KPSS Akademi

Bilişsel Öğrenme

Bilgiyi işleme, bellek, transfer ve üstbiliş.

KPSS Konuları › Eğitim Bilimleri

Özet

Bilgiyi işleme, bellek, transfer ve üstbiliş.

Bilgiyi İşleme Modeli

DUYUSAL KAYIT: • Kapasite geniş, süre çok kısa (görsel ~0,5 sn, işitsel ~4 sn) • DİKKAT edilen bilgi kısa süreli belleğe geçer KISA SÜRELİ (İŞLEYEN) BELLEK: • Kapasite 7±2 birim, süre yaklaşık 20 saniye • GRUPLAMA (chunking) ile kapasite artırılır • Sürekli tekrar bilgiyi burada tutar UZUN SÜRELİ BELLEK: • Kapasite ve süre sınırsız • ANISAL (episodik): Kişisel yaşantılar • ANLAMSAL (semantik): Genel bilgiler, kavramlar • İŞLEMSEL (prosedürel): Nasıl yapılacağı (bisiklet sürme)

Kodlama ve Hatırlama Stratejileri

• ÖRGÜTLEME: Bilgiyi gruplama, sınıflama, kavram haritası • ANLAMLANDIRMA: Yeni bilgiyi eski bilgiyle ilişkilendirme • BELLEK DESTEKLEYİCİLER (Mnemonik): - Akrostiş (baş harflerden sözcük) - Anahtar sözcük yöntemi - Yerleşim (loci) yöntemi - Zincirleme öykü • TEKRAR: Basit tekrar (sürekli) ve ayrıntılı tekrar (anlamlı) HATIRLAMAYI ETKİLEYENLER: • İLK-SON ETKİSİ (seri konum): Listenin başı ve sonu daha iyi hatırlanır • ZEIGARNIK ETKİSİ: Yarım kalan işler daha iyi hatırlanır • BAĞLAM ETKİSİ: Öğrenilen ortamda hatırlama kolaylaşır

Unutma ve Ket Vurma

UNUTMA NEDENLERİ: • Kullanılmama (silinme) • KET VURMA (engelleme) • Yetersiz kodlama • Bastırma (motivasyonel unutma) KET VURMA TÜRLERİ: • İLERİYE (Proaktif) KET VURMA: ÖNCE öğrenilen, SONRA öğrenileni engeller. Eski telefon numaran yenisini hatırlamanı engeller. • GERİYE (Retroaktif) KET VURMA: SONRA öğrenilen, ÖNCE öğrenileni engeller. Yeni öğrendiğin İngilizce kelimeler eskilerini unutturur. HATIRLAMA TÜRLERİ: • TANIMA: Seçenekler arasından bulma (en kolay) • HATIRLAMA (geri çağırma): Kendiliğinden bulma • YENİDEN ÖĞRENME: İkinci kez daha hızlı öğrenme (tasarruf)

Transfer ve Üstbiliş

ÖĞRENME TRANSFERİ (Aktarım): • OLUMLU TRANSFER: Önceki öğrenme yenisini KOLAYLAŞTIRIR (matematik → fizik) • OLUMSUZ TRANSFER: Önceki öğrenme yenisini ZORLAŞTIRIR (klavye düzeni değişimi) • SIFIR TRANSFER: Etki yok • YAKIN TRANSFER: Benzer durumlar arası • UZAK TRANSFER: Farklı durumlar arası ÜSTBİLİŞ (Metacognition): • Kendi düşünme süreçlerinin farkında olma ve düzenleme • BİLİŞ BİLGİSİ: Ne bildiğini bilme • BİLİŞ DÜZENLEME: Planlama, izleme, değerlendirme • Örnek: 'Bu konuyu anlamadığımı fark ettim, tekrar okumalıyım.' DİĞER: Öğrenmeyi öğrenme, öz düzenleme, dikkat stratejileri.

