KPSS Akademi

Gelişim Psikolojisi

Gelişim ilkeleri, dönemleri ve Piaget, Erikson, Freud, Kohlberg kuramları.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Gelişim ilkeleri, dönemleri ve Piaget, Erikson, Freud, Kohlberg kuramları.

Gelişimin Temel İlkeleri

• Gelişim KALITIM ve ÇEVRE etkileşiminin ürünüdür. • Gelişim SÜREKLİDİR ve BELLİ AŞAMALARDA gerçekleşir. • Gelişim BAŞTAN AYAĞA (baş-kuyruk / sefalokaudal) ve İÇTEN DIŞA (merkezden dışa / proksimodistal) doğrudur. • Gelişim GENELDEN ÖZELE doğrudur (önce kaba motor, sonra ince motor). • Gelişimde KRİTİK DÖNEMLER vardır. • Gelişim BİR BÜTÜNDÜR (alanlar birbirini etkiler). • Gelişim hızı dönemlere göre DEĞİŞİR (bebeklik ve ergenlik hızlıdır). • Bireysel farklılıklar vardır.

Piaget — Bilişsel Gelişim

TEMEL KAVRAMLAR: • ŞEMA: Zihindeki bilgi yapıları • ÖZÜMSEME (Asimilasyon): Yeni bilgiyi MEVCUT şemaya yerleştirme • UYMA (Akomodasyon): Şemayı yeni bilgiye göre DEĞİŞTİRME • DENGELEME: Özümseme ve uyma arasındaki denge DÖNEMLER: 1) DUYUSAL-MOTOR (0-2 yaş): Refleksler, NESNE SÜREKLİLİĞİ kazanılır, döngüsel tepkiler. 2) İŞLEM ÖNCESİ (2-7 yaş): • BENMERKEZCİLİK (başkasının bakış açısını alamama) • ANİMİZM (cansızlara canlılık atfetme) • ODAKLANMA (tek boyuta takılma) • KORUNUMUN KAZANILMAMASI • Sembolik düşünce, -mış gibi oyun 3) SOMUT İŞLEMLER (7-11 yaş): • KORUNUM kazanılır (madde, sayı, hacim) • TERSİNE ÇEVİREBİLME, sınıflama, sıralama • Somut nesnelerle mantıklı düşünme 4) SOYUT İŞLEMLER (11+ yaş): • Hipotetik-tümdengelimli düşünme • Soyut kavramlar, olasılık düşünme • ERGEN BENMERKEZCİLİĞİ (hayali seyirci, kişisel efsane)

Erikson — Psikososyal Gelişim

Her dönemde bir KRİZ vardır; olumlu çözülürse erdem kazanılır. 1) TEMEL GÜVEN ↔ GÜVENSİZLİK (0-1): Umut 2) ÖZERKLİK ↔ UTANÇ-KUŞKU (1-3): İrade 3) GİRİŞİMCİLİK ↔ SUÇLULUK (3-6): Amaç 4) BAŞARI ↔ AŞAĞILIK (6-12): Yeterlik 5) KİMLİK ↔ ROL KARMAŞASI (12-18): Sadakat ← EN ÇOK SORULAN 6) YAKINLIK ↔ YALITILMIŞLIK (18-30): Sevgi 7) ÜRETKENLİK ↔ DURGUNLUK (30-65): İlgi/bakım 8) BENLİK BÜTÜNLÜĞÜ ↔ UMUTSUZLUK (65+): Bilgelik MARCIA'NIN KİMLİK STATÜLERİ: • BAŞARILMIŞ KİMLİK: Bunalım yaşadı + bağlanma var • İPOTEKLİ (BAĞIMLI) KİMLİK: Bunalım yok + bağlanma var (aile seçti) • KİMLİK ASKIYA ALMA (Moratoryum): Bunalım var + bağlanma yok • KİMLİK KARMAŞASI: Bunalım yok + bağlanma yok

Freud ve Kohlberg

FREUD — PSİKOSEKSÜEL GELİŞİM: 1) ORAL (0-1): Ağız bölgesi. Saplanma → aşırı yeme, sigara, konuşkanlık 2) ANAL (1-3): Tuvalet eğitimi. Saplanma → aşırı düzenlilik veya dağınıklık, cimrilik 3) FALLİK (3-6): Oidipus/Elektra kompleksi, özdeşim, SÜPEREGO gelişir 4) LATENT/GİZİL (6-12): Cinsel dürtüler bastırılır, sosyal beceriler gelişir 5) GENİTAL (12+): Karşı cinse ilgi KİŞİLİK YAPISI: İD (haz ilkesi) — EGO (gerçeklik ilkesi) — SÜPEREGO (ahlak ilkesi) KOHLBERG — AHLAK GELİŞİMİ: I. GELENEK ÖNCESİ: 1. İtaat ve ceza (cezadan kaçınma) 2. Saf çıkarcı (karşılıklı çıkar, 'sen bana ben sana') II. GELENEKSEL: 3. İyi çocuk (onaylanma, beğenilme) 4. Kanun ve düzen (kurallara mutlak uyum) III. GELENEK SONRASI: 5. Sosyal sözleşme (kanunlar değişebilir, çoğunluğun yararı) 6. Evrensel ahlak (vicdan, evrensel ilkeler)

