KPSS Akademi

Kültür, Sanat ve Spor

Türk kültür mirası, sanat akımları, edebiyat ve spor organizasyonları.

KPSS Konuları › Güncel Bilgiler

Özet

Türk kültür mirası, sanat akımları, edebiyat ve spor organizasyonları.

Kültürel Miras

UNESCO DÜNYA MİRASI LİSTESİ'NDE TÜRKİYE: Göbeklitepe (Şanlıurfa), Çatalhöyük (Konya), Truva (Çanakkale), Efes (İzmir), Bergama (İzmir), Hierapolis-Pamukkale (Denizli), Nemrut Dağı (Adıyaman), Safranbolu (Karabük), Divriği Ulu Camii (Sivas), Hattuşa (Çorum), Ksantos-Letoon (Antalya-Muğla), İstanbul'un Tarihî Alanları, Selimiye Camii (Edirne), Bursa ve Cumalıkızık, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Ani (Kars), Afrodisias (Aydın), Göreme ve Kapadokya (Nevşehir), Arslantepe Höyüğü (Malatya), Gordion (Ankara). SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS: Mevlevi Sema Töreni, Karagöz, Âşıklık geleneği, Nevruz, Kırkpınar yağlı güreşi, Türk kahvesi kültürü, ebru, Dede Korkut mirası, geleneksel okçuluk, minyatür, hüsn-i hat, Ahilik, Nasreddin Hoca anlatım geleneği.

Türk Edebiyatı

DÖNEMLER: • İSLAMİYET ÖNCESİ: Orhun Yazıtları, Göktürk ve Uygur metinleri, destanlar (Alp Er Tunga, Oğuz Kağan, Ergenekon, Manas). • İLK İSLAMİ ESERLER: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib), Divan-ı Lügati't Türk (Kaşgarlı Mahmud), Atabetü'l Hakayık, Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi). • DİVAN EDEBİYATI: Fuzuli, Baki, Nef'i, Nedim, Şeyh Galip, Evliya Çelebi (Seyahatname). • HALK EDEBİYATI: Yunus Emre, Karacaoğlan, Köroğlu, Pir Sultan Abdal, Âşık Veysel. • TANZİMAT: Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Recaizade Mahmut Ekrem. • SERVET-İ FÜNUN: Tevfik Fikret, Halit Ziya Uşaklıgil (Aşk-ı Memnu), Cenap Şahabettin. • MİLLÎ EDEBİYAT: Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu (Yaban), Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu). • CUMHURİYET DÖNEMİ: Nazım Hikmet, Sait Faik, Orhan Veli (Garip akımı), Sabahattin Ali, Yaşar Kemal (İnce Memed), Ahmet Hamdi Tanpınar (Huzur), Aziz Nesin, ORHAN PAMUK (2006 Nobel Edebiyat Ödülü).

Sanat ve Mimari

TÜRK-İSLAM MİMARİSİ: • Selçuklu: Kervansaraylar (Sultanhanı), medreseler (Çifte Minareli), taç kapı süslemeleri, Divriği Ulu Camii. • Osmanlı: MİMAR SİNAN — Şehzade Camii ('çıraklık'), Süleymaniye Camii ('kalfalık'), SELİMİYE CAMİİ ('ustalık eserim'). • Barok ve rokoko etkisi (Lale Devri sonrası), Balyan ailesi (Dolmabahçe Sarayı). GELENEKSEL SANATLAR: Hat (hüsn-i hat), tezhip, minyatür (Levni, Matrakçı Nasuh), ebru, çini (İznik, Kütahya), halı-kilim dokuma, cam işçiliği (çeşm-i bülbül). BATI SANAT AKIMLARI: Rönesans, Barok, Klasisizm, Romantizm, Realizm, Empresyonizm (İzlenimcilik), Ekspresyonizm, Kübizm (Picasso), Sürrealizm (Dalí), Soyut sanat. TÜRK RESMİ: Osman Hamdi Bey (Kaplumbağa Terbiyecisi), Şeker Ahmet Paşa, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fikret Mualla. TÜRK MÜZİĞİ: Klasik Türk müziği (Itri, Dede Efendi, Hacı Arif Bey), halk müziği, çok sesli müzik (Türk Beşleri: Cemal Reşit Rey, Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Ahmet Adnan Saygun, Necil Kâzım Akses).

