KPSS Akademi

Program Geliştirme Temelleri

Eğitim programının ögeleri, felsefi ve psikolojik temeller.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Eğitim programının ögeleri, felsefi ve psikolojik temeller.

Program Kavramları

• EĞİTİM PROGRAMI: Okul içi ve dışı tüm planlı etkinlikler (en geniş kapsam). • ÖĞRETİM PROGRAMI: Belli bir dersin öğretimiyle ilgili plan. • DERS PROGRAMI: Bir dersin belirli süredeki içeriği. • ÖRTÜK PROGRAM: Yazılı olmayan, okul kültürü yoluyla kazandırılan değer ve davranışlar. • EKSTRA PROGRAM: Ders dışı etkinlikler. KAPSAM SIRASI: Eğitim programı > Öğretim programı > Ders programı > Ünite planı > Günlük plan

Programın Dört Ögesi

1) HEDEF (Kazanım) — NİÇİN? Öğrenciye kazandırılacak özellikler. 2) İÇERİK (Muhteva) — NE? Hedeflere ulaşmak için gerekli konular. 3) EĞİTİM DURUMLARI (Öğrenme-öğretme süreçleri) — NASIL? Yöntem, teknik, araç-gereç, etkinlikler. 4) DEĞERLENDİRME (Sınama durumları) — NE KADAR? Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının ölçülmesi. ÖGELER ARASINDA DİNAMİK VE KARŞILIKLI İLİŞKİ vardır; biri değişince diğerleri etkilenir.

Programın Temelleri

FELSEFİ TEMEL — Eğitim felsefeleri: • DAİMİCİLİK: Değişmez evrensel gerçekler, klasik eserler. (İdealizm-realizm) • ESASİCİLİK: Temel bilgi ve beceriler, öğretmen merkezli, disiplin. (İdealizm-realizm) • İLERLEMECİLİK: Öğrenci merkezli, yaparak yaşayarak, problem çözme. (Pragmatizm) — Dewey • YENİDEN KURMACILIK: Eğitim toplumu yeniden yapılandırmalı. (Pragmatizm) • VAROLUŞÇULUK: Bireyin özgür seçimi, kendini gerçekleştirme. PSİKOLOJİK TEMEL: Gelişim ve öğrenme kuramları, hazırbulunuşluk, bireysel farklılıklar. SOSYAL TEMEL: Toplumun ihtiyaçları, kültür, değerler. EKONOMİK TEMEL: İş gücü ihtiyacı, maliyet-fayda. TARİHÎ TEMEL: Geçmiş program deneyimleri.

Hedef Yazma ve Taksonomiler

BLOOM — BİLİŞSEL ALAN (yenilenmiş): Hatırlama → Anlama → Uygulama → Analiz → Değerlendirme → YARATMA (Eski sıralama: Bilgi, Kavrama, Uygulama, Analiz, Sentez, Değerlendirme) KRATHWOHL — DUYUŞSAL ALAN: Alma → Tepkide bulunma → Değer verme → Örgütleme → Kişilik hâline getirme SIMPSON — PSİKOMOTOR ALAN: Algılama → Kurulma → Kılavuzla yapma → Mekanikleşme → Karmaşık davranış → Uyum → Yaratma HEDEF YAZMA KURALLARI: • Öğrenci davranışına dönük olmalı • Gözlenebilir ve ölçülebilir olmalı • Tek bir davranış içermeli • Genellik-sınırlılık dengesi olmalı • Aynı alandan ve düzeyden olmalı • 'Öğretmen' değil 'öğrenci' merkezli yazılmalı