Vygotsky — Sosyokültürel Gelişim

TEMEL TEZ: Bilişsel gelişim önce SOSYAL, sonra bireyseldir. Çocuk, kültürün araçlarını (dil, sayı sistemi, semboller) yetişkinle etkileşerek içselleştirir. YAKINSAL GELİŞİM ALANI (YGA / ZPD): Çocuğun TEK BAŞINA yapabildikleri ile YARDIMLA yapabildikleri arasındaki alandır. Öğretim bu alanda yapılmalıdır; zaten bildiği şey öğretilemez, çok uzak olan da öğrenilemez. DESTEKLEME (Scaffolding / yapı iskelesi): Başta yoğun destek verilir, çocuk yetkinleştikçe destek AZALTILIR ve sonunda kaldırılır. Öğretmenin rolü rehberliktir. ÖZEL (BENMERKEZCİ) KONUŞMA: Piaget bunu olgunlaşmamışlığın işareti sayar ve kaybolacağını söyler. Vygotsky'de ise problem çözmenin aracıdır; kaybolmaz, İÇ KONUŞMAYA dönüşerek düşünmeye dönüşür. PIAGET–VYGOTSKY FARKI (sınavda en çok sorulan karşılaştırma): • Piaget: Gelişim öğrenmeyi önceler; çocuk yalnız keşfeder. • Vygotsky: Öğrenme gelişimi önceler; çocuk sosyal etkileşimle öğrenir. • Piaget: Dil düşünceyi izler. Vygotsky: Dil düşünceyi biçimlendirir.

Bronfenbrenner ve Gelişim Dönemleri

BRONFENBRENNER — BİYOEKOLOJİK MODEL (iç içe halkalar): • MİKROSİSTEM: Çocuğun doğrudan içinde bulunduğu ortam — aile, sınıf, akran grubu. • MEZOSİSTEM: Mikrosistemler ARASI ilişki — veli toplantısı, öğretmen-aile iletişimi. • EKZOSİSTEM: Çocuğun içinde olmadığı ama etkilendiği ortam — annenin iş yeri, belediye kararları. • MAKROSİSTEM: Kültür, ideoloji, yasalar, toplumsal değerler. • KRONOSİSTEM: Zaman içindeki değişimler — boşanma, göç, teknolojik dönüşüm. SORU İPUCU: 'Babanın vardiyasının değişmesi' ekzosistem, 'öğretmenin veliyle görüşmesi' mezosistemdir. GELİŞİM DÖNEMLERİ VE YAŞLARI: • Bebeklik: 0–2 • İlk çocukluk: 2–6 • Son çocukluk: 6–12 • Ergenlik: 12–18 • Genç yetişkinlik: 18–40 KRİTİK DÖNEM: Belirli bir gelişimin en kolay gerçekleştiği, kaçırılırsa telafisi zor olan dönemdir (dil edinimi gibi). OLGUNLAŞMA / HAZIRBULUNUŞLUK / ÖĞRENME: • Olgunlaşma: Biyolojik yeterliliğe ulaşma (kalem tutacak kas gelişimi). • Hazırbulunuşluk: Olgunlaşma + önceki öğrenmeler + güdülenme (en kapsamlı kavramdır). • Öğrenme: Yaşantı ürünü kalıcı davranış değişikliği.

Püf Noktaları

Gelişim Psikolojisi Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 106 soru var — 29 kolay, 44 orta, 33 zor.

1. Bandura'nın sosyal öğrenme kuramına göre, bir davranışın gözlemlenerek öğrenilmesi için gerekli olan dört süreç hangi seçenekte doğru ve eksiksiz verilmiştir?

