KPSS Akademi

Psikolojik Danışma

Rehberlik ve psikolojik danışmanın temel ilkeleri, kuramları ve süreci.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Rehberlik ve psikolojik danışmanın temel ilkeleri, kuramları ve süreci.

Temel Kavramlar ve İlkeler

• REHBERLİK: Bireyin kendini tanıması, sorunlarını çözmesi ve kendini gerçekleştirmesi için yapılan PROFESYONEL YARDIM. • PSİKOLOJİK DANIŞMA: Rehberliğin en temel ve profesyonel hizmeti; yüz yüze, terapötik ilişki. TEMEL İLKELER: • Rehberlik BİREYE GÖNÜLLÜLÜK esasıyla sunulur. • GİZLİLİK esastır. • Rehberlik HERKES İÇİNDİR (yalnızca sorunlu öğrenciler için değil). • Bireysel FARKLILIKLARA saygı vardır. • Rehberlik SÜREKLİ bir süreçtir. • Kararı BİREY verir; danışman karar vermez, yol gösterir. • Rehberlik EĞİTİMİN AYRILMAZ PARÇASIDIR. • İş birliği gerektirir (öğretmen, veli, yönetim). ⚠ REHBERLİK DEĞİLDİR: Öğüt verme, disiplin cezası verme, yargılama, öğrencinin yerine karar verme, akademik ders verme.

Rehberlik Türleri

HİZMET ALANINA GÖRE: • EĞİTSEL REHBERLİK: Ders seçimi, verimli çalışma, okula uyum, başarısızlık nedenleri. • MESLEKİ REHBERLİK: Meslek seçimi, yetenek-ilgi belirleme, iş yaşamına hazırlık. • KİŞİSEL-SOSYAL REHBERLİK: Duygusal sorunlar, arkadaş ilişkileri, kendini tanıma. BİREY SAYISINA GÖRE: Bireysel rehberlik / Grup rehberliği. İŞLEVİNE GÖRE: • ÖNLEYİCİ (Koruyucu): Sorun oluşmadan tedbir. • GELİŞTİRİCİ: Bireyin potansiyelini geliştirme. • İYİLEŞTİRİCİ (Çare bulucu): Mevcut sorunu çözme. • UYUM SAĞLAYICI, YÖNELTİCİ, TAMAMLAYICI, AYARLAYICI. ÖĞRETİM KADEMESİNE GÖRE: Okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise, yükseköğretim rehberliği.

Psikolojik Danışma Kuramları

• PSİKANALİTİK (Freud): Bilinçdışı çatışmalar, savunma mekanizmaları, serbest çağrışım, rüya analizi. • BİREYSEL PSİKOLOJİ (Adler): Aşağılık duygusu, üstünlük çabası, yaşam stili, sosyal ilgi, doğum sırası. • BİREY MERKEZLİ (Rogers): KOŞULSUZ KABUL, empati, saydamlık (içtenlik). Danışan kendi çözümünü bulur. • DAVRANIŞÇI: Sistematik duyarsızlaştırma, pekiştirme, model alma. • BİLİŞSEL-DAVRANIŞÇI (Beck): Otomatik olumsuz düşünceler, bilişsel çarpıtmalar. • AKILCI DUYGUSAL DAVRANIŞÇI TERAPİ — REBT (Ellis): A-B-C modeli A: Olay — B: İnanç (akılcı olmayan) — C: Sonuç (duygu). Sorun olayda değil İNANÇTADIR. • GERÇEKLİK TERAPİSİ (Glasser): Sorumluluk alma, şimdi ve burada, 'Ne yapıyorsun?' • GEŞTALT (Perls): Farkındalık, şimdi ve burada, boş sandalye tekniği. • VAROLUŞÇU: Anlam arayışı, özgürlük ve sorumluluk.

Psikolojik Danışma Süreci ve Teknikleri

SÜREÇ AŞAMALARI: 1) İlişki kurma ve yapılandırma 2) Sorunun tanımlanması ve keşfi 3) Amaç belirleme 4) Çalışma (müdahale) aşaması 5) Sonlandırma ve izleme TEMEL BECERİLER: • YAPILANDIRMA: Sürecin sınırlarını açıklama • ETKİN DİNLEME • İÇERİK YANSITMA: Söylenenleri özetleyerek geri verme • DUYGU YANSITMA: Hissedilen duyguyu adlandırma ('Bu durum seni üzmüş görünüyor') • AÇIK UÇLU SORU sorma • KENDİNİ AÇMA • YÜZLEŞTİRME (Confrontation): Çelişkileri nazikçe gösterme • ÖZETLEME • SESSİZLİĞİ KULLANMA ÖĞRENCİYİ TANIMA TEKNİKLERİ: • TEST TEKNİKLERİ: Zekâ, yetenek, ilgi, kişilik testleri • TEST DIŞI TEKNİKLER: Gözlem, görüşme, anket, otobiyografi, SOSYOMETRİ (grup içi ilişkiler), 'Kimdir Bu?' tekniği, problem tarama listesi, vaka incelemesi, derecelendirme ölçekleri, zaman çizelgesi.

