KPSS Akademi

Sınıf Yönetimi ve Davranış

Sınıf yönetimi modelleri, istenmeyen davranışlar ve müdahale stratejileri.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Sınıf yönetimi modelleri, istenmeyen davranışlar ve müdahale stratejileri.

Sınıf Yönetimi Modelleri

• TEPKİSEL MODEL: İstenmeyen davranış ORTAYA ÇIKTIKTAN SONRA müdahale. En az etkili. • ÖNLEYİCİ MODEL: Sorunlar oluşmadan önce tedbir alma; kurallar, plan, düzen. ETKİLİ. • GELİŞİMSEL MODEL: Öğrencilerin yaş ve gelişim özelliklerine göre yaklaşım. • BÜTÜNSEL MODEL: Diğer üç modeli birleştiren, EN ETKİLİ yaklaşım. SINIF YÖNETİMİNİN BOYUTLARI: 1) Fiziksel düzen (oturma, ışık, ısı, gürültü) 2) Plan-program etkinlikleri 3) Zaman yönetimi 4) İlişki düzenlemeleri 5) Davranış düzenlemeleri

İstenmeyen Davranışın Nedenleri ve Önleme

NEDENLER: • Öğrenciden kaynaklı: İlgisizlik, dikkat çekme isteği, güç gösterisi, intikam, yetersizlik duygusu (DREIKURS'un 4 amacı) • Öğretmenden kaynaklı: Monoton ders, tutarsızlık, adaletsizlik, hazırlıksızlık • Ortamdan kaynaklı: Kalabalık, gürültü, uygunsuz fiziksel koşullar • Aile ve çevre etkileri ÖNLEME STRATEJİLERİ: • Kuralları ÖĞRENCİLERLE BİRLİKTE, dönem başında belirleme • Kuralların AZ SAYIDA, açık ve OLUMLU ifade edilmesi ('Koşmayın' yerine 'Yürüyerek ilerleyin') • Tutarlı ve adil olma • Dersi ilgi çekici hâle getirme • Etkili zaman yönetimi (boş zaman bırakmama) • Sınıfta dolaşma, göz teması (KOUNIN'in 'farkındalık/withitness' kavramı)

Müdahale Stratejileri (Hafiften Şiddetliye)

1) GÖRMEZDEN GELME (Sönme): Dikkat çekmek için yapılan küçük davranışlarda. 2) SÖZEL OLMAYAN UYARI: Göz teması, yaklaşma, jest-mimik. 3) YAKINLIK DENETİMİ: Öğrencinin yanına gitme. 4) DOKUNMA DENETİMİ: Omzuna hafifçe dokunma. 5) İSMİYLE UYARMA / soru sorma. 6) SÖZEL UYARI: Kısa, net, davranışa yönelik ('Sen kötüsün' değil, 'Bu davranış uygun değil'). 7) 'BEN DİLİ' KULLANMA: 'Konuşmalar beni rahatsız ediyor' (suçlayıcı 'sen dili' yerine). 8) MOLA (Time-out) / yer değiştirme. 9) Sonuçlarını yaşatma (doğal ve mantıklı sonuçlar). 10) Aile ve rehberlik servisiyle iş birliği. ⚠ KAÇINILMASI GEREKENLER: Fiziksel/sözel şiddet, aşağılama, tüm sınıfı cezalandırma, dersi ceza aracı yapma, notla tehdit.

Sınıf Yönetimi Kuramları

• KOUNIN: 'Farkındalık (withitness)', dalgalanma etkisi (ripple effect), örtüşme (aynı anda birden çok işi yürütme), akıcılık. • GLASSER — GERÇEKLİK TERAPİSİ: Öğrenci davranışının sorumluluğunu almalı; 'Ne yapıyorsun? Bu sana yardımcı oluyor mu?' • CANTER — GÜVENGEN (Assertive) DİSİPLİN: Öğretmen haklarını net biçimde ortaya koyar; kurallar ve sonuçlar açıktır. • DREIKURS — MANTIKSAL SONUÇLAR: Davranışın doğal sonuçlarını yaşatma; yanlış amaçları belirleme. • GORDON — ETKİLİ İLETİŞİM: Ben dili, etkin dinleme, çatışma çözümünde KAZAN-KAZAN yöntemi. • SKINNER: Pekiştirme ve davranış değiştirme teknikleri. DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME TEKNİKLERİ: Pekiştirme, sönme, olumlu davranışı ödüllendirme, sembolik ödül (token) sistemi, davranış sözleşmesi.

