KPSS Akademi

Değerlendirme Türleri

Tanılayıcı, biçimlendirici, düzey belirleyici değerlendirme ve alternatif ölçme.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Tanılayıcı, biçimlendirici, düzey belirleyici değerlendirme ve alternatif ölçme.

Amacına Göre Değerlendirme

• TANIMA-YERLEŞTİRME (Diagnostik/Tanılayıcı): ZAMAN: Öğretim ÖNCESİ AMAÇ: Hazırbulunuşluğu, ön koşul öğrenmeleri ve eksikleri belirleme; uygun gruba yerleştirme ÖRNEK: Seviye belirleme sınavı, hazırbulunuşluk testi • BİÇİMLENDİRME-YETİŞTİRME (Formatif): ZAMAN: Öğretim SÜRECİNDE AMAÇ: Öğrenme eksikliklerini belirleyip GİDERMEK; öğretimi düzenlemek ÖZELLİK: NOT VERMEK AMACI YOKTUR ÖRNEK: İzleme testi, ünite sonu küçük sınavlar, gözlem • DÜZEY BELİRLEME (Summatif/Toplu): ZAMAN: Öğretim SONUNDA AMAÇ: Başarıyı belirleme, not verme, belge/sertifika verme, seçme-sıralama ÖRNEK: Dönem sonu sınavı, KPSS, YKS

Ölçüte Göre Değerlendirme

• MUTLAK DEĞERLENDİRME: Önceden belirlenmiş, DEĞİŞMEZ bir ölçüt kullanılır. 'Geçme notu 50'dir' → herkes 50 üstü alırsa herkes geçer. Bireyin diğerleriyle ilişkisi YOKTUR. • BAĞIL (GÖRECELİ/NORMA DAYALI) DEĞERLENDİRME: Ölçüt GRUBUN performansından türetilir (ortalama, standart sapma). Öğrencinin başarısı grup içindeki YERİNE göre belirlenir. ÖRNEK: KPSS, YKS puanları; çan eğrisi uygulaması STANDART PUANLAR: • z puanı = (X − ortalama) / standart sapma • T puanı = 50 + 10z • z = 0 → tam ortalama; z = +1 → ortalamanın 1 standart sapma üstü

Alternatif (Tamamlayıcı) Ölçme Araçları

• PORTFOLYO (Ürün Seçki Dosyası): Öğrencinin süreç içindeki gelişimini gösteren çalışma dosyası. ÖZ DEĞERLENDİRME içerir. • PERFORMANS GÖREVİ: Gerçek yaşam durumunda bilgi ve becerinin uygulanması. • PROJE: Uzun süreli, kapsamlı, ürün odaklı çalışma. • RUBRİK (Dereceli Puanlama Anahtarı): - BÜTÜNCÜL (Holistik): Genel bir puan verilir; hızlı ama az ayrıntılı. - ANALİTİK: Her ölçüt ayrı puanlanır; ayrıntılı geri bildirim sağlar. • KONTROL LİSTESİ: Var/yok, evet/hayır şeklinde işaretleme. • DERECELEME ÖLÇEĞİ: Nitelik derecelendirilir (1-5). • YAPILANDIRILMIŞ GRİD: Kutucuklara yerleştirilmiş bilgilerden seçim. • TANILAYICI DALLANMIŞ AĞAÇ: Doğru-yanlış zinciriyle ilerleyen yapı; hatanın nerede başladığını gösterir. • KELİME İLİŞKİLENDİRME TESTİ, KAVRAM HARİTASI, GÖZLEM FORMU, GÖRÜŞME.

Öz, Akran ve Grup Değerlendirme

• ÖZ DEĞERLENDİRME: Öğrencinin kendi çalışmasını değerlendirmesi. ÜSTBİLİŞ ve sorumluluk geliştirir. Objektiflik riski vardır. • AKRAN DEĞERLENDİRME: Öğrencilerin birbirini değerlendirmesi. Eleştirel düşünme gelişir; arkadaşlık ilişkileri etkileyebilir. • GRUP DEĞERLENDİRME: Grup çalışmasının bütün olarak değerlendirilmesi. TAMAMLAYICI DEĞERLENDİRMENİN AVANTAJLARI: • Süreci değerlendirir (yalnızca sonucu değil) • Üst düzey becerileri ölçer • Gerçek yaşamla ilişkilidir • Öğrenciyi aktif kılar DEZAVANTAJLARI: • Zaman alıcıdır • Puanlama güvenirliği düşebilir → RUBRİK kullanımı bu sorunu azaltır • Kalabalık sınıflarda uygulaması zordur

