KPSS Akademi

Öğretim İlkeleri

Öğretimin temel ilkeleri ve uygulamadaki karşılıkları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Öğretimin temel ilkeleri ve uygulamadaki karşılıkları.

Temel Öğretim İlkeleri — I

• ÖĞRENCİYE GÖRELİK (Çocuğa Görelik): Öğretim öğrencinin yaş, ilgi, ihtiyaç ve hazırbulunuşluğuna uygun olmalı. • SOMUTTAN SOYUTA: Önce somut nesne ve yaşantılar, sonra soyut kavramlar. Örnek: Kesirleri elmayla göstermek. • BİLİNENDEN BİLİNMEYENE: Ön bilgilerden yola çıkma. • YAKINDAN UZAĞA: Yakın çevre → uzak çevre (mekân, zaman, olay). Örnek: Önce kendi ilini, sonra ülkeyi, sonra dünyayı öğretmek. • BASİTTEN KARMAŞIĞA (Kolaydan zora): Aşamalı ilerleme. • AÇIKLIK (Ayanilik): Öğretim mümkün olduğunca çok duyu organına hitap etmeli; belirsizlik olmamalı.

Temel Öğretim İlkeleri — II

• AKTİFLİK (İş İlkesi / Yaparak Yaşayarak Öğrenme): Öğrenci sürece aktif katılmalı. 'Duyduğumu unuturum, gördüğümü hatırlarım, yaptığımı öğrenirim.' • HAYATİLİK (Yaşama Yakınlık): Öğretilenler gerçek yaşamda kullanılabilir olmalı. • EKONOMİKLİK: En az zaman, emek ve masrafla en verimli sonuç. • BÜTÜNLÜK: Öğrenci bilişsel, duyuşsal ve psikomotor yönleriyle bir bütün olarak ele alınmalı. • GÜNCELLİK (Aktüalite): Güncel olay ve gelişmelerden yararlanma. • BİREYSELLİK: Bireysel farklılıklar dikkate alınmalı. • SOSYALLİK: Grup çalışmaları, iş birliği, toplumsallaşma. • TRANSFER (Aktarım): Öğrenilenlerin yeni durumlara uygulanabilmesi.

Hazırbulunuşluk ve Dönüt

HAZIRBULUNUŞLUK: • Bireyin yeni öğrenme için gerekli ön koşul davranışlara sahip olma + olgunlaşma + güdülenme durumu • OLGUNLAŞMA: Fizyolojik gelişim (kalem tutmak için parmak kaslarının gelişmesi) • ÖN KOŞUL ÖĞRENME: Toplama bilmeden çarpma öğrenilemez • Hazırbulunuşluk = olgunlaşma + öğrenme + güdülenme + ilgi DÖNÜT (Feedback) ve DÜZELTME: • DÖNÜT: Öğrenciye davranışının doğru/yanlış olduğunun bildirilmesi • DÜZELTME: Yanlışın nasıl giderileceğinin gösterilmesi • PEKİŞTİREÇ: Davranışın tekrar edilme olasılığını artıran uyarıcı • İPUCU: Doğru davranışı ortaya çıkarmak için verilen mesaj • KATILIM: Öğrencinin aktif olması DÖNÜT ANINDA ve YAPICI olmalıdır.

İlke-Uygulama Eşleştirmeleri

• 'Öğretmen konuyu anlatırken sınıftan örnekler verdi' → HAYATİLİK / YAKINDAN UZAĞA • 'Öğretmen deney yaptırdı' → AKTİFLİK, AÇIKLIK • 'Model ve maket kullandı' → SOMUTTAN SOYUTA, AÇIKLIK • 'Önceki dersi hatırlattı' → BİLİNENDEN BİLİNMEYENE • 'Gazete haberinden yola çıktı' → GÜNCELLİK • 'Kolay sorulardan başladı' → BASİTTEN KARMAŞIĞA • 'Her öğrenciye farklı düzeyde etkinlik verdi' → BİREYSELLİK • 'Grup çalışması yaptırdı' → SOSYALLİK • 'Öğrencinin seviyesine uygun ders anlattı' → ÖĞRENCİYE GÖRELİK DİKKAT: Bir uygulamada birden fazla ilke bulunabilir; soruda EN BASKIN olan aranır.

