KPSS Akademi

Hedef, İçerik ve Süreç

Hedef davranış yazımı, içerik seçimi ve eğitim durumları düzenleme.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Hedef davranış yazımı, içerik seçimi ve eğitim durumları düzenleme.

Hedef Türleri ve Yazımı

HEDEF DÜZEYLERİ: • UZAK HEDEF: Devletin politikası, ideal insan modeli • GENEL HEDEF: Okul kademelerinin amaçları • ÖZEL HEDEF: Ders ve ünite hedefleri (kazanımlar) HEDEF YAZMA KURALLARI: • Öğrenci davranışına dönük olmalı ('… bilgisi', '… kavrayabilme', '… yapabilme') • GENELLİK-SINIRLILIK dengesi • AÇIK-SEÇİK ifade • Bir hedefte TEK davranış • BİNİŞİK olmamalı (hedefler birbirini kapsamamalı) • Aynı öğrenme alanı ve düzeyinden olmalı DAVRANIŞ (KAZANIM) YAZIMI: Gözlenebilir eylem fiilleriyle: 'yazar, söyler, listeler, çözer, karşılaştırır'.

İçerik Seçimi ve Düzenleme

İÇERİK SEÇME İLKELERİ: • Hedeflerle TUTARLILIK • Kendi içinde TUTARLILIK • BİLİMSELLİK ve güncellik • Öğrenci düzeyine UYGUNLUK • Somuttan soyuta, basitten karmaşığa • YAŞAMLA İLİŞKİLİLİK • Zamanın etkin kullanımı İÇERİK DÜZENLEME İLKELERİ: • KAYNAŞIKLIK: Konuların birbiriyle ilişkili olması • SÜREKLİLİK: Temel kavramların tekrarlanması • AŞAMALILIK: Ön koşul ilişkisi • KAYNAŞTIRMA: Farklı derslerle ilişkilendirme (disiplinler arası)

Eğitim Durumları (Öğretme-Öğrenme Süreci)

EĞİTİM DURUMLARININ DEĞİŞKENLERİ: • İPUCU: Öğrenciye ne yapacağını gösteren mesajlar • KATILIM (Öğrenci katılganlığı): Aktif olma • PEKİŞTİREÇ: Davranışı artıran uyarıcı • DÖNÜT ve DÜZELTME: Doğru/yanlış bildirimi ve düzeltme DERS PLANI AŞAMALARI (Gagne'nin öğretim durumları): 1) Dikkat çekme 2) Hedeften haberdar etme 3) Ön bilgileri hatırlatma 4) Uyarıcı materyali sunma 5) Öğrenciye rehberlik etme 6) Davranışı ortaya çıkarma 7) Dönüt sağlama 8) Performansı değerlendirme 9) Kalıcılık ve transferi sağlama

Eğitim Durumlarını Düzenleme İlkeleri

• Öğrenciyi GÜDÜLEME ve dikkatini çekme • Hedeften HABERDAR ETME • ÖN KOŞUL öğrenmeleri hatırlatma • Uygun İPUÇLARI sunma • Aktif KATILIM sağlama • Anında DÖNÜT ve düzeltme verme • Uygun PEKİŞTİREÇ kullanma • TEKRAR ve alıştırma imkânı • Bireysel farklılıkları gözetme • Öğrenmeyi TRANSFER edecek etkinlikler ESNEKLİK: Eğitim durumları hedefe, içeriğe ve öğrenci özelliklerine göre uyarlanabilir olmalıdır. EKONOMİKLİK: En az zaman ve kaynakla en yüksek verim.