Rehberlikte Temel İlkeler ve Yanlış Anlamalar

TEMEL İLKELER: • İnsan onuruna ve HAKLARINA saygı esastır. • Rehberlik TÜM öğrencilere yöneliktir; yalnız sorunlu öğrencilere değil. • Gönüllülük esastır; zorlayarak danışma yapılmaz. • GİZLİLİK esastır. İstisnası: Kişinin kendine ya da başkasına zarar verme riski varsa ve yasal zorunluluk hâllerinde gizlilik sınırlanır. • Bireysel farklılıklara saygı gösterilir. • Süreklilik ve gelişimsellik esastır; bir seferlik etkinlik değildir. • İş birliği gerektirir: Yönetici, öğretmen, veli ve danışman birlikte çalışır. • Öğrencinin KENDİ kararını vermesi esastır; danışman karar vermez, seçenekleri görünür kılar. SIK SORULAN YANLIŞ ANLAMALAR (soruda 'yanlıştır' diye sorulanlar): • Rehberlik öğüt vermek DEĞİLDİR. • Rehberlik yargılamak, suçlamak veya cezalandırmak DEĞİLDİR. • Rehberlik öğrenci adına karar vermek DEĞİLDİR. • Rehberlik acil ve tek seferlik bir yardım DEĞİLDİR. • Rehberlik yalnızca akademik başarıyı artırma çabası DEĞİLDİR. • Rehberlik bir ayrıcalık ya da ödül DEĞİLDİR. REHBERLİK – PSİKOLOJİK DANIŞMA – PSİKOTERAPİ FARKI: • REHBERLİK: Bilgi verme ve gelişimsel destek; geniş kitleye açık. • PSİKOLOJİK DANIŞMA: Bireyin kendini anlaması ve karar vermesi; normal gelişim sorunları. • PSİKOTERAPİ: Ciddi ruhsal bozukluklarda uzman hekim/klinik psikolog alanı. Okul rehber öğretmeninin görev alanı DIŞINDADIR — böyle bir durumda YÖNLENDİRME (sevk) yapılır.

Danışma Kuramlarının Odakları

BİREY MERKEZLİ (Rogers): Danışan kendi çözümünü bulabilecek kapasitededir. Danışmanın üç temel tutumu: • KOŞULSUZ KABUL (şartsız olumlu saygı) • EMPATİK ANLAYIŞ • SAYDAMLIK (içtenlik / kendi olma) Danışman yönlendirmez; güvenli ortam sağlar. YÖNLENDİRİCİ OLMAYAN yaklaşımdır. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM: Sorun öğrenilmiş davranıştır, yeniden öğrenilerek değiştirilir. Teknikleri: Sistematik duyarsızlaştırma (kaygı hiyerarşisi), model alma, pekiştirme, davranış sözleşmesi, jeton ekonomisi. BİLİŞSEL-DAVRANIŞÇI (Ellis — Akılcı Duygusal Davranışçı Terapi): A-B-C MODELİ: A = olay, B = kişinin İNANCI, C = duygusal sonuç. Sorunu doğuran olayın kendisi değil, ona yüklenen AKILCI OLMAYAN inançtır ('Herkes beni sevmeli', 'Asla hata yapmamalıyım'). Bu inançlar tartışılarak (D) değiştirilir. BECK — BİLİŞSEL TERAPİ: Otomatik olumsuz düşünceler ve bilişsel çarpıtmalar (aşırı genelleme, felaketleştirme, ya hep ya hiç düşüncesi) belirlenip sınanır. GERÇEKLİK TERAPİSİ (Glasser): Odak SORUMLULUKTUR. Geçmiş ve bahaneler konuşulmaz; 'Şu an ne yapıyorsun, bu davranış istediğini veriyor mu?' sorusu esastır. Okul ortamına en uygun kuramlardan biridir. PSİKANALİTİK (Freud): Bilinçdışı çatışmalar ve çocukluk yaşantıları; serbest çağrışım, rüya analizi, direnç ve aktarımın çözümlenmesi. AYIRT EDİCİ SORU: 'İnancı sorgulanıyorsa' Ellis; 'sorumluluk ve şimdi vurgusu varsa' Glasser; 'koşulsuz kabul varsa' Rogers; 'kaygı hiyerarşisi varsa' davranışçıdır.