Spor

OLİMPİYATLAR: İlk modern olimpiyat 1896 Atina. Türkiye'nin olimpiyat başarıları özellikle GÜREŞ ve HALTER'de yoğunlaşır. • Ünlü sporcular: Yaşar Doğu, Hamit Kaplan, Naim Süleymanoğlu ('Cep Herkülü', 3 olimpiyat altını), Halil Mutlu, Ruhi Sarıalp, Nurcan Taylan, Şaziye Erdoğan. • Milli Takım başarıları: 2002 FIFA Dünya Kupası ÜÇÜNCÜLÜĞÜ, 2008 UEFA Avrupa Şampiyonası yarı finali, A Milli Basketbol Takımı 2010 Dünya Şampiyonası ikinciliği, 2001 Avrupa Basketbol ikinciliği. • KADIN VOLEYBOL MİLLİ TAKIMI ('Filenin Sultanları'): 2023 Avrupa Şampiyonası birinciliği ve Milletler Ligi şampiyonluğu. • Kulüp başarıları: Galatasaray 2000 UEFA Kupası ve Süper Kupa; Beşiktaş, Fenerbahçe, Trabzonspor Avrupa'da çeşitli dereceler; Anadolu Efes 2021 ve 2022 THY EuroLeague şampiyonluğu. • GELENEKSEL SPORLAR: Yağlı güreş (Kırkpınar — dünyanın en eski spor organizasyonlarından), cirit, atlı okçuluk, mangala. • Türkiye'de spordan sorumlu kurum: Gençlik ve Spor Bakanlığı.

Türkiye'de UNESCO Listeleri ve Somut Olmayan Miras

UNESCO DÜNYA MİRASI LİSTESİ — TÜRKİYE'DEN ÖNE ÇIKANLAR: Göbeklitepe (Şanlıurfa), Çatalhöyük Neolitik Kenti (Konya), Truva Antik Kenti (Çanakkale), Efes (İzmir), Afrodisias (Aydın), Hierapolis-Pamukkale (Denizli), Ksantos-Letoon (Muğla-Antalya), Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (İzmir), Hattuşa-Hitit Başkenti (Çorum), Nemrut Dağı (Adıyaman), Safranbolu Şehri (Karabük), Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas), İstanbul'un Tarihî Alanları, Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne), Bursa ve Cumalıkızık, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Ani Arkeolojik Alanı (Kars), Aslantepe Höyüğü (Malatya), Arslantepe ve Gordion (Ankara) ile Göreme Millî Parkı ve Kapadokya. SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS LİSTESİ — TÜRKİYE'DEN: Mevlevi Sema Töreni, Meddahlık, Karagöz (gölge oyunu), Âşıklık geleneği, Nevruz, Geleneksel sohbet toplantıları (yaren, barana, sıra gecesi), Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali, Alevi-Bektaşi Semah, Tören keşkeği geleneği, Mesir Macunu Festivali, Türk kahvesi kültürü ve geleneği, Ebru sanatı, İnce ekmek yapımı ve paylaşımı geleneği (lavaş, yufka), Nevruz, Islık dili, Dede Korkut mirası, Geleneksel Türk okçuluğu, Hüsn-i hat sanatı, Minyatür sanatı, Çini sanatı, Ahilik ve Nasreddin Hoca anlatı geleneği. GELENEKSEL SANATLAR VE KAVRAMLARI: • HAT: Güzel yazı sanatı. Başlıca yazı türleri sülüs, nesih, talik, divani, kufi ve rika. • TEZHİP: El yazması eserlerin altın ve boya ile bezenmesi. • EBRU: Yoğunlaştırılmış su üzerine boya serpilerek yapılan kâğıt süsleme sanatı. • MİNYATÜR: Kitap resmi; perspektif ve gölge kullanılmaz, ayrıntı önem sırasına göre boyutlandırılır. • ÇİNİ ve İZNİK SERAMİKLERİ, KAT'I (kâğıt oyma), KÜNDEKÂRİ (geçmeli ahşap işçiliği), SEDEF KAKMA.

