKİRDEK: Yaşam hakkı, maddi-manevi varlık bütünlüğü, din-vicdan-düşünce açıklamaya zorlanamama, suç ve cezaların geriye yürümemesi, MASUMİYET KARİNESİ. KÖTÜYE KULLANMA YASAĞI (md.14): Haklar, ülke bütünlüğünü bozmak ve laik demokratik cumhuriyeti ortadan kaldırmak için kullanılamaz.

Yasama-Yürütme-Yargı

YASAMA: TBMM 600 üye, 5 yıl, seçilme yaşı 18, baraj %7. • Toplantı yeter sayısı 200, karar yeter sayısı en az 151. • Yasama sorumsuzluğu MUTLAK; dokunulmazlığı GEÇİCİ ve kaldırılabilir. YÜRÜTME: Cumhurbaşkanı 40 yaş, yükseköğrenim, 5 yıl, 2 dönem. • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarır; temel haklar ve münhasıran kanunla düzenlenen alanlarda ÇIKARILAMAZ. • CBK ile kanun çelişirse KANUN üstündür. • Cezai sorumluluk: soruşturma önergesi 301, açılma 360, Yüce Divan 400. YARGI: AYM 15 üye (12 Cumhurbaşkanı + 3 TBMM), 12 yıl, tek dönem. • HSK 13 üye, başkanı Adalet Bakanı, 4 yıl. • Hâkimler 65 yaşından önce emekliye ayrılamaz.

Anayasa Mahkemesi ve Bireysel Başvuru

ÜYE YAPISI: Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur. Üyelerin 3'ünü TBMM, 12'sini Cumhurbaşkanı seçer. Üyeler 12 yıl için seçilir ve YENİDEN SEÇİLEMEZ. Üyelik 65 yaşın doldurulmasıyla da sona erer. GÖREVLERİ: • Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya uygunluğunu denetlemek • Anayasa değişikliklerini yalnız ŞEKİL bakımından denetlemek • YÜCE DİVAN sıfatıyla yargılamak • Siyasi partilerin kapatılması davalarına bakmak ve mali denetimlerini yapmak • Bireysel başvuruları karara bağlamak • Yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararlarını iptal etmek DENETLENEMEYENLER: OHAL döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, inkılap kanunları (Anayasa m.174) ve 1982 Anayasası'nın ilk dört maddesi denetim dışıdır. İPTAL DAVASI (soyut norm denetimi): Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tam sayısının en az beşte biri (120 milletvekili) başvurabilir. Süre YAYIMDAN İTİBAREN 60 GÜNDÜR. İTİRAZ YOLU (somut norm denetimi): Görülmekte olan bir davada mahkeme, uygulayacağı kuralı Anayasaya aykırı görürse veya tarafın iddiasını ciddi bulursa Anayasa Mahkemesine başvurur. Süre sınırı yoktur ancak AYM 5 ay içinde karar vermezse mahkeme kendi kanaatine göre hüküm verir. BİREYSEL BAŞVURU: Anayasada güvence altına alınan ve AİHS kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerden biri kamu gücü tarafından ihlal edilen herkes başvurabilir. Şartı OLAĞAN KANUN YOLLARININ TÜKETİLMİŞ olmasıdır. Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler doğrudan bireysel başvuru konusu yapılamaz. KARARLARIN NİTELİĞİ: AYM kararları kesindir, geriye yürümez ve Resmî Gazete'de yayımlanır; yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar.

