KPSS Akademi

Türkiye'nin İklimi

Türkiye'nin iklimini etkileyen faktörler, iklim tipleri ve bölgesel özellikler.

KPSS Konuları › Coğrafya

Özet

Türkiye'nin iklimini etkileyen faktörler, iklim tipleri ve bölgesel özellikler.

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

MATEMATİK KONUM: • 36°-42° KUZEY enlemleri, 26°-45° DOĞU boylamları arasında. • ORTA KUŞAK'ta yer alır → dört mevsim belirgin yaşanır. • Kuzey Yarımküre'dedir → 21 Haziran en uzun gün. • 6 paralel (≈666 km) ve 19 meridyen (kuzey-güney 666 km, doğu-batı ≈1.565 km) genişliğindedir. • 19 meridyen × 4 dk = 76 dakika yerel saat farkı vardır. Tek saat dilimi (30° doğu meridyeni) kullanılır. • Ekvator'a uzak olduğu için Güneş ışınları hiç dik gelmez; gölge boyu hiç sıfırlanmaz. ÖZEL KONUM: • Üç tarafı denizlerle çevrili (Karadeniz, Ege, Akdeniz + Marmara iç deniz). • Asya ile Avrupa arasında köprü; Boğazlara sahip. • Ortalama yükselti YÜKSEK (≈1.132 m) ve doğuya doğru artar. • Dağlar doğu-batı doğrultuludur → deniz etkisinin iç kesimlere girmesini ENGELLER.

Türkiye'de Görülen İklim Tipleri

• KARADENİZ İKLİMİ: HER MEVSİM YAĞIŞLI. En çok yağış SONBAHARDA. Türkiye'nin en çok yağış alan yeri RİZE. Doğal bitki örtüsü: ORMAN (nemli ormanlar). • AKDENİZ İKLİMİ: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı. En çok yağış KIŞIN. Bitki örtüsü MAKİ. Akdeniz ve Ege kıyıları, Güney Marmara. • KARASAL İKLİM: Yazlar sıcak-kurak, kışlar soğuk. Yıllık sıcaklık farkı YÜKSEK. En çok yağış İLKBAHARDA (İç Anadolu). Bitki örtüsü BOZKIR (step). İç Anadolu, Doğu Anadolu, İç Batı Anadolu, Güneydoğu Anadolu. - Doğu Anadolu'da sert karasal (kışlar çok soğuk, kar örtüsü uzun süre kalır). - Güneydoğu'da yazlar çok sıcak ve kurak (Türkiye'nin en sıcak yeri buradadır). • MARMARA (GEÇİŞ) İKLİMİ: Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklim arasında geçiş.

Sıcaklık ve Yağış Dağılışı

SICAKLIK: • En sıcak bölge: GÜNEYDOĞU ANADOLU (yazın), en soğuk: DOĞU ANADOLU (kışın). • Kıyılarda kışlar ılık, iç kesimlerde serttir (yükselti ve karasallık). • Ocak ayı en soğuk, Temmuz-Ağustos en sıcak aylardır. YAĞIŞ: • EN ÇOK yağış alan yer: RİZE (Doğu Karadeniz kıyıları). • EN AZ yağış alan yer: TUZ GÖLÜ çevresi / İÇ ANADOLU (Konya-Karapınar). • Kıyılar iç kesimlerden fazla yağış alır. • Dağların denize bakan yamaçları daha çok yağış alır (orografik yağış). ÖZEL DURUMLAR: • KIRKİKİNDİ yağışları: İç Anadolu, ilkbahar, konveksiyonel. • Doğu Karadeniz'de sonbahar yağışları en yüksektir. • Kar yağışı en çok Doğu Anadolu'da, kar örtüsü en uzun süre orada kalır.

İklimin Etkileri

• TARIM: Ürün çeşitliliği iklim çeşitliliğine bağlıdır. Zeytin, incir, turunçgil → Akdeniz iklimi; çay, fındık → Karadeniz; tahıl → karasal. • NÜFUS ve YERLEŞME: Kıyı bölgeleri daha yoğun nüfusludur; Doğu Anadolu'da sert iklim nüfusu sınırlar. • TURİZM: Akdeniz kıyılarında deniz turizmi süresi uzundur; kış turizmi (Uludağ, Palandöken, Erciyes, Kartalkaya) karasal ve yüksek alanlarda. • ULAŞIM: Kar ve don iç kesimlerde ulaşımı zorlaştırır. • AKARSU REJİMİ: Karadeniz akarsuları düzenli (her mevsim yağış), karasal bölge akarsuları düzensiz (ilkbaharda kabarır). • KONUT TİPİ: Karadeniz'de ahşap, İç Anadolu'da kerpiç, Akdeniz'de taş; çatı eğimi yağışa göre değişir.

Konumun Sonuçları — Madde Madde

• MATEMATİK KONUM (36°-42° K, 26°-45° D) SONUÇLARI: Orta kuşakta yer alır → DÖRT MEVSİM belirgin yaşanır. Güneş ışınları hiçbir zaman DİK GELMEZ; en büyük açı 21 Haziran'da güneyde oluşur. Kuzeye gidildikçe sıcaklık azalır, gölge boyu uzar. Doğu-batı yönünde 76 dakikalık yerel saat farkı vardır; tek saat dilimi kullanılır. Cisimlerin gölgesi yıl boyu KUZEYE düşer. • ÖZEL KONUM SONUÇLARI: Üç tarafı denizlerle çevrili → kıyı ile iç kesim arasında iklim farkı. Ortalama YÜKSELTİ fazla (yaklaşık 1.132 m) → sıcaklık beklenenden düşük, tarım üst sınırı ve ulaşım etkilenir. Dağların UZANIŞ DOĞRULTUSU: Kuzey ve güneyde kıyıya PARALEL (deniz etkisi içeri giremez), batıda DİK (deniz etkisi içeri sokulur) → Ege'de karasallık daha az. Asya-Avrupa-Afrika arasında köprü → jeopolitik önem, göç yolları, boğazlar. Petrol ve doğal gaz kaynaklarına yakınlık; boru hatları geçiş ülkesi.

