KPSS Akademi

Öğrenme Kuramları

Davranışçı, bilişsel ve sosyal öğrenme kuramları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Davranışçı, bilişsel ve sosyal öğrenme kuramları.

Klasik Koşullanma (Pavlov)

TEMEL KAVRAMLAR: • Koşulsuz Uyarıcı (KSU) → Koşulsuz Tepki (KST): Et → salya • Nötr Uyarıcı + KSU eşleştirilir • Koşullu Uyarıcı (KU) → Koşullu Tepki (KT): Zil → salya SÜREÇLER: • SÖNME: KU tek başına verilirse tepki azalır • KENDİLİĞİNDEN GERİ GELME: Sönmeden sonra tepkinin tekrar ortaya çıkması • GENELLEME: Benzer uyarıcılara aynı tepki • AYIRT ETME: Yalnızca belirli uyarıcıya tepki • HABERCİ UYARICI, GÖLGELEME, ÜST DÜZEY KOŞULLANMA • GARCIA ETKİSİ: Tek denemede kazanılan tiksinti (yiyecek) • WATSON: Küçük Albert deneyi (korku koşullanması)

Edimsel (Operant) Koşullanma — Skinner

PEKİŞTİRME (davranışı ARTIRIR): • OLUMLU PEKİŞTİRME: Hoşa giden uyarıcı VERİLİR (aferin demek) • OLUMSUZ PEKİŞTİRME: Hoşa gitmeyen uyarıcı KALDIRILIR (ödevi kaldırmak) CEZA (davranışı AZALTIR): • I. TİP CEZA: Hoşa gitmeyen uyarıcı VERİLİR • II. TİP CEZA: Hoşa giden uyarıcı KALDIRILIR (oyun hakkı iptali) PEKİŞTİRME TARİFELERİ: • SÜREKLİ: Her doğru davranışta → hızlı öğrenme, hızlı sönme • ARALIKLI (kalıcılık daha yüksek): - SABİT ORANLI: Her 5 doğruda bir (parça başı ücret) - DEĞİŞKEN ORANLI: Ortalama 5'te bir → SÖNMEYE EN DİRENÇLİ (kumar) - SABİT ARALIKLI: Her 10 dakikada bir (maaş) - DEĞİŞKEN ARALIKLI: Ortalama 10 dakikada bir (ani yoklama) DİĞER: Premack İlkesi (sevilen etkinlik pekiştireç), biçimlendirme (şekillendirme), zincirleme, batıl davranış.

Bilişsel Öğrenme Kuramları

• GESTALT: Bütün, parçaların toplamından farklıdır. KÖHLER — kavrayarak (insight) öğrenme (şempanze deneyi). • TOLMAN (İşaret Öğrenme): Bilişsel harita, GİZİL (örtük) ÖĞRENME — öğrenme performansa dönüşmeden de gerçekleşir. • BRUNER — BULUŞ YOLUYLA ÖĞRENME: Öğrenci kendi keşfeder. Sarmal program. • AUSUBEL — ANLAMLI ÖĞRENME (Sunuş yoluyla): ÖN ÖRGÜTLEYİCİLER kullanılır, genelden özele. • GAGNE: Öğrenme ürünleri ve öğretim durumları hiyerarşisi. BİLGİYİ İŞLEME KURAMI: Duyusal Kayıt (çok kısa) → Kısa Süreli Bellek (20 sn, 7±2 birim) → Uzun Süreli Bellek (sınırsız) • DİKKAT ve ALGI: duyusaldan kısa süreliye • TEKRAR ve KODLAMA: kısa süreliden uzun süreliye • Uzun süreli bellek: anısal, anlamsal, işlemsel

