KPSS Akademi

Program Geliştirme Modelleri

Tyler, Taba, Taba-Tyler, Skilbeck ve program tasarım yaklaşımları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Tyler, Taba, Taba-Tyler, Skilbeck ve program tasarım yaklaşımları.

Program Geliştirme Modelleri

• TYLER MODELİ (Rasyonel/Doğrusal): Dört soruya cevap arar: 1) Hangi hedeflere ulaşılmalı? 2) Hangi yaşantılar sağlanmalı? 3) Yaşantılar nasıl örgütlenmeli? 4) Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı nasıl anlaşılır? Hedef kaynakları: Birey, toplum, konu alanı → felsefe ve psikoloji süzgeci • TABA MODELİ (Tümevarım): ÖĞRETMENDEN başlar (aşağıdan yukarı). İhtiyaç analizi → hedef → içerik seçimi → içerik örgütleme → öğrenme yaşantıları → değerlendirme • TABA-TYLER MODELİ: Türkiye'de yaygın kullanılan model. Planlama, uygulama, değerlendirme, süreklilik. • SKILBECK (Durumsal) MODELİ: Durum analizi ile başlar; okul temelli program geliştirme. • STENHOUSE (Süreç) MODELİ: Süreç odaklı, hedef davranış vurgusu az. • MEB Modeli: Türkiye'de program geliştirme çalışmaları.

Program Tasarım Yaklaşımları

• KONU MERKEZLİ TASARIMLAR: - Konu tasarımı (dersler ayrı ayrı) - Disiplin tasarımı - Geniş alan tasarımı (Hayat Bilgisi, Fen Bilimleri) - Süreç tasarımı • ÖĞRENEN MERKEZLİ TASARIMLAR: - Çocuk merkezli tasarım - Yaşantı merkezli tasarım - Romantik (radikal) tasarım - Hümanistik tasarım • SORUN MERKEZLİ TASARIMLAR: - Yaşam şartları tasarımı - Çekirdek (core) tasarım - Toplumsal sorunlar ve yeniden kurmacılık tasarımı

İçerik Düzenleme Yaklaşımları

• DOĞRUSAL (Linear) PROGRAMLAMA: Konular birbirinin ön koşulu; sıralı ilerler. Matematik, fen için uygun. • SARMAL (Spiral) PROGRAMLAMA: Konular belli aralıklarla tekrar edilerek derinleştirilir. Bruner'in önerisi. Dil öğretimi için uygun. • MODÜLER PROGRAMLAMA: Bağımsız modüller; her modül kendi içinde bütün. Mesleki eğitimde yaygın. • PİRAMİTSEL PROGRAMLAMA: Tabanda genel, tepede uzmanlaşmış bilgi. • ÇEKİRDEK PROGRAMLAMA: Herkesin alacağı ortak çekirdek + seçmeli dersler. • SORGULAMA MERKEZLİ PROGRAMLAMA: Bilimsel süreç becerileri odaklı.

Program Değerlendirme

• BİÇİMLENDİRİCİ (Formatif) DEĞERLENDİRME: Süreç içinde, eksikleri gidermek için. • DÜZEY BELİRLEYİCİ (Summatif) DEĞERLENDİRME: Sonunda, genel başarıyı belirlemek için. • TANILAYICI (Diagnostik) DEĞERLENDİRME: Başlangıçta, hazırbulunuşluğu belirlemek için. PROGRAM DEĞERLENDİRME MODELLERİ: • HEDEFE DAYALI MODEL (Tyler): Hedeflere ulaşma derecesi ölçülür. • METFESSEL-MICHAEL MODELİ • STUFFLEBEAM — CIPP MODELİ: Context (Bağlam) — Input (Girdi) — Process (Süreç) — Product (Ürün) • STAKE — UYGUNLUK-OLASILIK MODELİ • PROVUS — FARKLAR YAKLAŞIMI MODELİ • EISNER — EĞİTSEL ELEŞTİRİ MODELİ (uzman görüşü)