Ekonomiklik, Bütünlük ve Açıklık İlkeleri

EKONOMİKLİK (TASARRUF) İLKESİ: En az zaman, emek ve masrafla en çok öğrenmeyi sağlamak. Bir etkinlikle birden çok hedefe ulaşmak bu ilkenin göstergesidir. ÖRNEK: Bir gezide hem tarih hem coğrafya kazanımlarını gerçekleştirmek. BÜTÜNLÜK İLKESİ: Öğrenciyi bilişsel, duyuşsal ve psikomotor yönleriyle BİR BÜTÜN olarak ele almak; yalnız zihinsel gelişime odaklanmamak. AÇIKLIK (AYANİLİK) İLKESİ: Konunun mümkün olduğunca çok duyu organına hitap edecek biçimde somutlaştırılması. Anlatımın anlaşılır olması ve görsel-işitsel araç kullanımı bu ilkeye girer. AKTİVİTE (ETKİNLİK) İLKESİ: Öğrenci sürecin merkezindedir, yaparak-yaşayarak öğrenir. 'Öğrenci pasif dinleyici olmamalı' ifadesi bu ilkedir. YAŞAMA YAKINLIK İLKESİ: Öğretilenlerin gerçek yaşamda kullanılabilir olması, günlük yaşamdan örnek verilmesi. GÜNCELLİK İLKESİ: Ders içeriğinin güncel olaylarla ilişkilendirilmesi ve bilginin çağa uygun tutulması. SOSYALLİK İLKESİ: Öğrencinin toplumsallaşması; hem özgürlük hem disiplin dengesinin kurulması. BİLGİ VE BECERİNİN GÜVENCE ALTINA ALINMASI: Öğrenilenlerin unutulmaması için tekrar, alıştırma ve uygulama yapılması. İLGİ İLKESİ: Öğretimin öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi.

Öğretimi Düzenleme Sıraları — Karıştırılanlar

SIRALAMA İLKELERİ (soruda en çok karşılaştırılan dört başlık): • SOMUTTAN SOYUTA: Önce elle tutulur nesne/model, sonra kavram. (Önce küp maketi, sonra hacim formülü) • BASİTTEN KARMAŞIĞA: Az ögeli olandan çok ögeliye. (Önce tek işlem, sonra çok işlemli problem) • KOLAYDAN ZORA: Öğrencinin yapabileceğinden zorlanacağına doğru. Zorluk ÖĞRENCİYE göredir; karmaşıklık ise konunun kendi özelliğidir — bu ikisi aynı şey değildir. • YAKINDAN UZAĞA: Öğrencinin çevresinden başlayarak genişlemek. Hem MEKÂN hem ZAMAN için geçerlidir. (Önce kendi ili, sonra bölge, sonra ülke; önce yakın tarih, sonra eski dönemler) • BİLİNENDEN BİLİNMEYENE: Yeni bilgiyi önceki öğrenmelere bağlamak. Ön koşul ilişkisi bu ilkeye dayanır. ÖĞRENCİYE GÖRELİK (ÇOCUĞA GÖRELİK) İLKESİ: Bireysel farklılıkların, yaş ve gelişim düzeyinin dikkate alınması. EN KAPSAYICI ilke budur; diğer birçok ilke bunun uygulamasıdır. Bireyselleştirme, düzeye uygun materyal ve farklılaştırılmış görev örnekleri buraya girer. AYIRT EDİCİ SORU KALIPLARI: • 'Öğrencinin seviyesine indi' → öğrenciye görelik • 'Kendi mahallesinden başladı' → yakından uzağa • 'Maket kullandı' → somuttan soyuta (aynı zamanda açıklık) • 'Bir etkinlikte iki kazanım' → ekonomiklik • 'Önceki dersi hatırlattı' → bilinenden bilinmeyene

Püf Noktaları

Öğretim İlkeleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 88 soru var — 15 kolay, 43 orta, 30 zor.