Rubrik ve Dereceleme Ölçekleri

DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI (RUBRİK): Performansın hangi ölçütlere göre, hangi düzeyde değerlendirileceğini önceden belirten araçtır. Öznelliği azaltır, öğrenciye ne beklendiğini gösterir. • BÜTÜNCÜL (HOLİSTİK) RUBRİK: Ürüne bir bütün olarak tek puan verilir. Hızlıdır ama ayrıntılı dönüt vermez. Genel izlenim yeterliyse kullanılır. • ANALİTİK RUBRİK: Her ölçüt ayrı ayrı puanlanır (içerik, dil, düzen, kaynak kullanımı…). Ayrıntılı dönüt sağlar, öğrencinin hangi boyutta zayıf olduğunu gösterir. Hazırlaması ve uygulaması daha uzun sürer. SEÇİM: Öğrenciye gelişim dönütü verilecekse ANALİTİK, çok sayıda ürün hızla değerlendirilecekse BÜTÜNCÜL. DERECELEME ÖLÇEĞİ: Bir özelliğin ne düzeyde gözlendiğini işaretler (her zaman – bazen – hiçbir zaman). KONTROL LİSTESİ: Davranışın var/yok biçiminde işaretlenmesidir. Derecelendirme yapmaz; basamaklı becerilerin sırayla yapılıp yapılmadığını izlemede kullanışlıdır. RUBRİK HAZIRLAMA İLKELERİ: Ölçütler gözlenebilir olmalı, düzeyler birbirinden açıkça ayrılmalı, ölçütler birbirinden bağımsız olmalı, öğrenciyle ÖNCEDEN paylaşılmalıdır. SIK SORULAN AYRIM: 'Var/yok işaretlendi' → kontrol listesi; 'sıklık derecesi işaretlendi' → dereceleme ölçeği; 'her ölçüte ayrı puan verildi' → analitik rubrik.

Portfolyo ve Performans Değerlendirme

ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYASI (PORTFOLYO): Öğrencinin belirli bir sürede ürettiği çalışmaların, öğrencinin KENDİ seçimiyle ve gerekçesiyle bir araya getirildiği dosyadır. Amacı ürünü değil GELİŞİMİ göstermektir; ilk ve son çalışmaların karşılaştırılması esastır. İçermesi gerekenler: Öğrencinin seçim gerekçeleri, öz değerlendirme yazıları, öğretmen ve veli dönütleri, tarih sırasıyla düzenlenmiş çalışmalar. Avantajı: Süreç odaklıdır, öz değerlendirme becerisi geliştirir, sınav kaygısı yaratmaz. Sınırlılığı: Zaman alır, puanlaması öznel olabilir, saklama ve düzenleme yükü getirir. PERFORMANS GÖREVİ: Gerçek yaşam durumunu yansıtan, üst düzey becerileri kullanmayı gerektiren, birden çok doğru çözümü olabilen görevdir. Rubrikle değerlendirilir. PROJE: Daha uzun sürelidir, araştırma gerektirir, hem süreç hem ürün değerlendirilir. TANILAYICI DALLANMIŞ AĞAÇ: Ardışık doğru-yanlış ifadelerle ilerlenir; hatanın NEREDE başladığı görülebilir. Kavram yanılgılarını saptamada güçlüdür. YAPILANDIRILMIŞ GRİD: Kutulardaki bilgiler sorulara göre seçilip sıralanır; eksik ve yanlış bağlantılar ortaya çıkar. KAVRAM HARİTASI: Kavramlar arası ilişkilerin şemalaştırılmasıdır; hem öğretim hem değerlendirme aracıdır. KELİME İLİŞKİLENDİRME: Anahtar kavramın çağrıştırdıkları yazdırılır; bilişsel yapının haritası çıkarılır.

Püf Noktaları

Değerlendirme Türleri Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 102 soru var — 29 kolay, 43 orta, 30 zor.

1. Öğretim süreci başlamadan önce öğrencilerin ön bilgilerini, hazırbulunuşluk düzeylerini ve ön koşul öğrenmelerini belirlemek amacıyla yapılan değerlendirme türü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Biçimlendirici değerlendirme
  2. B) Düzey belirleyici değerlendirme
  3. C) Norma dayalı değerlendirme
  4. D) Toplamcı değerlendirme
  5. E) Tanılayıcı değerlendirme ✓

Çözüm: Tanılayıcı (Tanımlayıcı/Diyagnostik) değerlendirme; öğretim başlamadan önce öğrencilerin ne bildiklerini, hazırbulunuşluk düzeylerini ve ön koşul öğrenmelerini tespit etmek amacıyla yapılır. Öğretmene öğretime nereden başlayacağı konusunda bilgi verir. Biçimlendirici değerlendirme süreç içinde, toplamcı değerlendirme ise süreç sonunda yapılır.