Sınıf Kuralları ve Önleyici Yönetim

KURAL BELİRLEME İLKELERİ: • Kurallar öğrencilerle BİRLİKTE belirlenmelidir; katılım benimsemeyi artırır. • OLUMLU dille yazılmalıdır ('Koşmayınız' yerine 'Sınıfta yürüyerek dolaşırız'). • Az sayıda (5–7) ve açık olmalıdır. • Dönem başında belirlenip görünür yere asılmalıdır. • Tutarlı biçimde uygulanmalıdır; bir kez esneyen kural etkisini yitirir. KUNIN'İN ÖNLEYİCİ KAVRAMLARI (en çok sorulan başlıklar): • ULUORTALIK (withitness): Öğretmenin sınıfta olup biten her şeyden haberdar olması; öğrenciler 'arkamdaki gözü var' hissiyle sorun çıkarmaz. • AYNI ANDA İKİ İŞ YAPABİLME (overlapping): Bir öğrenciyle ilgilenirken sınıfın geri kalanını da yönetebilme. • DALGA ETKİSİ (ripple effect): Bir öğrenciye yapılan uyarının diğerlerini de etkilemesi. • GRUP CANLILIĞI ve HESAP SORULABİLİRLİK: Tüm öğrencilerin her an katılabileceğini bilmesi. • DERSİN AKICILIĞI: Gereksiz kesintilerin, konudan sapmaların ve 'aşırı ayrıntıya boğma'nın önlenmesi. GEÇİŞLERİ YÖNETME: İstenmeyen davranışların çoğu etkinlik geçişlerinde doğar. Önceden yönerge vermek, materyali hazır bulundurmak ve rutin oluşturmak sorunları kaynağında keser. ÖNLEYİCİ YAKLAŞIMIN İLKESİ: Sınıf yönetiminin en etkili biçimi sorun çıktıktan sonra müdahale değil, sorunun çıkmasını ENGELLEYEN düzenlemedir. İyi planlanmış ve akıcı bir ders, disiplin sorunlarının en güçlü panzehiridir.

İstenmeyen Davranışa Müdahale Sırası

KADEMELİ MÜDAHALE (hafiften şiddetliye — sırası sorularda önemlidir): 1. GÖRMEZDEN GELME: Dikkat çekmek için yapılan ve yayılmayan küçük davranışlarda ilk seçenektir. 2. SÖZSÜZ UYARI: Göz teması, jest, öğrencinin yanına yaklaşma (fiziksel yakınlık). Ders akışını bozmaz. 3. DOLAYLI SÖZEL UYARI: Öğrencinin adını ders içinde anmak, soru sormak. 4. DOĞRUDAN SÖZEL UYARI: Davranışı açıkça belirtip durdurmasını istemek. 5. KURAL HATIRLATMA ve SONUÇ BİLDİRME: 'Kuralımız neydi?' 6. BİREYSEL GÖRÜŞME: Ders dışında, öğrenciyle baş başa, davranışın nedenini anlamaya yönelik. 7. VELİ ve REHBERLİK SERVİSİ İŞ BİRLİĞİ. 8. İDARİ İŞLEM: En son başvurulacak yoldur. TEMEL KURAL: Müdahale, davranışı durdurmak için YETERLİ OLAN EN HAFİF düzeyde olmalıdır. Küçük bir davranışa ağır tepki vermek dersi bozar ve öğretmen-öğrenci ilişkisini zedeler. DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME TEKNİKLERİ: • OLUMSUZ DAVRANIŞIN ALTERNATİFİNİ PEKİŞTİRME: İstenmeyenin yerine geçen olumlu davranışı ödüllendirme. • MOLA (TIME-OUT): Öğrencinin pekiştireçten kısa süreli uzaklaştırılması. • TELAFİ (ONARIM): Verilen zararın öğrenci tarafından giderilmesi. • SİMGESEL ÖDÜL (jeton biriktirme): Puan/jeton toplayıp ayrıcalıkla değiştirme. • DAVRANIŞ SÖZLEŞMESİ: Öğrenciyle yazılı, ölçülebilir hedefler üzerinde anlaşma. DİKKAT EDİLECEK: Öğrencinin KİŞİLİĞİ değil DAVRANIŞI eleştirilmelidir ('Tembelsin' değil, 'Bu ödevi teslim etmedin'). Ceza asla toplu (tüm sınıfa) verilmemeli, alay ve aşağılama kullanılmamalıdır.