Sosyal Öğrenme — Bandura

• GÖZLEM (MODEL ALARAK) ÖĞRENME: Başkalarını izleyerek öğrenme. • Bobo bebek deneyi. MODEL ALMANIN 4 SÜRECİ: 1) DİKKAT: Modele dikkat etme 2) HATIRDA TUTMA (Zihinde saklama) 3) DAVRANIŞI MEYDANA GETİRME (Üretim) 4) GÜDÜLENME (Pekiştirme beklentisi) DİĞER KAVRAMLAR: • DOLAYLI PEKİŞTİRME: Başkasının ödüllendirilmesini görüp davranışı benimseme • DOLAYLI CEZA: Başkasının cezalandırılmasını görüp kaçınma • ÖZ DÜZENLEME ve ÖZ YETERLİK inancı (bireyin kendi kapasitesine inancı) • KARŞILIKLI BELİRLEYİCİLİK: Birey — davranış — çevre karşılıklı etkileşir

Pekiştirme ve Ceza Ayrımı

DÖRTLÜ TABLO (Skinner) — 'olumlu/olumsuz' iyi/kötü demek DEĞİLDİR; VERME/ALMA demektir: • OLUMLU PEKİŞTİRME: Hoşa giden bir şey VERİLİR → davranış ARTAR. (Ödev yapana aferin denmesi) • OLUMSUZ PEKİŞTİRME: Rahatsız edici bir şey KALDIRILIR → davranış ARTAR. (Ödevini yapana temizlik nöbetinin kaldırılması) • I. TİP CEZA: Rahatsız edici bir şey VERİLİR → davranış AZALIR. (Azarlama) • II. TİP CEZA: Hoşa giden bir şey KALDIRILIR → davranış AZALIR. (Teneffüs hakkının alınması) EN SIK KARIŞTIRILAN: Olumsuz pekiştirme ile ceza. Pekiştirmenin sonucu DAİMA davranışın artmasıdır; ceza azaltır. PREMACK İLKESİ: Sık yapılan bir davranış, az yapılanın pekiştireci olarak kullanılır. 'Ödevini bitirirsen oyun oynayabilirsin.' SÖNME: Pekiştireç kesilince davranışın azalması. Sönmeden hemen önce davranışta geçici bir ARTIŞ (sönme patlaması) görülür. CEZANIN SAKINCALARI: Ne yapılmayacağını öğretir ama doğrusunu öğretmez; kaçma-kaçınma ve saldırganlık doğurur; cezayı verene karşı olumsuz tutum oluşturur.

Pekiştirme Tarifeleri ve Kuram Karşılaştırması

SÜREKLİ PEKİŞTİRME: Her doğru davranış pekiştirilir. Yeni davranış KAZANDIRMADA en etkilidir ama sönmesi en hızlısıdır. ARALIKLI PEKİŞTİRME TARİFELERİ: • SABİT ORANLI: Her n davranışta bir. (Her 10 soruda bir ödül) → Yüksek ve düzenli hız, pekiştireçten sonra kısa mola. • DEĞİŞKEN ORANLI: Ortalama n davranışta bir, düzensiz. (Kumar makinesi) → EN YÜKSEK yanıt hızı, SÖNMEYE EN DİRENÇLİ tarifedir. • SABİT ARALIKLI: Her n dakikada/haftada bir. (Ayda bir maaş, haftalık sınav) → Pekiştirme zamanı yaklaşınca hız artar. • DEĞİŞKEN ARALIKLI: Düzensiz zaman aralıkları. (Habersiz yoklama) → Düzenli ve istikrarlı yanıt. KALICILIK SIRALAMASI: Değişken oranlı > Değişken aralıklı > Sabit oranlı > Sabit aralıklı > Sürekli KURAM KARŞILAŞTIRMASI: • PAVLOV (klasik): Tepki OTOMATİKTİR, uyarıcı öncedir. Refleksif, duygusal öğrenmeler. • SKINNER (edimsel): Tepki İSTEMLİDİR, sonuç davranışı belirler. • THORNDIKE: Deneme-yanılma; Etki, Tekrar ve Hazırbulunuşluk yasaları. • KÖHLER: Kavrama (insight) — ani ve bütüncül çözüm. • TOLMAN: Gizil öğrenme, bilişsel harita — öğrenme performansa dönüşmeden de gerçekleşebilir.