Püf Noktaları

Psikolojik Danışma Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 105 soru var — 30 kolay, 30 orta, 45 zor.

1. Aşağıdakilerden hangisi 'empatinin' doğru tanımıdır?

  1. A) Danışanın duygularını onaylayarak onunla aynı biçimde hissetmek ve onu desteklemek
  2. B) Danışanın her söylediğini doğru kabul etmek
  3. C) Danışanın yaşadıklarına acımak ve üzüntü duymak
  4. D) Danışana tarafsız kalabilmek için duygusal mesafe koymak
  5. E) Danışanın iç dünyasını onun gözünden anlayabilmek ve bu anlayışı ona iletmek ✓

Çözüm: Empati; danışanın düşünce, duygu ve deneyimlerini onun bakış açısından anlayabilmek ve bu anlayışı danışana doğru biçimde iletmektir. Sempatiden (acıma, aynı duyguyu yaşama) farklıdır; empati kendi kimliğini koruyarak karşıdakinin dünyasına girebilmektir. Rogers bu beceriyi kişi merkezli terapinin temel koşullarından biri olarak tanımlamıştır.

2. Aşağıdaki davranışlardan hangisi okul psikolojik danışmanının 'savunuculuk' (advocacy) rolüne en iyi örnek oluşturur?

  1. A) Öğrencilerin mesleki ilgi envanterlerini uygulamak
  2. B) Sınıf içi gözlem yaparak öğrencilerin akademik güçlüklerini tespit etmek ve raporlamak ve rapor hazırlamak ve sunmak
  3. C) Özel gereksinimli öğrenciler için okul yönetimiyle görüşerek fiziksel düzenlemeler yapılmasını talep etmek ✓
  4. D) Velilere çocuk gelişimi konusunda seminer vermek
  5. E) Sınav kaygısı yaşayan öğrencilerle düzenli bireysel görüşmeler yapmak

Çözüm: Savunuculuk rolü, psikolojik danışmanın bireysel düzeyde danışma yapmanın ötesine geçerek öğrencilerin haklarını, fırsatlarını ve refahını etkileyen sistemik engelleri kaldırmak için kurumlar ve politikalar nezdinde aktif biçimde harekete geçmesini ifade eder. Özel gereksinimli öğrenciler için yönetimle görüşmek bu rolün tipik örneğidir. Bireysel görüşme (A) danışma rolü, seminer (B) eğitim/koordinasyon rolü, envanter uygulamak (D) değerlendirme rolü, sınıf gözlemi (E) ise değerlendirme/koordinasyon rolüdür.

3. Bir psikolojik danışman, okul ortamında sınıf içi gözlem yaparak öğrencilerin sosyal etkileşim örüntülerini incelemiştir. Gözlem sürecinde, bir öğrencinin akranlarıyla kurduğu ilişkilerde sürekli olarak 'kurtarıcı' rolü üstlendiğini ve kendi ihtiyaçlarını göz ardı ettiğini fark etmiştir. Danışman bu örüntüyü bireysel görüşmede ele aldığında öğrenci, 'Ben sadece yardımseverim, bunda ne var?' diye yanıt vermiştir. Bu durumu Berne'nin İşlemsel Analiz kuramı çerçevesinde değerlendiren danışman, öğrencinin hangi psikolojik oyunu oynadığını ve bunun hangi ego durumuyla ilişkili olduğunu doğru tespit etmelidir?

  1. A) 'Budala' oyunu – Yetişkin ego durumu
  2. B) 'Mahkeme salonu' oyunu – Yetişkin ego durumu
  3. C) 'Evet ama' oyunu – Çocuk ego durumu
  4. D) 'Ben sadece sana yardım etmeye çalışıyorum' oyunu – Ebeveyn ego durumu ✓
  5. E) 'Neden bana hep böyle yapıyorsunuz' oyunu – Çocuk ego durumu durumu ve konumu

Çözüm: Berne'nin İşlemsel Analiz kuramında 'Ben sadece sana yardım etmeye çalışıyorum' (ITHY – I'm Only Trying to Help You) oyunu, kişinin Ebeveyn ego durumundan hareketle sürekli başkalarına yardım etmeye çalıştığı, ancak bu yardımın gerçek bir ihtiyaca değil kendi psikolojik avantaj elde etme güdüsüne dayandığı bir örüntüdür. Öğrencinin 'kurtarıcı' rolü üstlenmesi ve kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmesi, Ebeveyn ego durumuyla işleyen bu oyunun tipik göstergesidir. Öğrencinin 'bunda ne var?' şeklindeki savunmacı yanıtı ise oyunun farkındalık dışı işlediğini ortaya koymaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026