Seçim Sistemi ve Siyasi Partiler

SEÇİM İLKELERİ (Anayasa m.67): Serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm. Seçimler yargı organlarının gözetim ve denetimi altında yapılır. SEÇME HAKKI: On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. SEÇİLME YETERLİLİĞİ: On sekiz yaşını doldurmuş ve en az ilkokul mezunu olmak. Askerlikle ilişiği olanlar, kısıtlılar, taksirli suçlar hariç bir yıldan fazla hapis cezası alanlar ve belirli suçlardan hükümlüler milletvekili seçilemez. SEÇİM DÖNEMİ: TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri BEŞ yılda bir, AYNI GÜNDE yapılır. Cumhurbaşkanı en fazla İKİ dönem seçilebilir; ancak ikinci döneminde Meclis seçimleri yenilerse bir kez daha aday olabilir. SEÇİMLERİN YENİLENMESİ: TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla (360) seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; her iki durumda da TBMM VE Cumhurbaşkanlığı seçimi BİRLİKTE yenilenir. YÜKSEK SEÇİM KURULU: Yedi asıl, dört yedek üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay genel kurullarınca seçilir. YSK KARARLARI ALEYHİNE BAŞKA BİR MERCİYE BAŞVURULAMAZ. SİYASİ PARTİLER: Önceden izin almaksızın kurulurlar. Kapatma davası YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI tarafından Anayasa Mahkemesinde açılır. Kapatma kararı üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla verilir. Mahkeme kapatma yerine DEVLET YARDIMINDAN KISMEN VEYA TAMAMEN YOKSUN BIRAKMAYA da hükmedebilir. Hazine yardımı, seçimlerde belirli oy oranını aşan partilere verilir.

Püf Noktaları

Anayasa Hukuku Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 111 soru var — 45 kolay, 30 orta, 36 zor.

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetleyen esas denetim yolu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Somut norm denetimi
  2. B) İtiraz yolu
  3. C) İptal davası ✓
  4. D) Soyut norm denetimi
  5. E) Bireysel başvuru

Çözüm: Anayasa Mahkemesi'nde anayasallık denetimi iki temel yolla yapılır: (1) İptal davası (soyut norm denetimi): Cumhurbaşkanı, iktidar ve ana muhalefet partisi meclis grupları ile 96 milletvekili tarafından açılır. (2) İtiraz yolu (somut norm denetimi): Bir davaya bakan mahkemenin, uygulanacak kanunun Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varması veya taraflardan birinin bu yönde ciddi iddiasını yerinde bulması üzerine başvurulan yoldur. İptal davası, Anayasa denetiminde en bilinen ve doğrudan başvuru yoludur.

2. Anayasa'ya göre olağanüstü hâl döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A) Olağanüstü hâl kararnameleri, Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. ✓
  2. B) Olağanüstü hâl kararnameleri, TBMM tarafından denetlenemez.
  3. C) Olağanüstü hâl kararnamelerinin TBMM tarafından kabul edilmemesi durumunda bu kararnameler kendiliğinden geçerliliğini kaybeder.
  4. D) Olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kararnameler için Anayasa Mahkemesi'ne şekil yönünden dava açılabilir.
  5. E) Olağanüstü hâl kararnameleri, yalnızca TBMM'nin üçte iki çoğunluğuyla onaylanmak zorundadır.

Çözüm: Anayasa'nın 119. maddesi uyarınca olağanüstü hâl süresince Cumhurbaşkanı, olağanüstü hâlin gerekli kıldığı konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Bu kararnameler Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. TBMM'nin onaylamaması halinde kararname yürürlükten kalkar. Olağanüstü hâl kararnameleri hakkında Anayasa Mahkemesi'ne esas yönünden iptal davası açılamaz; yalnızca şekil yönünden denetim mümkündür. B şıkkı bu hükmü doğru biçimde yansıtmaktadır.

3. Anayasa Mahkemesi, 2010 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleriyle bireysel başvuru yolunu düzenlemiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bireysel başvuru hakkına ilişkin yanlış bir ifadedir?

  1. A) Yargı mercilerince verilen kararlar aleyhine bireysel başvuruda bulunulabilmesi için olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur.
  2. B) Bireysel başvuru yolu, olağanüstü bir kanun yolu niteliği taşımaktadır.
  3. C) Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda ihlal tespit ederse yeniden yargılama yapılmasına hükmedebilir.
  4. D) Kamu tüzel kişileri, tüm anayasal haklar bakımından bireysel başvuru hakkına sahiptir. ✓
  5. E) Bireysel başvuruda 30 günlük başvuru süresi, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Çözüm: Kamu tüzel kişileri, nitelikleri itibarıyla kişi haklarına değil, kamu gücü kullanımına dayandıklarından bireysel başvuru hakkına sahip değildir. Anayasa'nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca bireysel başvuru; ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel haklarını ihlal edildiğini iddia eden gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri bu haktan yararlanamaz. Diğer seçenekler doğrudur.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Hukuk Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026