Püf Noktaları

Öğrenme Kuramları Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 106 soru var — 43 kolay, 30 orta, 33 zor.

1. Skinner'ın 'programlı öğretim' anlayışında aşağıdaki ilkelerden hangisi temel alınmıştır?

  1. A) Öğrencinin hata yapmasına izin verilerek kendi kendine düzeltme yapması
  2. B) Öğrenme sürecinde sosyal etkileşimin ön planda tutulması
  3. C) Öğrencinin bir modeli gözlemleyerek davranışı taklit etmesi
  4. D) Konunun küçük adımlara bölünmesi ve her adımın hemen pekiştirilmesi ✓
  5. E) Öğrencinin keşif yaparak bilgiyi kendi başına oluşturması

Çözüm: Skinner'ın edimsel koşullanmaya dayalı programlı öğretimi şu ilkelere dayanır: konu küçük, basitten karmaşığa doğru sıralanan adımlara (çerçevelere) bölünür; öğrenci her adımda aktif tepki gösterir; doğru tepki anında pekiştirilir; hata yapma olasılığı minimuma indirilir. Bu anlayış 'öğretim makineleri'nin temelini oluşturmuş, bilgisayar destekli öğretimi etkilemiştir.

2. Vygotsky'nin yakınsak gelişim alanı (ZPD) kavramını temel alan bir öğretmen, öğrencisine matematik problemini çözerken önce tam çözümü gösterir, ardından ipuçlarını azaltarak öğrenciyi bağımsız çözüme yönlendirir. Bu yaklaşım hangi kavramla ifade edilir?

  1. A) İskele kurma (scaffolding) ✓
  2. B) Gözlemsel öğrenme
  3. C) Modelleme
  4. D) Olgunlaşma
  5. E) Şekillendirme (shaping)

Çözüm: İskele kurma (scaffolding), Vygotsky'nin ZPD kavramından türetilmiş bir öğretim stratejisidir. Bu yaklaşımda öğretmen başlangıçta yüksek destek sağlar, öğrencinin yetkinliği arttıkça desteği sistematik biçimde azaltarak sonunda tam bağımsızlığa ulaşmasını hedefler. Şekillendirme ise Skinner'ın edimsel koşullanma kavramıdır; hedef davranışa yaklaşan davranışların pekiştirilmesini içerir. Modelleme ve gözlemsel öğrenme Bandura'nın kavramlarıdır; istenen adımlı destek azaltma sürecini tam olarak karşılamaz.

3. Edimsel koşullanmada 'olumsuz pekiştirme' ile 'ceza' arasındaki farkı doğru biçimde açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Olumsuz pekiştirmede itici uyarıcı kaldırılarak davranış artırılır, cezada ise davranış azaltılmak istenir ✓
  2. B) Olumsuz pekiştirmede davranışın sıklığı azaltılırken cezada davranışın sıklığı artırılmaya çalışılmaktadır
  3. C) İki işlem de davranışı azaltmayı amaçlamakta olup aralarında uygulama bakımından fark bulunmamaktadır
  4. D) Olumsuz pekiştirme yalnızca hayvan deneylerinde, ceza ise yalnızca insan davranışlarında kullanılabilmektedir
  5. E) Cezada hoşa giden bir uyarıcı verilirken olumsuz pekiştirmede itici bir uyarıcı ortama eklenmektedir

Çözüm: Pekiştirme davranışı artırır, ceza azaltır. Olumsuz pekiştirmede itici bir uyarıcının ortadan kaldırılmasıyla davranış artar (kemer sesi kesilsin diye kemer takmak). Cezada ise ya itici uyarıcı eklenir ya da hoşa giden uyarıcı geri çekilir; amaç davranışın azaltılmasıdır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026