Edebiyat Dönemleri, Ödüller ve Spor Organizasyonları

TÜRK EDEBİYATI DÖNEMLERİ VE TEMSİLCİLERİ: • İSLAMİYET ÖNCESİ: Göktürk Yazıtları (Orhun Abideleri — Türk adının geçtiği ilk Türkçe yazılı belge), destanlar (Alp Er Tunga, Oğuz Kağan, Göç, Türeyiş). • İLK İSLAMİ ESERLER: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip), Divanü Lugati't-Türk (Kaşgarlı Mahmut), Atabetü'l-Hakayık (Edip Ahmet), Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi). • DİVAN EDEBİYATI: Fuzuli, Baki, Nefî, Nedim, Şeyh Galip, Nabi. • HALK EDEBİYATI: Yunus Emre, Karacaoğlan, Köroğlu, Pir Sultan Abdal, Âşık Veysel, Dadaloğlu. • TANZİMAT: Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Recaizade Mahmut Ekrem. • SERVET-İ FÜNUN: Tevfik Fikret, Halit Ziya Uşaklıgil, Cenap Şahabettin. • MİLLÎ EDEBİYAT: Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin. • CUMHURİYET DÖNEMİ: Nâzım Hikmet, Sait Faik Abasıyanık, Ahmet Hamdi Tanpınar, Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Necip Fazıl Kısakürek, Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli (Garip akımı), Attila İlhan, Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Cemal Süreya (İkinci Yeni), Orhan Pamuk. ORHAN PAMUK 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü, AZİZ SANCAR 2015'te Nobel Kimya Ödülü'nü almıştır. ÖNEMLİ ULUSAL ÖDÜLLER: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri, Orhan Kemal Roman Armağanı, Sait Faik Hikâye Armağanı, Yunus Nadi Ödülleri, Altın Portakal Film Festivali, Antalya ve İstanbul film festivalleri. SPOR: • OLİMPİYAT OYUNLARI dört yılda bir düzenlenir; kış ve yaz oyunları iki yıl arayla yapılır. • PARALİMPİK OYUNLARI olimpiyatların hemen ardından aynı şehirde düzenlenir. • FIFA DÜNYA KUPASI ve UEFA AVRUPA ŞAMPİYONASI dört yılda birdir. • AKDENİZ OYUNLARI, ÜNİVERSİADE ve İSLAMİ DAYANIŞMA OYUNLARI Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı organizasyonlar arasındadır. • GELENEKSEL TÜRK SPORLARI: Yağlı güreş (Kırkpınar), cirit, atlı okçuluk, kıyak ve mas güreşi. Kurumsal yapı: Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi ve federasyonlar.

Püf Noktaları

Kültür, Sanat ve Spor Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 101 soru var — 32 kolay, 36 orta, 33 zor.

1. Türkiye'nin en uzun soluklu uluslararası film festivali olan İstanbul Film Festivali hangi yıldan bu yana düzenlenmektedir?

  1. A) 1988
  2. B) 1994
  3. C) 1972
  4. D) 1976
  5. E) 1982 ✓

Çözüm: İstanbul Film Festivali, 1982 yılından itibaren her yıl düzenlenmektedir. Türkiye'nin en köklü ve uluslararası alanda en tanınan film festivalidir.

2. Türk edebiyatında 'Toplumsal Gerçekçilik' akımını benimseyen ve 'Bereketli Topraklar Üzerinde' adlı romanıyla tanınan yazar kimdir?

  1. A) Fakir Baykurt
  2. B) Rıfat Ilgaz
  3. C) Orhan Kemal ✓
  4. D) Yaşar Kemal
  5. E) Kemal Tahir

Çözüm: 'Bereketli Topraklar Üzerinde' romanı Orhan Kemal'e aittir. Roman, 1954 yılında yayımlanmış ve köyden kente göç eden işçilerin dramını anlatmaktadır. Yaşar Kemal 'İnce Memed' romanıyla, Fakir Baykurt 'Yılanların Öcü' ile, Kemal Tahir ise 'Devlet Ana' ile tanınır. Rıfat Ilgaz 'Hababam Sınıfı' ile bilinir. Toplumsal gerçekçi çizgide birden fazla yazar olduğundan seçenekler güçlü çeldirici niteliği taşır.

3. Türk sporunda olimpiyat tarihi açısından değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi kesin olarak yanlıştır?

  1. A) Türkiye, 1936 Berlin Olimpiyatları'nda ilk altın madalyasını Yaşar Erkan'la güreşte almıştır.
  2. B) Süleyman Demirel, 1948 Londra Olimpiyatları'nda güreşte altın madalya kazanmıştır. ✓
  3. C) Türkiye, kadın atletizminde olimpiyat madalyası kazanmış ilk Müslüman çoğunluklu ülkeler arasında yer almaktadır.
  4. D) Naim Süleymanoğlu, 1988 Seul Olimpiyatları'nda dünya rekorunu kırarak üç kez olimpiyat şampiyonu olan ender halterocilerden biri olmuştur.
  5. E) Türkiye'nin olimpiyatlarda kazandığı ilk altın madalya güreş branşında elde edilmiştir.

Çözüm: Süleyman Demirel adı olimpiyat tarihiyle değil Türk siyasetiyle özdeşleşmiştir; 1948 Londra Olimpiyatları güreş altın madalyasını Gazanfer Bilge kazanmıştır. Bu son derece bilinmesi gereken bir ayrıntıdır: Gazanfer Bilge, 1948'de Türkiye'nin güreşteki önemli şampiyonlarından biridir. Türkiye'nin ilk olimpiyat altın madalyası 1936'da Yaşar Erkan tarafından serbest güreşte alınmıştır. Naim Süleymanoğlu'nun üç olimpiyat şampiyonluğu (1988, 1992, 1996) tarihsel bir gerçektir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Güncel Bilgiler Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026