Öğrenme Kuramları

Davranışçı, bilişsel ve sosyal öğrenme kuramları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Klasik Koşullanma (Pavlov)

TEMEL KAVRAMLAR: • Koşulsuz Uyarıcı (KSU) → Koşulsuz Tepki (KST): Et → salya • Nötr Uyarıcı + KSU eşleştirilir • Koşullu Uyarıcı (KU) → Koşullu Tepki (KT): Zil → salya SÜREÇLER: • SÖNME: KU tek başına verilirse tepki azalır • KENDİLİĞİNDEN GERİ GELME: Sönmeden sonra tepkinin tekrar ortaya çıkması • GENELLEME: Benzer uyarıcılara aynı tepki • AYIRT ETME: Yalnızca belirli uyarıcıya tepki • HABERCİ UYARICI, GÖLGELEME, ÜST DÜZEY KOŞULLANMA • GARCIA ETKİSİ: Tek denemede kazanılan tiksinti (yiyecek) • WATSON: Küçük Albert deneyi (korku koşullanması)

Edimsel (Operant) Koşullanma — Skinner

PEKİŞTİRME (davranışı ARTIRIR): • OLUMLU PEKİŞTİRME: Hoşa giden uyarıcı VERİLİR (aferin demek) • OLUMSUZ PEKİŞTİRME: Hoşa gitmeyen uyarıcı KALDIRILIR (ödevi kaldırmak) CEZA (davranışı AZALTIR): • I. TİP CEZA: Hoşa gitmeyen uyarıcı VERİLİR • II. TİP CEZA: Hoşa giden uyarıcı KALDIRILIR (oyun hakkı iptali) PEKİŞTİRME TARİFELERİ: • SÜREKLİ: Her doğru davranışta → hızlı öğrenme, hızlı sönme • ARALIKLI (kalıcılık daha yüksek): - SABİT ORANLI: Her 5 doğruda bir (parça başı ücret) - DEĞİŞKEN ORANLI: Ortalama 5'te bir → SÖNMEYE EN DİRENÇLİ (kumar) - SABİT ARALIKLI: Her 10 dakikada bir (maaş) - DEĞİŞKEN ARALIKLI: Ortalama 10 dakikada bir (ani yoklama) DİĞER: Premack İlkesi (sevilen etkinlik pekiştireç), biçimlendirme (şekillendirme), zincirleme, batıl davranış.

Bilişsel Öğrenme Kuramları

• GESTALT: Bütün, parçaların toplamından farklıdır. KÖHLER — kavrayarak (insight) öğrenme (şempanze deneyi). • TOLMAN (İşaret Öğrenme): Bilişsel harita, GİZİL (örtük) ÖĞRENME — öğrenme performansa dönüşmeden de gerçekleşir. • BRUNER — BULUŞ YOLUYLA ÖĞRENME: Öğrenci kendi keşfeder. Sarmal program. • AUSUBEL — ANLAMLI ÖĞRENME (Sunuş yoluyla): ÖN ÖRGÜTLEYİCİLER kullanılır, genelden özele. • GAGNE: Öğrenme ürünleri ve öğretim durumları hiyerarşisi. BİLGİYİ İŞLEME KURAMI: Duyusal Kayıt (çok kısa) → Kısa Süreli Bellek (20 sn, 7±2 birim) → Uzun Süreli Bellek (sınırsız) • DİKKAT ve ALGI: duyusaldan kısa süreliye • TEKRAR ve KODLAMA: kısa süreliden uzun süreliye • Uzun süreli bellek: anısal, anlamsal, işlemsel

Sosyal Öğrenme — Bandura

• GÖZLEM (MODEL ALARAK) ÖĞRENME: Başkalarını izleyerek öğrenme. • Bobo bebek deneyi. MODEL ALMANIN 4 SÜRECİ: 1) DİKKAT: Modele dikkat etme 2) HATIRDA TUTMA (Zihinde saklama) 3) DAVRANIŞI MEYDANA GETİRME (Üretim) 4) GÜDÜLENME (Pekiştirme beklentisi) DİĞER KAVRAMLAR: • DOLAYLI PEKİŞTİRME: Başkasının ödüllendirilmesini görüp davranışı benimseme • DOLAYLI CEZA: Başkasının cezalandırılmasını görüp kaçınma • ÖZ DÜZENLEME ve ÖZ YETERLİK inancı (bireyin kendi kapasitesine inancı) • KARŞILIKLI BELİRLEYİCİLİK: Birey — davranış — çevre karşılıklı etkileşir

Son güncelleme: 19 Ağustos 2026