Psikolojik Danışma

Rehberlik ve psikolojik danışmanın temel ilkeleri, kuramları ve süreci.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Temel Kavramlar ve İlkeler

• REHBERLİK: Bireyin kendini tanıması, sorunlarını çözmesi ve kendini gerçekleştirmesi için yapılan PROFESYONEL YARDIM. • PSİKOLOJİK DANIŞMA: Rehberliğin en temel ve profesyonel hizmeti; yüz yüze, terapötik ilişki. TEMEL İLKELER: • Rehberlik BİREYE GÖNÜLLÜLÜK esasıyla sunulur. • GİZLİLİK esastır. • Rehberlik HERKES İÇİNDİR (yalnızca sorunlu öğrenciler için değil). • Bireysel FARKLILIKLARA saygı vardır. • Rehberlik SÜREKLİ bir süreçtir. • Kararı BİREY verir; danışman karar vermez, yol gösterir. • Rehberlik EĞİTİMİN AYRILMAZ PARÇASIDIR. • İş birliği gerektirir (öğretmen, veli, yönetim). ⚠ REHBERLİK DEĞİLDİR: Öğüt verme, disiplin cezası verme, yargılama, öğrencinin yerine karar verme, akademik ders verme.

Rehberlik Türleri

HİZMET ALANINA GÖRE: • EĞİTSEL REHBERLİK: Ders seçimi, verimli çalışma, okula uyum, başarısızlık nedenleri. • MESLEKİ REHBERLİK: Meslek seçimi, yetenek-ilgi belirleme, iş yaşamına hazırlık. • KİŞİSEL-SOSYAL REHBERLİK: Duygusal sorunlar, arkadaş ilişkileri, kendini tanıma. BİREY SAYISINA GÖRE: Bireysel rehberlik / Grup rehberliği. İŞLEVİNE GÖRE: • ÖNLEYİCİ (Koruyucu): Sorun oluşmadan tedbir. • GELİŞTİRİCİ: Bireyin potansiyelini geliştirme. • İYİLEŞTİRİCİ (Çare bulucu): Mevcut sorunu çözme. • UYUM SAĞLAYICI, YÖNELTİCİ, TAMAMLAYICI, AYARLAYICI. ÖĞRETİM KADEMESİNE GÖRE: Okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise, yükseköğretim rehberliği.

Psikolojik Danışma Kuramları

• PSİKANALİTİK (Freud): Bilinçdışı çatışmalar, savunma mekanizmaları, serbest çağrışım, rüya analizi. • BİREYSEL PSİKOLOJİ (Adler): Aşağılık duygusu, üstünlük çabası, yaşam stili, sosyal ilgi, doğum sırası. • BİREY MERKEZLİ (Rogers): KOŞULSUZ KABUL, empati, saydamlık (içtenlik). Danışan kendi çözümünü bulur. • DAVRANIŞÇI: Sistematik duyarsızlaştırma, pekiştirme, model alma. • BİLİŞSEL-DAVRANIŞÇI (Beck): Otomatik olumsuz düşünceler, bilişsel çarpıtmalar. • AKILCI DUYGUSAL DAVRANIŞÇI TERAPİ — REBT (Ellis): A-B-C modeli A: Olay — B: İnanç (akılcı olmayan) — C: Sonuç (duygu). Sorun olayda değil İNANÇTADIR. • GERÇEKLİK TERAPİSİ (Glasser): Sorumluluk alma, şimdi ve burada, 'Ne yapıyorsun?' • GEŞTALT (Perls): Farkındalık, şimdi ve burada, boş sandalye tekniği. • VAROLUŞÇU: Anlam arayışı, özgürlük ve sorumluluk.

Psikolojik Danışma Süreci ve Teknikleri

SÜREÇ AŞAMALARI: 1) İlişki kurma ve yapılandırma 2) Sorunun tanımlanması ve keşfi 3) Amaç belirleme 4) Çalışma (müdahale) aşaması 5) Sonlandırma ve izleme TEMEL BECERİLER: • YAPILANDIRMA: Sürecin sınırlarını açıklama • ETKİN DİNLEME • İÇERİK YANSITMA: Söylenenleri özetleyerek geri verme • DUYGU YANSITMA: Hissedilen duyguyu adlandırma ('Bu durum seni üzmüş görünüyor') • AÇIK UÇLU SORU sorma • KENDİNİ AÇMA • YÜZLEŞTİRME (Confrontation): Çelişkileri nazikçe gösterme • ÖZETLEME • SESSİZLİĞİ KULLANMA ÖĞRENCİYİ TANIMA TEKNİKLERİ: • TEST TEKNİKLERİ: Zekâ, yetenek, ilgi, kişilik testleri • TEST DIŞI TEKNİKLER: Gözlem, görüşme, anket, otobiyografi, SOSYOMETRİ (grup içi ilişkiler), 'Kimdir Bu?' tekniği, problem tarama listesi, vaka incelemesi, derecelendirme ölçekleri, zaman çizelgesi.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026