1. Öğretimde 'bilinenden bilinmeyene' ilkesi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

  1. A) Öğrencilerin yeni bilgileri tamamen bağımsız keşfetmesi gerektiğini
  2. B) Öğretmenin önce bilinmeyen konuları sunup ardından bilinen konulara geçmesini
  3. C) Öğrencilerin önce soyut kavramları öğrenip somut örneklere geçmesini
  4. D) Öğrencilerin mevcut bilgi ve deneyimlerinden hareketle yeni bilgilere ulaşılmasını ✓
  5. E) Öğretim sürecinde yalnızca öğrencinin bildiklerinin öğretilmesini

Çözüm: 'Bilinenden bilinmeyene' ilkesi, öğrencilerin sahip olduğu ön bilgi ve deneyimlerin yeni öğrenmelere köprü işlevi görmesi gerektiğini savunur. Yeni bilgiler, öğrencinin zihnindeki mevcut şemalara bağlanarak anlamlı öğrenme gerçekleştirilir. Bu ilke Ausubel'in anlamlı öğrenme kuramıyla da örtüşmektedir.

2. Öğretmen, öğrencilerin kesirleri öğrenmesinde önce tam sayılarla toplama ve çıkarma işlemlerini pekiştirmiş, ardından kesirlerle aynı işlemlere geçmiştir. Bu uygulama en çok hangi ilkeyle açıklanır?

  1. A) Somuttan soyuta
  2. B) Bilinenden bilinmeyene ✓
  3. C) Basitten karmaşığa
  4. D) Yakından uzağa
  5. E) Bütünden parçaya

Çözüm: Bilinenden bilinmeyene ilkesinde temel vurgu, öğrencinin zihninde var olan ön bilgi ve kavramlardan (tam sayılarla dört işlem) hareket ederek yeni ve bilinmeyen içeriğe (kesirlerle dört işlem) köprü kurulmasıdır. Basitten karmaşığa ilkesi (A) ile karıştırılması çok yaygındır; ancak basitten karmaşığa ilkesinde güçlük düzeyi ön plandayken bilinenden bilinmeyene ilkesinde öğrencinin mevcut bilgi durumu ön plandadır. Burada öğretmenin çıkış noktası tam sayı bilgisi yani öğrencinin bildikleridir.

3. Bir öğretmen, öğrencilerin kavramsal anlayışlarını derinleştirmek amacıyla önce basit bir örnek sunar, ardından giderek karmaşıklaşan durumlar üzerinden sınıf tartışması yürütür. Bu süreçte öğrencilerin kendi çıkarımlarına ulaşmalarına fırsat tanır ve yanlış anlamaları anında düzeltmek yerine öğrencilerin birbirini düzeltmesini bekler. Bu öğretmenin uyguladığı yöntem ile öncelikli olarak hangi öğretim ilkesini ihlal ettiği seçeneklerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

  1. A) Sokratik sorgulama – anında dönüt ilkesi ✓
  2. B) Aktif katılım yöntemi – somuttan soyuta ilkesi
  3. C) Tümevarım yöntemi – pekiştirme ilkesi
  4. D) Keşfetme yoluyla öğrenme – ekonomiklik ilkesi
  5. E) Tümdengelim yöntemi – bireysel farklılıklar ilkesi

Çözüm: Öğretmenin uyguladığı yöntem, öğrencilerin kendi sorularla yönlendirildiği Sokratik sorgulama yöntemidir. Ancak yanlış anlamaların anında düzeltilmemesi, öğretim ilkelerinden 'anında dönüt (feedback) ilkesi'ni ihlal etmektedir. Sokratik sorgulama, öğrencilerin kendi çıkarımlarına ulaşmasını hedefler; ancak yanlış anlamanın pekişmesine fırsat tanımak, özellikle dönütün geciktirilmesi açısından bu ilkeyle çelişir. Diğer şıklardaki eşleştirmeler ya yöntem ya da ihlal edilen ilke bakımından hatalı bağdaşmaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026