Eğitim Programı Türleri

EĞİTİM PROGRAMI: Okul içinde ve dışında planlanan tüm etkinlikleri kapsayan EN GENİŞ kavramdır. İÇ İÇE HALKALAR (geniş → dar): Eğitim programı > Öğretim programı > Ders programı > Ders planı • ÖĞRETİM PROGRAMI: Belli bir öğretim kademesinde, çeşitli derslerdeki öğretme-öğrenme süreçlerinin tümü. • DERS PROGRAMI: Tek bir dersle ilgili etkinliklerin tümü. • DERS PLANI: Bir ders saatinde yapılacakların ayrıntılı yazımı. ÖRTÜK (GİZİL) PROGRAM: Yazılı olmayan ama okulda öğrenilen her şey — okul kültürü, öğretmen tutumları, değerler, kurallar, akran ilişkileri. Resmî programdan çoğu zaman DAHA ETKİLİDİR. İHMAL EDİLEN (EKSİK) PROGRAM: Programda yer aldığı hâlde çeşitli nedenlerle öğretilmeyen konular — zaman yetmemesi, öğretmenin alan dışı olması gibi. EKSTRA (DESTEK) PROGRAM: Ders dışı etkinlikler — kulüpler, geziler, sportif ve sanatsal faaliyetler. SIK SORULAN AYRIM: 'Öğretmenin adil davranışıyla öğrencilerin adaleti öğrenmesi' örtük programdır. 'Müfredatta olduğu hâlde zaman yetmediği için işlenmeyen ünite' ihmal edilen programdır.

Bloom Taksonomisi ve Hedef Yazımı

BİLİŞSEL ALAN (Bloom, klasik sıralama — basitten karmaşığa): 1. BİLGİ: Hatırlama, tanıma. (sayar, listeler, tanımlar) 2. KAVRAMA: Kendi cümleleriyle açıklama, özetleme, yorumlama. 3. UYGULAMA: Bilgiyi yeni bir durumda kullanma, problem çözme. 4. ANALİZ: Parçalara ayırma, ilişki kurma, neden-sonuç bulma. 5. SENTEZ: Yeni bir bütün oluşturma, tasarlama, üretme. 6. DEĞERLENDİRME: Ölçüt kullanarak yargıda bulunma, eleştirme. YENİLENMİŞ TAKSONOMİ (Anderson): Fiil hâline getirildi ve son iki basamak yer değiştirdi: Hatırlama – Anlama – Uygulama – Çözümleme – DEĞERLENDİRME – YARATMA En üst basamak artık YARATMADIR. DUYUŞSAL ALAN (Krathwohl): Alma → Tepkide bulunma → Değer verme → Örgütleme → Kişilik hâline getirme (en üst düzey) PSİKOMOTOR ALAN (Simpson): Uyarılma → Kurulma → Kılavuzla yapma → Mekanikleşme → Karmaşık davranış → Uyum → Yaratma HEDEF YAZIM KURALLARI: • Öğrenci davranışını ifade etmeli, öğretmen davranışını değil ('kavratmak' yanlış, 'açıklayabilme' doğru) • Tek bir davranış içermeli (birleşik hedef yazılmaz) • Gözlenebilir ve ölçülebilir olmalı ('anlama, bilme, kavrama' belirsizdir) • '-ebilme' eki ile bitmelidir • Konu başlığı hedef değildir ('Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu' bir hedef değil, içeriktir)

Püf Noktaları

Program Geliştirme Temelleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 120 soru var — 44 kolay, 45 orta, 31 zor.

1. Program geliştirmede 'sarmal program' anlayışı hangi ilkeye dayanır?

  1. A) Konuların birbirinden bağımsız modüller hâlinde ayrı ayrı işlenmesi
  2. B) Konuların bir kez ve derinlemesine ele alınması
  3. C) Konuların yalnızca somut nesneler ve materyaller aracılığıyla öğretilmesi ve gösterilmesi
  4. D) Konuların öğrencinin ilgisine göre serbest seçilmesi
  5. E) Konuların her sınıf düzeyinde genişleyerek ve derinleşerek tekrar edilmesi ✓

Çözüm: Sarmal program (spiral curriculum) Jerome Bruner tarafından önerilen bir içerik düzenleme yaklaşımıdır. Bu anlayışa göre temel kavramlar ve konular; her sınıf düzeyinde öğrencinin gelişim düzeyine uygun biçimde, önceki öğrenmeleri kapsayarak ve derinleşerek tekrar ele alınır. Böylece bilgi her seferinde daha geniş bir perspektifle yeniden yapılandırılır.

