KPSS Akademi

Türkiye Gündemi

Türkiye'nin yönetim yapısı, kurumları ve güncel gelişme alanları.

KPSS Konuları › Güncel Bilgiler

Özet

Türkiye'nin yönetim yapısı, kurumları ve güncel gelişme alanları.

Yönetim Yapısı

• Türkiye 2018'den itibaren CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİ ile yönetilmektedir (16 Nisan 2017 referandumu). • Cumhurbaşkanı hem devletin hem yürütmenin başıdır; 5 yıl için seçilir, en fazla 2 dönem görev yapar. • TBMM 600 milletvekilinden oluşur, seçimler 5 yılda bir yapılır. • Seçim barajı 2022 değişikliğiyle %10'dan %7'YE düşürülmüştür. • Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanınca atanır; TBMM dışından da atanabilir. • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) yürütmeye ilişkin konularda çıkarılır; kanunla çelişirse KANUN üstündür. • GENSORU kaldırılmıştır; denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması.

Önemli Kurumlar

• TÜİK: Türkiye İstatistik Kurumu — enflasyon (TÜFE/ÜFE), işsizlik, büyüme verileri. • TCMB: Merkez Bankası — para politikası, fiyat istikrarı, politika faizi kararları (Para Politikası Kurulu). • BDDK: Bankacılık düzenleme ve denetleme. SPK: Sermaye piyasası. TMSF: Mevduat sigortası. • AFAD: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. • TÜBİTAK: Bilimsel ve teknolojik araştırma desteği. • KOSGEB: KOBİ destekleri. TİKA: Kalkınma ve iş birliği ajansı. • YÖK ve ÖSYM: Yükseköğretim ve merkezi sınavlar. • RTÜK: Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın denetimi. • Rekabet Kurumu, EPDK, BTK: Düzenleyici ve denetleyici kurumlar. • Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman): TBMM'ye bağlı, tavsiye kararı verir. • Anayasa Mahkemesi: Bireysel başvuru, norm denetimi, Yüce Divan.

Ekonomi ve Kalkınma Gündemi

• Kalkınma planları Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanır (DPT'nin devamı). • ORTA VADELİ PROGRAM (OVP): Üç yıllık makroekonomik hedefler. • Türkiye'nin başlıca ihracat kalemleri: otomotiv, hazır giyim-tekstil, demir-çelik, makine, kimya. • Kronik CARİ AÇIK: Enerji ve ara malı ithalatına dayalı yapısal sorun. • Yenilenebilir enerji yatırımları (rüzgâr, güneş, jeotermal) artmakta; Akkuyu Nükleer Santrali inşa hâlindedir. • Karadeniz'de doğal gaz keşfi (Sakarya Gaz Sahası). • Savunma sanayii: ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, BAYKAR; İHA/SİHA üretimi ve KAAN millî muharip uçak projesi. • Büyük altyapı projeleri: Osmangazi ve 1915 Çanakkale köprüleri, Marmaray, İstanbul Havalimanı, YHT hatları.

Sosyal ve Kültürel Gündem

• Nüfus 85 milyonun üzerindedir; genç nüfus oranı azalmakta, YAŞLANMA eğilimi başlamıştır. • Kentleşme oranı %90'a yaklaşmıştır. • 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler 11 ili etkilemiştir; afet yönetimi ve yapı denetimi gündemin merkezine oturmuştur. • Eğitimde 12 yıllık zorunlu eğitim (4+4+4), LGS ve YKS merkezi sınavları. • Sağlıkta şehir hastaneleri modeli (kamu-özel iş birliği), e-Nabız ve MHRS uygulamaları. • UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde Türkiye'den çok sayıda varlık bulunur: Göbeklitepe, Efes, Truva, Safranbolu, Divriği Ulu Camii, Nemrut Dağı, Kapadokya, Pamukkale-Hierapolis, İstanbul'un tarihî alanları, Çatalhöyük, Bergama, Ani, Arslantepe. • 2023 Cumhuriyet'in 100. yılı olarak kutlanmıştır.

Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi — İşleyiş

SİSTEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ: 2017 Anayasa değişikliği ve 2018 seçimleriyle yürürlüğe girmiştir. Yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına aittir; Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. CUMHURBAŞKANI: • Hem devletin hem yürütmenin başıdır. • Beş yıl için seçilir, en fazla İKİ dönem görev yapabilir. • Bakanları ve bakan yardımcılarını atar ve görevden alır. • Üst düzey kamu yöneticilerini atar. • CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ çıkarabilir. Kararname ile temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler DÜZENLENEMEZ; Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz. Kanun ile kararname çatışırsa KANUN hükümleri uygulanır. • Bütçe teklifini hazırlayıp TBMM'ye sunar. • Kanunları bir kez daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir; TBMM aynen kabul ederse yayımlar (ancak Anayasa Mahkemesine iptal davası açabilir). TBMM: 600 milletvekilinden oluşur, beş yılda bir seçilir. Denetim araçları YAZILI SORU (bakanlara, 15 gün içinde yanıtlanır), genel görüşme, meclis araştırması ve MECLİS SORUŞTURMASIDIR. Gensoru ve sözlü soru kaldırılmıştır. CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞU: Meclis soruşturması açılması üye tam sayısının salt çoğunluğunun önergesiyle istenir; soruşturma açılması beşte üç (360), Yüce Divana sevk ise üçte iki (400) çoğunlukla karara bağlanır. CUMHURBAŞKANLIĞI TEŞKİLATI: Politika Kurulları (eğitim ve öğretim, ekonomi, güvenlik ve dış politikalar, hukuk politikaları, kültür ve sanat, sağlık ve gıda, sosyal politikalar, yerel yönetim politikaları, bilim-teknoloji ve yenilik), Cumhurbaşkanlığı ofisleri ve bağlı kurumlar.

Kalkınma Planları ve Ekonomik Göstergeler

KALKINMA PLANLARI: 1963'ten itibaren beş yıllık planlar hazırlanmaktadır. Planlar TBMM'de onaylanır ve kamu kesimi için EMREDİCİ, özel kesim için YOL GÖSTERİCİDİR. On İkinci Kalkınma Planı 2024-2028 dönemini kapsar. ORTA VADELİ PROGRAM (OVP): Üç yıllık makroekonomik hedefleri, politika öncelikleri ve gelir-gider tahminlerini içerir. Bütçe hazırlığının başlangıç belgesidir. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER VE TANIMLARI: • GSYH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla): Bir ülke sınırları içinde bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin parasal değeri. • REEL – NOMİNAL AYRIMI: Reel büyüme, fiyat artışlarından arındırılmış büyümedir; asıl refah ölçüsüdür. • TÜFE ve ÜFE: Tüketici ve üretici fiyat endeksleri; TÜİK tarafından aylık yayımlanır. ÇEKİRDEK ENFLASYON, enerji ve gıda gibi oynak kalemler dışlanarak hesaplanır. • İŞSİZLİK ORANI = İşsiz sayısı / İş gücü. İş gücüne katılma oranı ve ATIL İŞ GÜCÜ (geniş tanımlı işsizlik) tamamlayıcı göstergelerdir. • CARİ İŞLEMLER DENGESİ: Dış ticaret, hizmetler, birincil ve ikincil gelir dengelerinin toplamı. • BÜTÇE DENGESİ ve FAİZ DIŞI DENGE. • GİNİ KATSAYISI: Gelir dağılımı eşitsizliğinin ölçüsü; 0 tam eşitlik, 1 tam eşitsizlik. KURUMLAR VE İŞLEVLERİ: TÜİK (resmî istatistik), TCMB (para politikası ve fiyat istikrarı), Hazine ve Maliye Bakanlığı (bütçe ve borç yönetimi), Strateji ve Bütçe Başkanlığı (plan ve bütçe hazırlığı), BDDK, SPK, TMSF, Rekabet Kurumu, KOSGEB, TÜBİTAK, Türk Eximbank, TOKİ, AFAD. SINAV İPUCU: Güncel bilgi soruları genellikle SAYISAL DEĞERDEN çok kurumun görevi, kavramın tanımı ve hangi kurumun neyi yayımladığı üzerinden sorulur. Değişken rakamları ezberlemek yerine kurum-görev eşleştirmelerine ve kavram tanımlarına çalışmak daha verimlidir.