Türkiye'de Program Geliştirme ve MEB Süreci

TÜRKİYE'DE PROGRAM GELİŞTİRME ÇALIŞMALARININ TEMEL ÖZELLİĞİ: 2004'ten itibaren davranışçı yaklaşımdan YAPILANDIRMACI yaklaşıma geçilmiş; 'hedef-davranış' yerine KAZANIM kavramı kullanılmaya başlanmıştır. KAZANIM: Öğrencinin öğrenme süreci sonunda edinmesi beklenen bilgi, beceri, tutum ve değerlerin bütünüdür. Davranıştan daha kapsamlı bir kavramdır. PROGRAM GELİŞTİRME KOMİSYONLARI: • KARAR VE KOORDİNASYON KURULU: Politika belirler, onay verir. • ÇALIŞMA GRUPLARI: Alan uzmanı, program uzmanı, ölçme uzmanı, öğretmen, psikolog ve gerektiğinde veli temsilcisi bulunur. Program geliştirme EKİP İŞİDİR ve SÜREKLİDİR — bir kez yapılıp bitmez. İHTİYAÇ BELİRLEME YAKLAŞIMLARI: • FARKLAR YAKLAŞIMI: Olması gereken ile olan arasındaki fark. • DEMOKRATİK YAKLAŞIM: Çoğunluğun isteği esas alınır. • ANALİTİK YAKLAŞIM: Gelecekteki gelişmeler kestirilir. • BETİMSEL YAKLAŞIM: Bir şeyin yokluğunda doğacak zarar incelenir. İHTİYAÇ BELİRLEME TEKNİKLERİ: Delphi tekniği (uzman görüşünün birkaç turda uzlaştırılması), meslek analizi, ölçüt alma, kaynak tarama, gözlem ve anket. PROGRAMIN DENENMESİ: Geliştirilen program önce PİLOT okullarda uygulanır, veri toplanır, düzeltilir ve ancak sonra yaygınlaştırılır.

Program Değerlendirme Modelleri

CIPP MODELİ (Stufflebeam) — en çok sorulan modeldir: • CONTEXT (Bağlam): İhtiyaçlar ve hedefler uygun mu? • INPUT (Girdi): Kaynaklar, strateji ve plan yeterli mi? • PROCESS (Süreç): Uygulama planlandığı gibi mi yürüyor? • PRODUCT (Ürün): Hedeflere ulaşıldı mı? Karar verme odaklıdır; sürecin her aşamasında düzeltme sağlar. METFESSEL-MICHAEL MODELİ: Sekiz aşamalı, hedeflere ulaşma düzeyini ölçmeye dayanan geniş katılımlı modeldir. PROVUS FARKLAR MODELİ: Standart ile performans arasındaki FARKA bakar; fark varsa program ya düzeltilir ya sonlandırılır. STAKE UYGUNLUK-OLASILIK MODELİ: Ön koşullar, süreç ve sonuçlar; gözlenen ile beklenen karşılaştırılır. EISNER EĞİTSEL ELEŞTİRİ MODELİ: Uzmanın nitel değerlendirmesine dayanır; sanat eleştirisi mantığıyla betimleme, yorumlama ve değerlendirme yapılır. TYLER HEDEFE DAYALI MODEL: Yalnızca hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığına bakar. En eski ve en dar kapsamlı modeldir; sürece bakmadığı için eleştirilir. SCRIVEN AMAÇTAN BAĞIMSIZ DEĞERLENDİRME: Değerlendirici programın hedeflerini BİLMEDEN sonuçlara bakar; böylece beklenmedik yan etkiler de görülebilir. AYIRT EDİCİ SORU: 'Uygulama sırasında da düzeltme yapılıyorsa' CIPP; 'yalnız sonuca bakılıyorsa' Tyler; 'hedefleri bilmeden değerlendiriliyorsa' Scriven.

Püf Noktaları

Program Geliştirme Modelleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 134 soru var — 45 kolay, 44 orta, 45 zor.