Dikey ve Yatay Program İlişkileri

DİKEY İLİŞKİ (ARDIŞIKLIK): Aynı dersin farklı sınıf düzeyleri arasındaki sıralamadır. Konular birbirinin ön koşuludur ve derinleşerek ilerler. ÖRNEK: 5. sınıfta kesirler, 6. sınıfta kesirlerle işlem. YATAY İLİŞKİ (KAYNAŞIKLIK / KORELASYON): Aynı sınıf düzeyindeki FARKLI derslerin birbiriyle ilişkilendirilmesidir. ÖRNEK: Tarih dersinde işlenen dönemin coğrafya dersinde de ele alınması. SÜREKLİLİK: Önemli bir becerinin farklı düzeylerde TEKRAR ele alınmasıdır (okuma, yazma, problem çözme gibi). KAYNAŞIKLIK VE SÜREKLİLİK FARKI: Süreklilik aynı öğenin tekrarı, kaynaşıklık farklı öğelerin ilişkilendirilmesidir. SARMAL (SPİRAL) YAKLAŞIM (Bruner): Aynı konu her düzeyde yeniden ele alınır ve her seferinde derinleştirilir. Bruner'in 'her konu her yaştaki çocuğa dürüst biçimde öğretilebilir' savına dayanır. DOĞRUSAL (LİNEER) YAKLAŞIM: Konular birbirinin ön koşuludur, geri dönüş yoktur. Matematik gibi hiyerarşik derslerde uygundur. MODÜLER YAKLAŞIM: Bağımsız birimler hâlinde düzenlenir; sıra değiştirilebilir, istenen modül seçilebilir. Mesleki eğitimde yaygındır. PİRAMİTSEL YAKLAŞIM: Geniş tabandan dar uzmanlığa doğru daralır. ÇEKİRDEK YAKLAŞIM: Ortak bir çekirdek programın üzerine seçmeli alanlar eklenir.

Eğitim Durumlarında Öğretmenin Rolü

EĞİTİM DURUMU = Öğrencide istendik davranışı oluşturmak için düzenlenen öğrenme yaşantıları bütünü. Programın 'nasıl' sorusunun karşılığıdır. ÖĞRENME YAŞANTISI: Öğrencinin çevresiyle etkileşiminden geçen ve İZ BIRAKAN etkinliktir. Öğretmenin planladığı her etkinlik yaşantıya dönüşmeyebilir; yaşantıyı belirleyen öğrencinin etkin katılımıdır. İPUCU: Öğrenciye ne yapacağını gösteren, davranışı başlatan uyarıcılar. Soru sorma, açıklama, örnek verme, yönerge verme. KATILIM: Öğrencinin açık veya örtük biçimde etkinliğe dâhil olması. Dinlemek de zihinsel katılımdır ama etkin katılım daha güçlüdür. PEKİŞTİREÇ: Doğru davranışın tekrarını sağlayan uyarıcı. DÖNÜT: Öğrenciye davranışının doğruluğu hakkında bilgi verme. DÜZELTME ise yanlışın nasıl düzeltileceğini göstermedir. Dönüt tek başına yetmez; düzeltmeyle birlikte verilmelidir. DERS PLANI ÖGELERİ: Kazanımlar, süre, yöntem-teknik, araç-gereç, öğretme-öğrenme etkinlikleri, ölçme-değerlendirme. GİRİŞ – GELİŞME – SONUÇ: • GİRİŞ: Dikkat çekme, güdüleme, gözden geçirme (hedeften haberdar etme), derse geçiş. • GELİŞME: Yeni içeriğin sunumu, uygulama, dönüt-düzeltme. • SONUÇ: Özetleme, pekiştirme, değerlendirme ve bir sonraki derse hazırlık. DİKKAT ÇEKME ile GÜDÜLEME karıştırılır: Dikkat çekme ilgiyi konuya çevirir; güdüleme konunun NEDEN öğrenileceğini, yaşamdaki yararını açıklar.

Püf Noktaları

Hedef, İçerik ve Süreç Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 119 soru var — 44 kolay, 30 orta, 45 zor.

1. Hedefler yazılırken kullanılan ifadeler arasında 'gizil güçleri geliştirme' veya 'içsel potansiyeli artırma' gibi ifadeler neden tercih edilmez?