Püf Noktaları

Sınıf Yönetimi ve Davranış Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 120 soru var — 44 kolay, 30 orta, 46 zor.

1. Olumlu pekiştireç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Yalnızca somut ödüller (çıkartma, hediye vb.) aracılığıyla uygulanabilir
  2. B) İstendik davranışın ardından sunularak o davranışın sıklığını artırır ✓
  3. C) Davranışın tekrarlanma olasılığını azaltır
  4. D) Yalnızca akademik başarıyı pekiştirmek için kullanılır
  5. E) Ceza ile eş anlamlıdır

Çözüm: Olumlu pekiştireç, istendik bir davranışın hemen ardından sunulan ve o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artıran uyarıcıdır. Sözel övgü, sosyal onay gibi soyut pekiştireçler de bu kapsamda değerlendirilir.

2. Sınıf öğretmeni, ders sırasında sürekli kalem düşüren ve bu şekilde sınıfı rahatsız eden bir öğrencinin davranışını gözlemlemiştir. Gözlemler sonucunda bu davranışın öğretmenin ilgisini çekmek amacıyla yapıldığı tespit edilmiştir. Bu öğrenci için en uygun müdahale stratejisi hangisidir?

  1. A) Öğrencinin kalemini almak
  2. B) Öğrenciye not indirimi uygulamak
  3. C) Kalem düşürmeyi tamamen görmezden gelip istenilen davranışlarda yoğun ilgi göstermek ✓
  4. D) Her kalem düşürmede öğrenciyi sınıf dışına çıkarmak ve durumu velisine bildirmek ve beklemek
  5. E) Veliye durumu bildirerek disiplin süreci başlatmak

Çözüm: Davranışın işlevi 'ilgi elde etme' ise müdahale bu işlevi dikkate almalıdır: istenmeyen davranışa verilen ilgiyi kesmek (söndürme) ve aynı işlevi karşılayan uygun davranışları (derse katılma, el kaldırma) yoğun ilgiyle pekiştirmek. Bu yaklaşım DRA (Farklı davranışı pekiştirme) ve söndürmenin birleşimidir. Sınıf dışına çıkarmak ilgi kaynağını ortadan kaldırabilir ancak DRA olmadan kalıcı davranış değişimi sağlamaz; not indirimi ve kalem alma ise işlevle bağlantısız ceza yöntemleridir.

3. Kounin'in sınıf yönetimi araştırmalarında 'dalgalanma etkisi (ripple effect)' ile 'aşırı müdahale (overdwelling)' kavramları arasındaki ilişkiyi doğru değerlendiren seçenek hangisidir?

  1. A) Dalgalanma etkisi olumlu ya da olumsuz yönde işleyebilirken, aşırı müdahale her koşulda sınıf düzenini bozar ve dalgalanma etkisinin olumlu işleyişini engeller. ✓
  2. B) Dalgalanma etkisi yalnızca olumsuz davranışların yayılmasını açıklarken, aşırı müdahale olumlu davranışların pekiştirilmesini sağlamaktadır.
  3. C) İkisi birbirinden bağımsız kavramlardır; dalgalanma etkisi bireysel, aşırı müdahale ise grup düzeyinde işler.
  4. D) Her ikisi de etkili sınıf yönetimini destekleyen stratejilerdir; öğretmen her ikisini de birlikte kullanmalıdır.
  5. E) Aşırı müdahale, düşük statülü öğrencilerde dalgalanma etkisini artırdığı için öğretmen bu öğrencilere yönelik aşırı müdahaleyi tercih etmelidir; bu strateji sınıf düzenini korumanın en etkili yoludur.

Çözüm: Kounin'e göre dalgalanma etkisi, bir öğrenciye yönelik müdahalenin diğer öğrencileri de etkilemesidir; bu etki hem olumlu (sakinleşme) hem olumsuz (kaygı, kargaşa) yönde işleyebilir. Aşırı müdahale ise öğretmenin küçük bir davranış sorununa gereğinden uzun süre takılıp kalmasıdır; bu durum dersin akışını keser, öğrencilerin sıkılmasına yol açar ve olumlu dalgalanma etkisinin ortaya çıkabileceği ortamı ortadan kaldırır. A, C, D ve E seçenekleri bu iki kavramın ilişkisini ya çarpıtmakta ya da yanlış nitelendirmektedir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026