2. Hilda Taba'nın program geliştirme modeli, Tyler'ın modelinden temel olarak hangi özelliğiyle ayrılmaktadır?

  1. A) Taba modeli yalnızca bilişsel hedefleri esas almaktadır; Tyler modeli ise duyuşsal ve devinişsel hedefleri de kapsamaktadır.
  2. B) Taba modeli çıktı odaklıdır; Tyler modeli süreç odaklıdır.
  3. C) Taba modelinde içerik seçimi hedef belirlemenin önüne geçmektedir; Tyler modelinde ise hedefler her koşulda ilk sırada ele alınmaktadır.
  4. D) Taba modeli değerlendirmeyi programın dışında tutar; Tyler modeli ise içine alır.
  5. E) Taba modeli tümevarımcı bir yaklaşımla öğretmenlerden başlayarak genele gider; Tyler modeli ise tümdengelimci ve merkezi bir süreç izler. ✓

Çözüm: Taba, programların yukarıdan aşağıya değil, aşağıdan yukarıya (grass-roots) geliştirilmesi gerektiğini savunmuştur. Bu yaklaşımda sınıf öğretmenleri pilot birimler oluşturur, deneyimlerini raporlar ve bu veriler merkeze taşınarak genel programa dönüştürülür; bu tümevarımcı bir süreçtir. Tyler ise merkezi karar vericilerin programı tasarlayıp uygulamaya koyduğu tümdengelimci, doğrusal bir model önermiştir. Diğer seçenekler her iki modelin özelliklerini yanlış betimlemektedir.

3. Bir ülke, program geliştirme modelini merkezi planlı yapıdan okul temelli program geliştirme (school-based curriculum development - SBCD) modeline geçirmeye karar vermiştir. Bu geçişin olumlu sonuçlar üretebilmesi için hangi ön koşulun sağlanmamış olması, modelin işlevsiz kalmasına yol açacak en kritik etken olarak değerlendirilebilir?

  1. A) Okullar arasındaki fiziksel altyapı eşitsizliklerinin henüz giderilmemiş olması
  2. B) Merkezi sınav sisteminin varlığını sürdürmesi
  3. C) Ulusal ölçekte standart ders kitaplarının kaldırılmamış olması
  4. D) Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin program geliştirme konusundaki mesleki özerklik kapasitesinin, iş birliği kültürünün ve teknik yeterliliğinin geliştirilmemiş olması ✓
  5. E) Velilerin programa katkı sağlamasına olanak tanıyacak yasal düzenlemelerin henüz yapılmamış olması ve okul yönetimlerine bu konuda yetki devrinin tamamlanmamış olması, sürecin merkezden yürütülmeye devam etmesi

Çözüm: SBCD modelinde programın tasarım ve uyarlama sorumluluğu okullara ve öğretmenlere devredilir. Bu modelin işlemesi, öğretmenlerin program teorisi, ihtiyaç analizi, hedef yazımı, içerik seçimi, değerlendirme tasarımı gibi teknik alanlarda yetkinliğe sahip olmasını; okul kültüründe iş birliğine açık, yansıtıcı bir meslekiyet anlayışının yerleşmiş olmasını; ve mesleki özerkliği benimseme kapasitesini zorunlu kılar. Bu kapasite geliştirilmeden yetki devri, sistematik program geliştirme yerine keyfi veya verimsiz uygulamalara yol açar. Merkezi sınav, ders kitabı veya altyapı sorunları önemli olmakla birlikte SBCD'nin işlevselliğini daha dolaylı biçimde etkiler.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026