Ölçme Türleri

Ölçme-değerlendirme kavramları, ölçek türleri ve ölçme araçları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Temel Kavramlar

• ÖLÇME: Bir niteliğin gözlenip sayı veya sembollerle ifade edilmesi. • DEĞERLENDİRME: Ölçme sonucunu bir ÖLÇÜTLE karşılaştırıp YARGIYA varma. DEĞERLENDİRME = ÖLÇME SONUCU + ÖLÇÜT + KARAR ÖRNEK: 'Ali sınavdan 70 aldı' → ÖLÇME '70 geçme notu 60'ın üstünde, Ali başarılı' → DEĞERLENDİRME ÖLÇME TÜRLERİ: • DOĞRUDAN (Temel) ÖLÇME: Nitelik doğrudan gözlenir (boy ölçme). • DOLAYLI (Göstergeyle) ÖLÇME: Nitelik başka değişkenle ölçülür (zekâyı testle ölçme). Eğitimde ölçmeler genelde DOLAYLIDIR. • TÜRETİLMİŞ ÖLÇME: Birden fazla ölçmenin işleme sokulmasıyla (hız = yol/zaman).

Ölçek Türleri

• SINIFLAMA (Adlandırma) ÖLÇEĞİ: Sadece ayırt eder, sıralama yapmaz. Cinsiyet, forma numarası, kan grubu. Matematiksel işlem YAPILAMAZ. • SIRALAMA ÖLÇEĞİ: Sıralama yapar ama aralıklar eşit değildir. Yarış derecesi, sınıf sıralaması. • EŞİT ARALIKLI ÖLÇEK: Aralıklar eşittir, BAŞLANGIÇ NOKTASI GÖRELİDİR (sıfır mutlak değil). Sıcaklık (°C), takvim, IQ, sınav puanları. Toplama-çıkarma yapılır, ORANLAMA YAPILAMAZ. ⚠ '40 alan, 20 alanın iki katı başarılı' DENEMEZ. • EŞİT ORANLI ÖLÇEK: MUTLAK SIFIR vardır. Boy, kilo, süre, para, doğru sayısı. Her matematiksel işlem yapılabilir; oranlama geçerlidir.

Ölçme Araçları

YAZILI YOKLAMALAR (Açık uçlu): + Yaratıcılık ve sentez ölçer, şans başarısı yok − Puanlama güvenirliği düşük, kapsam geçerliği sınırlı, zaman alıcı KISA CEVAPLI TESTLER: Boşluk doldurma, tek sözcük DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ: + Kolay hazırlanır, çok soru sorulur − Şans başarısı %50, ezberi ölçer EŞLEŞTİRME TESTLERİ: İlişki kurma; öncül ve yanıt sayısı EŞİT OLMAMALIDIR. ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER: + Kapsam geçerliği yüksek, puanlama objektif ve güvenilir, kısa sürede çok soru − Hazırlaması zor ve zaman alıcı, şans başarısı var, yaratıcılığı ölçmez SÖZLÜ SINAVLAR, PERFORMANS GÖREVLERİ, PORTFOLYO (ürün dosyası), RUBRİK (dereceli puanlama anahtarı), GÖZLEM, GÖRÜŞME, ÖZ/AKRAN DEĞERLENDİRME.

Değerlendirme Türleri

AMACINA GÖRE: • TANIMA-YERLEŞTİRME (Tanılayıcı): Öğretim ÖNCESİ; hazırbulunuşluk ve ön koşul öğrenmeleri belirler. • BİÇİMLENDİRME-YETİŞTİRME (Formatif): Öğretim SIRASINDA; eksikleri belirleyip gidermeye yönelik. NOT VERME AMACI YOKTUR. • DÜZEY BELİRLEME (Summatif): Öğretim SONUNDA; başarıyı belirleme, not verme, sertifika. ÖLÇÜTE GÖRE: • MUTLAK DEĞERLENDİRME: Önceden belirlenen ölçüte göre (geçme notu 50). • BAĞIL (GÖRECELİ) DEĞERLENDİRME: Grup içindeki duruma göre (sınıf ortalaması esas). İLKELER: Ölçme aracı geçerli ve güvenilir olmalı; birden fazla araçla değerlendirme (çoklu değerlendirme) yapılmalıdır.

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026