Bellek Türleri ve Kapasiteleri

DUYUSAL KAYIT: Tüm uyarıcılar buraya gelir. Kapasite sınırsız, süre çok kısadır (görsel ~0,5 sn, işitsel ~4 sn). DİKKAT edilen bilgi kısa süreli belleğe geçer; edilmeyen kaybolur. KISA SÜRELİ (İŞLEYEN) BELLEK: • Kapasite: 7 ± 2 birim (Miller sayısı) • Süre: 15–20 saniye • Kapasiteyi artırmanın yolu GRUPLAMA (chunking) — 11 rakamlı telefon numarasını 3-3-2-3 diye ayırmak. • Süreyi uzatmanın yolu ZİHİNDEN TEKRAR (sürekli tekrar). UZUN SÜRELİ BELLEK: Kapasite ve süre sınırsızdır. Üçe ayrılır: • ANLAMSAL: Genel bilgiler, kavramlar, kurallar. (Ankara'nın başkent olması) • ANISAL (EPİZODİK): Kişisel yaşantılar, zaman-mekân bağlantılı. (İlk okul günü) • İŞLEMSEL (PROSEDÜREL): Nasıl yapılacağı bilgisi. (Bisiklet sürme) Unutulması en zor bellek türüdür. GERİ GETİRME SORUNU: Bilgi uzun süreli bellekte kaybolmaz; erişilemez hâle gelir. 'Dilimin ucunda' olgusu bunun kanıtıdır — kodlama sırasındaki ipuçlarıyla erişim yeniden kurulabilir.

Öğrenme Stratejileri ve Öğrenmeyi Öğrenme

YİNELEME (TEKRAR) STRATEJİLERİ: Aynen tekrar etme, altını çizme, defalarca okuma. En yüzeysel işlemedir; basit ve sıralı bilgide işe yarar. ANLAMLANDIRMA (ELABORASYON) STRATEJİLERİ: • Kendi cümleleriyle özetleme, başkasına anlatma • Benzetim kurma, örnek üretme • Bellek destekleyiciler: Akrostiş (baş harflerden sözcük), anahtar sözcük yöntemi, zincirleme öykü Derin işlemeyi sağlar, kalıcılığı en çok artıran gruptur. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ: Kavram haritası, şema, çizelge, ana hat çıkarma, sınıflandırma. Bilgiler arasındaki İLİŞKİYİ görünür kılar. İZLEME (ÜSTBİLİŞSEL) STRATEJİLER: Kendi kendine soru sorma, anlamadığını fark edip geri dönme, hız ayarlama, plan yapma. 'Öğrendiğimi biliyor muyum?' sorusudur. DUYUŞSAL STRATEJİLER: Kaygıyı yönetme, dikkat dağıtıcıları kaldırma, çalışma ortamını düzenleme, kendini ödüllendirme. SORU AYRIMI: 'Altını çizme' yineleme, 'kavram haritası' örgütleme, 'kendi örneğini bulma' anlamlandırma, 'sınav öncesi plan yapma' üstbilişseldir.

Püf Noktaları

Bilişsel Öğrenme Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 134 soru var — 44 kolay, 43 orta, 47 zor.

1. Bilgi işlem kuramına göre duyusal kayıttan kısa süreli belleğe geçen bilginin ortalama kapasitesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) 3 ± 1 birim
  2. B) 7 ± 2 birim ✓
  3. C) 5 ± 1 birim
  4. D) 12 ± 3 birim
  5. E) 10 ± 2 birim

Çözüm: George Miller'ın 1956 yılında ortaya koyduğu 'sihirli sayı' kavramına göre kısa süreli belleğin kapasitesi 7 ± 2 birimdir; yani yaklaşık 5 ile 9 birim arasında değişmektedir. Bu sınır, bilgilerin gruplandırılması (chunking) yoluyla aşılmaya çalışılır.

2. Bilişsel yük kuramına (Sweller) göre öğretim materyali tasarlanırken aşağıdakilerden hangisi 'yabancı bilişsel yük'ü (extraneous cognitive load) azaltmak için en uygun uygulamadır?