2. Aşağıdakilerden hangisi biçimlendirici (formative) değerlendirmenin toplam (summative) değerlendirmeden temel farkını en doğru biçimde açıklar?

  1. A) Biçimlendirici değerlendirme yalnızca yazılı sınavlarla yapılırken toplam değerlendirme farklı ölçme araçlarıyla yapılabilmektedir.
  2. B) Biçimlendirici değerlendirme öğretim sürecini iyileştirmeye yönelikken toplam değerlendirme öğrenme düzeyini belirlemeye yönelik bir yargıyla sonuçlanır. ✓
  3. C) Biçimlendirici değerlendirme yalnızca öğrenciye bilgi verirken toplam değerlendirme yalnızca öğretmene bilgi verir.
  4. D) Biçimlendirici değerlendirme dönem sonunda, toplam değerlendirme ise dönem başında yapılır.
  5. E) Biçimlendirici değerlendirmede norm referanslı yorumlama yapılırken toplam değerlendirmede ölçüt referanslı yorumlama yapılmaktadır. Bu ayrım yorumlama biçimine dayanır.

Çözüm: Biçimlendirici değerlendirme, öğretim süreci devam ederken yapılan ve amacı öğrenciye geri bildirim vererek öğretim sürecini iyileştirmek olan değerlendirmedir. Toplam değerlendirme ise öğretim süreci tamamlandıktan sonra öğrencinin ulaştığı düzeye ilişkin bir yargıya varmayı ve genellikle not vermeyi amaçlar. Kullanılan ölçme araçları veya referans türü açısından böyle kesin bir ayrım söz konusu değildir. Biçimlendirici değerlendirme dönem içinde, toplam değerlendirme dönem sonunda yapılır; seçenek E bunları yer değiştirerek vermiştir.

3. Geniş ölçekli bir sınavda standart hata ölçümü (Standard Error of Measurement - SEM) ile güvenirlik katsayısı arasındaki ilişkiyi doğru biçimde yorumlayan ve pratik bir değerlendirme kararına uygulayan aşağıdaki senaryo hangisidir?

  1. A) Bir sınavın güvenirlik katsayısı arttıkça SEM azalır; bu nedenle yüksek güvenirlikli testlerde bireysel puan yorumları daha hassas yapılabilir ve kesim puanı çevresindeki kararlar daha güvenilirdir. ✓
  2. B) SEM yalnızca bütünleyici değerlendirmelerde hesaplanabilir; biçimlendirici değerlendirmelerde öğrenci sayısı genellikle az olduğundan SEM hesabı anlamsızdır.
  3. C) Bir sınavın güvenirlik katsayısı 0,84 iken SEM 4 puan olarak hesaplanmıştır. Buna göre, kesim puanı 70 olan bu sınavda 68 alan öğrencinin gerçek puanının 70'in altında olduğu kesinlikle söylenebilir.
  4. D) Bir sınavın güvenirlik katsayısı 0,91 ve standart sapması 12 puan olduğunda SEM yaklaşık 3,6 puan hesaplanmıştır. Bu, iki öğrencinin puanları arasındaki fark 3,6 puanı aşıyorsa bu farkın ölçme hatasından kaynaklanmadığının kesin kanıtıdır.
  5. E) Güvenirlik katsayısı ve SEM değerleri, öğrencinin gerçek puanının gözlenen puanına eşit olduğu anlamına gelir; bu nedenle bireysel puan yorumları için standart hata dikkate alınmamalıdır.

Çözüm: C şıkkı doğrudur. SEM formülü: SEM = SD × √(1-rxx) şeklindedir. Güvenirlik katsayısı (rxx) 1'e yaklaştıkça SEM küçülür ve puanların gerçek puanı daha dar bir aralıkta kestirebileceği anlamına gelir. Bu, bireysel puan yorumlarının daha güvenilir olmasını sağlar. Özellikle kesim puanı çevresindeki kararlar (örn. geçme-kalma sınırı) için SEM kritik öneme sahiptir. A şıkkı yanlıştır; iki puan arasındaki fark SEM'i aşsa bile bu 'kesin kanıt' sayılmaz, olasılıksal bir yorumdur. B şıkkı yanlıştır; 68 alan öğrencinin güven aralığı 70'i de içerebilir. D ve E şıkları kavramsal olarak hatalıdır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026