  1. A) Bu ifadeler yalnızca bilişsel alana ait olduğu için ve ölçülebilir olduğu için
  2. B) Bu ifadeler öğretmenlerce anlaşılamadığı için
  3. C) Bu ifadeler programın amacıyla çeliştiği için
  4. D) Bu ifadeler gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışlar içermediği için ✓
  5. E) Bu ifadeler çok kısa olduğu için

Çözüm: Eğitim hedefleri gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışlar şeklinde ifade edilmelidir. 'Gizil güçleri geliştirme' gibi muğlak ifadeler ne gözlemlenebilir ne de ölçülebilir olduğundan hedef yazımında kullanılmaz; bu ifadeler davranışa dönüştürülemez.

2. İçerik seçiminde 'geçerlilik (validity)' ilkesine göre seçilen içerik, hangi ölçüte göre değerlendirilmelidir?

  1. A) İçerik, toplumun ekonomik ihtiyaçlarına cevap verecek mesleki bilgileri kapsamalıdır.
  2. B) İçerik, mevcut ders kitaplarındaki konularla örtüşmelidir.
  3. C) İçerik, öğretmenin uzmanlık alanıyla örtüşen konulardan seçilmelidir.
  4. D) İçerik, öğrencinin sınav başarısını artırmaya en fazla katkı sağlamalıdır.
  5. E) İçerik, belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesine doğrudan hizmet etmelidir. ✓

Çözüm: İçerik seçiminde geçerlilik ilkesi, seçilen konuların belirlenen eğitim hedefleriyle doğrudan ilişkili olmasını şart koşar. Hedefle örtüşmeyen, yalnızca ilginç ya da geleneğe bağlı olduğu için programa alınan içerikler geçerlilik ilkesini ihlal eder. Sınav başarısını artırma, ders kitabıyla örtüşme ya da öğretmenin uzmanlığı, içerik seçiminde gözetilmesi gereken başka unsurlar olabilir; ancak geçerlilik ölçütünün özü hedef-içerik uyumudur.

3. Bir eğitim araştırmacısı, yürürlükteki matematik programını incelemiş ve şu tespitte bulunmuştur: 'Program, içeriklerin yalnızca mantıksal sıralamasını dikkate almakta; öğrencilerin bilişsel gelişim düzeyleri ve ön bilgileri göz ardı edilmektedir.' Bu eleştiri, program geliştirmede içerik düzenleme ilkelerinden hangisinin ihlal edildiğini en iyi şekilde ortaya koymaktadır?

  1. A) Ardışıklık ilkesi; içerikler önceki öğrenmelerin üzerine kümülatif biçimde inşa edilmemektedir.
  2. B) Bütünleşme ilkesi; yatay ilişkiler kurulmadığından disiplinler arası bağ eksiktir.
  3. C) Süreklilik ilkesi; aynı içerikler farklı sınıf düzeylerinde tekrar edilerek derinleştirilmemekte ve pekiştirilmemektedir; bu durum öğrenmenin kalıcılığını zayıflatmaktadır.
  4. D) Psikolojik sıralama ilkesi; içerikler öğrencinin hazırbulunuşluğu ve gelişim düzeyi yerine yalnızca konunun mantığına göre dizilmektedir. ✓
  5. E) Kapsam ilkesi; içeriklerin genişliği ve derinliği yeterince dengelenmemektedir.

Çözüm: İçerik düzenleme ilkeleri arasında mantıksal sıralama (konunun kendi iç mantığına göre düzenleme) ve psikolojik sıralama (öğrencinin gelişim düzeyi, hazırbulunuşluğu ve ön öğrenmelerine göre düzenleme) kritik bir ayrım oluşturur. Araştırmacının tespiti, programın öğrenci merkezli psikolojik sıralamayı ihmal edip salt konu merkezli mantıksal sıralamaya dayandığını göstermektedir. Ardışıklık, içeriklerin birbiri üzerine inşa edilmesiyle ilgilidir. Kapsam, içeriğin genişlik-derinlik dengesiyle; bütünleşme, yatay ilişkilerle; süreklilik ise aynı içeriklerin sarmal biçimde yinelenmesiyle ilgilidir. Bunların hiçbiri araştırmacının tespitini tam olarak karşılamamaktadır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026