  1. A) Dikkat, hafıza, güdülenme, pekiştirme
  2. B) Uyaran, tepki, pekiştirme, söndürme
  3. C) Gözlem, taklit, pekiştirme ve genelleme süreçleri
  4. D) Dikkat, kodlama, saklama ve geri getirme süreçleri ve geri çağırma aşamaları
  5. E) Dikkat, bellek (hatırlama), motor yeniden üretim, güdülenme ✓

Çözüm: Bandura, gözlemsel öğrenmenin dört temel süreci kapsadığını öne sürer: (1) Dikkat – modelin davranışına odaklanma, (2) Bellek (Hatırlama) – gözlemlenen davranışı sembolik olarak kodlama ve saklama, (3) Motor yeniden üretim – davranışı fiziksel olarak gerçekleştirebilme kapasitesi, (4) Güdülenme – davranışı sergilemeye istekli olma. Bu dört süreç olmadan gözlemsel öğrenme tam olarak gerçekleşmez.

2. Vygotsky'nin Yakın Gelişim Alanı (ZPD) kavramına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) ZPD, öğretimin nereye yönelmesi gerektiği konusunda öğretmenlere rehberlik eder.
  2. B) İskele kurma (scaffolding) ZPD içinde yer alan bir öğretim stratejisidir.
  3. C) ZPD kavramı, öğretimin gelişimin gerisinde kalması gerektiğini savunur. ✓
  4. D) ZPD, her çocuk için farklı bir büyüklüğe sahip olabilir.
  5. E) ZPD, çocuğun bağımsız olarak yapabildiği ile yetişkin rehberliğiyle yapabildiği arasındaki farktır.

Çözüm: Vygotsky, öğretimin gelişimin 'ilerisinde' olması gerektiğini savunmuştur; yani öğretim çocuğun gelişimini sürüklemelidir. 'Öğretim gelişimin gerisinde kalmalıdır' ifadesi tam tersi bir anlam taşıdığından yanlıştır. ZPD'nin tanımı (A şıkkı), bireysel farklılık (B şıkkı), iskele kurma (C şıkkı) ve öğretime yol gösterme işlevi (E şıkkı) Vygotsky'nin kuramıyla tutarlıdır.

3. Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramı eleştirel bir perspektifle incelendiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi Gilligan'ın 'bakım etiği' eleştirisiyle birlikte Kohlberg'in metodolojik sınırlılıklarını en kapsamlı biçimde açıklamaktadır?

  1. A) Gilligan ve Kohlberg, ahlaki gelişimin evreler halinde ilerlediği konusunda hemfikir olmakla birlikte bu evrelerin içeriği konusunda farklılaşmışlardır.
  2. B) Kohlberg'in en temel metodolojik hatası, katılımcılara gerçek ahlaki durumlar yerine soyut senaryolar kullanmasıdır; bu da ahlaki davranışı değil yalnızca ahlaki söylemi ölçmesine yol açmıştır.
  3. C) Gilligan, Kohlberg'in kadınların ahlaki gelişiminin erkeklere kıyasla daha ileri düzeyde olduğunu iddia ettiğini ve bu nedenle ölçek puanlarının cinsiyete göre düzeltilmesi gerektiğini öne sürmüştür.
  4. D) Kohlberg, ahlaki yargıyı ölçmek için hipotetik ikilemler kullanmış; ancak bu ikilemler adalet odaklı olup farklı ahlaki dili (ilişki/bakım) görünmez kılmış ve örneklemi yalnızca erkeklerden oluşmuştur. ✓
  5. E) Kohlberg'in kuramı evrensel aşamalar öngörmesine rağmen her kültürde özdeş gelişim sırası gözlemlendiğinden kuram kültürlerarası açıdan geçerliliğini kanıtlamıştır.

Çözüm: Gilligan'ın temel eleştirisi iki boyutludur: (1) Kohlberg'in ahlaki muhakeme modelinin özünde adalet, haklar ve evrensel ilkeler bulunmaktadır; bu dil erkeklerin ahlaki deneyimini merkezine alır. (2) Kohlberg'in boylamsal çalışması yalnızca erkeklerden oluşan örneklemle yürütülmüş, elde edilen normlar standart olarak sunulmuştur. Gilligan ise kadınların ilişkisellik ve bakım temelli bir ahlaki dil kullandığını, Kohlberg'in puanlama sisteminin bu dili 'evre 3'te takılı kalmış' olarak yanlış sınıflandırdığını savunmuştur. A şıkkı bu iki eleştiriyi doğru biçimde birleştirir. D şıkkında dile getirilen 'ahlaki söylem – ahlaki davranış' ayrımı geçerli bir metodolojik sorudur; ancak bu Gilligan'ın eleştirisi değil, başka araştırmacıların (örn. Blasi) gündeme getirdiği bir sorundur. E şıkkı kısmen doğrudur ancak 'evre içeriği' ifadesiyle Gilligan'ın asıl iddiasını daraltır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026