  1. A) Konuyu daha soyut kavramlarla anlatmak
  2. B) İlgili metin ile görseli birbirine yakın yerleştirmek ve gereksiz dekoratif öğelerden kaçınmak ✓
  3. C) Metin ile ilgili görselleri sayfa üzerinde birbirinden uzağa yerleştirmek ve aralarına metin eklemek
  4. D) Aynı bilgiyi hem sözlü hem de yazılı olarak eş zamanlı biçimde sunmak
  5. E) Bir sayfada olabildiğince fazla bilgi sunmak

Çözüm: Yabancı bilişsel yük, materyalin tasarımından kaynaklanan ve öğrenmeye katkı sağlamayan zihinsel efor anlamına gelir. Sweller'ın 'bitişiklik ilkesi'ne göre ilgili metin ve görselin yakın yerleştirilmesi, öğrencinin zihinsel olarak bunları eşleştirme çabasını azaltır. Metin ve görselin uzağa yerleştirilmesi (C) ve dekoratif öğeler yabancı yükü artırır. E seçeneğindeki 'çift sunum' (aynı bilgiyi hem sözel hem yazılı sunma) ise artıklık etkisi nedeniyle bilişsel yükü artırır.

3. Yapılandırmacı öğrenme kuramlarının (Piaget, Vygotsky, Bruner, von Glasersfeld) ortak özü ile geleneksel davranışçı öğretim anlayışının temel varsayımları karşılaştırıldığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi her iki yaklaşım arasındaki epistemolojik farkı en derinlemesine açıklar?

  1. A) Yapılandırmacılık bütün bilginin göreli olduğunu savunduğundan olgusal konuların öğretiminde yetersiz kalır; davranışçılık bu boşluğu doldurur
  2. B) Davranışçılık öğrencinin pasif olduğunu varsayarken, yapılandırmacılık öğrencinin aktif olduğunu savunur; fark yalnızca öğrenci rolüyle ilgilidir
  3. C) Davranışçılık yanlış öğrenmeleri hiçbir biçimde açıklayamazken, yapılandırmacılık alternatif kavramları bilişsel şemalarla açıklayabildiğinden bilimsel açıdan üstünlüğe sahiptir
  4. D) Davranışçılık bilginin dış dünyadan pasif alınabileceğini (gerçekçilik/realizm) varsayarken, yapılandırmacılık bilginin öznel ya da sosyal olarak inşa edildiğini (anti-gerçekçilik/konstruktivizm) öne sürer; bu temel epistemolojik ayrım öğretim tasarımının her boyutunu belirler ✓
  5. E) Davranışçılık yalnızca gözlemlenebilir davranışı ölçüt alırken, yapılandırmacılık bilginin zihinsel süreçlerle inşa edildiğini savunmaktadır; ancak bu fark yalnızca ölçme anlayışını etkilemekte, öğretim tasarımına yansımamaktadır ve öğretim uygulamalarında herhangi bir değişikliğe yol açmamaktadır

Çözüm: İki yaklaşım arasındaki en derin fark epistemolojiktir, yani 'bilgi nedir ve nasıl edinilir?' sorusuna verdikleri yanıtla ilgilidir. Davranışçılık, dış dünyada var olan nesnel bilginin pekiştirme yoluyla bireye aktarılabileceğini varsayar — bu, gerçekçi/realist bir epistemolojidir. Yapılandırmacılık ise bilginin birey tarafından (Piaget, von Glasersfeld) ya da sosyal etkileşimle (Vygotsky, sosyal yapılandırmacılık) inşa edildiğini savunur; bilgi transfer edilmez, kurulur. Bu ayrım öğretim tasarımı, değerlendirme anlayışı, öğretmen-öğrenci rolleri ve müfredat yapısını bütünüyle şekillendirir. A seçeneği doğru ama yüzeyseldir; aktiflik/pasiflik bu derin farkın bir yansımasıdır, özü değildir. E seçeneği yapılandırmacılığın karikatürize bir yorumudur; radikal relativizm tüm yapılandırmacıları tanımlamaz, özellikle Piaget ve Vygotsky gerçekliğin varlığını reddeder değildir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Eğitim Bilimleri Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026