Püf Noktaları

Türkiye Gündemi Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 127 soru var — 29 kolay, 50 orta, 48 zor.

1. Türkiye Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi hangi yıl yürürlüğe girmiştir?

  1. A) 2018 ✓
  2. B) 2017
  3. C) 2020
  4. D) 2019
  5. E) 2016

Çözüm: 2017 yılında referandumla kabul edilen anayasa değişiklikleri doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, 9 Temmuz 2018 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

2. Türkiye Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'nde Cumhurbaşkanı yardımcılarının atanma ve görevden alınma yetkisi kime aittir ve bu kişiler parlamentoya karşı sorumlu mudur?

  1. A) Bakanlar Kuruluna aittir; Cumhurbaşkanına karşı sorumludurlar
  2. B) TBMM'ye aittir; TBMM'ye karşı sorumludurlar
  3. C) Anayasa Mahkemesi onayıyla Cumhurbaşkanınca atanır
  4. D) Cumhurbaşkanına aittir; yalnızca Cumhurbaşkanına karşı sorumludurlar ✓
  5. E) Cumhurbaşkanına aittir; TBMM'ye karşı sorumludurlar

Çözüm: 2017 Anayasa değişiklikleriyle kurulan Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminde Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. Bu kişiler yalnızca Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olup TBMM'ye karşı siyasi sorumlulukları bulunmamaktadır; TBMM'nin güvensizlik oyu yetkileri ortadan kalkmıştır.

3. Türkiye'nin 2023-2024 döneminde hem İsrail'i soykırımla suçlayan Güney Afrika'nın ICJ davasına müdahil olması hem de Hamas'la aktif diplomasi kanallarını sürdürmesi, ancak buna karşın tarihsel İsrail ticaret ilişkilerine tek taraflı son vermemesi; bu tutumun bütünü değerlendirildiğinde aşağıdaki dış politika yaklaşımlarından hangisi en isabetli tanımlamayı sunmaktadır?

  1. A) Batı ile diplomatik ilişkilerin tamamen kopmasına zemin hazırlayan bir kopuş stratejisi
  2. B) İslam dünyasına yönelik saf ideolojik bir dış politika
  3. C) BM Güvenlik Konseyi'nde daimi üyelik hedefini destekleyen pozisyon alımı
  4. D) Kamuoyu söylemi ve hukuki adımlarla iç siyasi taban yönetimi yapılırken ekonomik ilişkilerin pragmatizm çerçevesinde korunması ✓
  5. E) Türkiye'nin Filistin davasını uluslararası arenada defalarca tanımış olmasının ve bu tutumu sürdürmesinin doğal uzantısı ve bu çizginin kesintisiz sürdürülmesi

Çözüm: Türkiye'nin Gazze konusundaki tutumu, retorik ve hukuki adımların dini-milliyetçi seçmen tabanına yönelik iç siyasi konumlanmayla iç içe geçtiği, buna karşın ekonomik pragmatizmin gözetildiği çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Ticaret ilişkilerinin geç ve seçici biçimde kısıtlanması, söylemin fiili ekonomik bedel ödeme iradesiyle her zaman örtüşmediğini göstermektedir. Bu tutum, Türkiye'nin Filistin meselesinde tarihsel olarak güçlü bir duruş sergilemesine karşın ekonomik ve stratejik hesapların politikayı dizginlediği örüntüyle de uyum içindedir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Güncel Bilgiler Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026