1. Aşağıdakilerden hangisi 'Çocuk Merkezli Program Tasarımı'nın öncüsü olarak kabul edilir?

  1. A) Ralph Tyler
  2. B) John Dewey ✓
  3. C) Robert Mager
  4. D) Hilda Taba
  5. E) Franklin Bobbitt

Çözüm: John Dewey, çocuğun ilgi, gereksinim ve deneyimlerini programın merkezine koyan çocuk merkezli (öğrenci merkezli) program anlayışının öncüsüdür. Dewey'e göre eğitim, yaşamın bizzat kendisidir ve program öğrencinin deneyimleri üzerine inşa edilmelidir.

2. Program tasarımında 'sarmal program' anlayışını savunan ve bilginin yapısal özelliklerini ön plana çıkaran yaklaşım aşağıdaki isimlerden hangisiyle özdeşleşir?

  1. A) Jerome Bruner ✓
  2. B) Hilda Taba
  3. C) Peter Oliva
  4. D) Ralph Tyler
  5. E) Grant Wiggins

Çözüm: Jerome Bruner, 'sarmal program' (spiral curriculum) kavramını geliştirmiştir. Bu anlayışa göre her konu alanı temel yapısal kavramlar etrafında düzenlenebilir ve bu kavramlar her sınıf düzeyinde artan derinlik ve karmaşıklıkla yeniden ele alınır. Bruner ayrıca 'herhangi bir konunun, herhangi bir çocuğa, gelişimsel açıdan uygun biçimde öğretilebileceğini' ileri sürmüştür. Tyler sistematik hedef-değerlendirme modeli, Taba tümevarımsal model, Wiggins UbD, Oliva ise kapsamlı sistematik model ile ilişkilidir.

3. Bir öğretim tasarımcısı, Gagné'nin 'öğretim koşulları' kuramından yararlanarak bir program tasarlamaktadır. Tasarımcı, öğrencilerin 'kavram öğrenmesi' için gereken koşulları belirlerken Bloom'un bilişsel alan taksonomisinin 'anlama' düzeyiyle ilişki kurmaktadır. Ancak iki çerçeve arasında aşağıdakilerden hangisi temel bir gerilim noktası oluşturur?

  1. A) Gagné, kavram öğrenmeyi yalnızca psikomotor alanda ele alır; bu nedenle bilişsel taksonomiyle ilişkilendirilemez.
  2. B) İki çerçeve arasında herhangi bir gerilim noktası bulunmamaktadır; Gagné'nin modeli Bloom taksonomisinin uygulamaya dönük bir versiyonudur.
  3. C) Bloom taksonomisi öğretim koşullarını tanımlarken Gagné yalnızca ölçme-değerlendirme araçlarıyla ilgilenir.
  4. D) Bloom'un taksonomisi öğrenme çıktılarını hiyerarşik basamaklandırırken Gagné öğrenme türlerini (öğrenme sonuçlarını) dikey değil yatay olarak konumlandırır ve her türün farklı iç-dış koşullar gerektirdiğini vurgular; bu durum doğrudan eşleme yapılmasını güçleştirir. ✓
  5. E) Gagné'nin beş öğrenme çıktısından 'bilişsel strateji', Bloom'un 'sentez' basamağıyla tümüyle özdeştir; dolayısıyla aralarında gerilim yoktur. Bu nedenle iki çerçevenin birlikte kullanılması tasarımcı için herhangi bir güçlük yaratmamaktadır ve doğrudan eşleme yapılabilir

Çözüm: Gagné, öğrenme sonuçlarını beş kategoride (sözel bilgi, bilişsel strateji, entelektüel beceri, motor beceri, tutum) ele alır ve her kategorinin farklı öğretim koşulları (içsel ve dışsal) gerektirdiğini savunur. Bloom ise çıktıları bilgi-kavrama-uygulama-analiz-sentez-değerlendirme biçiminde hiyerarşik olarak sıralar. 'Kavram öğrenmesi' Gagné'de entelektüel beceriler altında yer alırken Bloom'da 'anlama' ya da 'uygulama' düzeyiyle ilişkilendirilebilir. Bu ikili yapı, birebir eşleştirmeyi güçleştirir ve tasarımcılar için teorik gerilim yaratır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026