Dağılışlar ve Doğal Bitki Örtüsü

• EN FAZLA YAĞIŞ: Doğu Karadeniz (Rize çevresi) — yamaç yağışları. • EN AZ YAĞIŞ: Tuz Gölü çevresi ve Iğdır — çanak konum, çevresi dağlarla çevrili. • EN YÜKSEK SICAKLIK: Güneydoğu Anadolu (enlem + karasallık + çanak). • EN DÜŞÜK SICAKLIK: Doğu Anadolu (yükselti + karasallık) — Erzurum-Kars bölümü. • KAR YAĞIŞLI GÜN ve DON OLAYI en fazla Doğu Anadolu'da. • BİTKİ ÖRTÜSÜ: MAKİ — Akdeniz iklimi; kızılçam, mersin, zeytin, defne, keçiboynuzu. Kuraklığa dayanıklı, sert ve cilalı yapraklı. GARİG — makinin tahrip edildiği yerlerde gelişen bodur çalılar. ORMAN — yeterli yağışın olduğu yerlerde; Karadeniz'de nemcil ormanlar (kayın, ladin, göknar). BOZKIR (STEP) — İç Anadolu ve Güneydoğu; ilkbaharda yeşerip yazın kuruyan otsu bitkiler. ÇAYIR — Doğu Anadolu'nun yüksek platoları; yaz yağışıyla yeşil kalır, hayvancılığın temelidir. • ANTROPOJEN BOZKIR: Ormanın insan eliyle tahrip edilmesiyle oluşan bozkır — İç Anadolu'nun çevresinde yaygındır.

Püf Noktaları

Türkiye'nin İklimi Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 117 soru var — 42 kolay, 30 orta, 45 zor.

1. Türkiye'de Ege Bölgesi'nde vadilerin denize dik uzanmasının iklim açısından önemi nedir?

  1. A) Karasal iklimin etkisini iç kesimlerde güçlendirir
  2. B) Rüzgâr hızını düşürür
  3. C) Yağış miktarını azaltır
  4. D) Deniz etkisinin iç kesimlere kadar ulaşmasını sağlar ✓
  5. E) Bölgenin kış aylarında daha soğuk olmasına yol açar ve kuraklaşmasına

Çözüm: Ege Bölgesi'nde vadiler denize dik (batı-doğu) yönünde uzanmaktadır. Bu sayede Ege Denizi'nden gelen ılıman ve nemli hava kütleleri vadiler aracılığıyla iç kesimlere kadar girebilmektedir. Bu durum, Akdeniz ikliminin etkisinin Ege'de iç kesimlere kadar uzanmasına neden olur.

2. Türkiye'de yüksek dağlık alanlarda gözlemlenen 'step (bozkır) vejetasyonunun' dağ yamaçlarında belirli bir yüksekliğin altında başlaması iklim bilimi açısından hangi kavramla açıklanır?

  1. A) Termal kuşaklanma
  2. B) Orografik yükselme
  3. C) Föhn etkisi
  4. D) İklim bölgesi sınırı
  5. E) Yağış gölgesi etkisi ✓

Çözüm: Yağış gölgesi (rain shadow) etkisi, bir dağ sırasının rüzgar altı yamaçlarının çok daha az yağış alması olgusunu ifade eder. Nemli hava kütleleri dağın rüzgar üstü yamacını aşarken yağışını bırakır; dağı aşan hava kururak iner ve rüzgar altı yamaçta çok daha az yağış oluşur. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da bozkırın egemen olmasının temel nedenlerinden biri Torosların ve Kuzey Anadolu Dağlarının yarattığı bu yağış gölgesi etkisidir.

3. Türkiye'de orografik (dağ etkisi) yağışların dağılımı incelendiğinde Güneydoğu Toroslar'ın kuzey eteklerinin yağış gölgesi bölgesi niteliği taşıdığı görülmektedir. Bu durumun en önemli tarımsal ve hidrolojik sonucu hangisidir?

  1. A) Yağış gölgesi bölgesinde nem yüksek olduğu için çeltik tarımı yaygınlaşır
  2. B) Fırat ve Dicle'nin kaynak alanlarında kar birikimi artar, akarsu debileri yükselir
  3. C) Güneydoğu Anadolu Platosu'nda yağış yetersizliği nedeniyle büyük akarsuların (Fırat, Dicle) beslenme kapasitesi düşer ve tarımsal sulama zorunlu hale gelir; bu da GAP gibi büyük sulama altyapılarının oluşturulmasını gerektirir ✓
  4. D) Güneydoğu Toroslar'ın kuzey eteklerinde orman alanları belirgin biçimde genişler ve bölgedeki biyolojik çeşitlilik artar Bu genişleme sonucunda bölgedeki orman örtüsü kuzeye doğru ilerler ve step alanları yerini ormana bırakır; tarımsal sulama ihtiyacı da böylece ortadan kalkar.
  5. E) Güneydoğu Toroslar'ın kuzey eteklerinde görülen step iklimi zamanla Akdeniz iklimiyle yer değiştirir

Çözüm: Güneydoğu Toroslar, Akdeniz'den gelen nemli hava kütlelerinin yükseldiği ve yağış bıraktığı rüzgâr üstü cephedir. Dağların kuzey yamaçlarına inen hava, yağışını bırakmış ve kuru adyabatik ısınmayla ısınmış olarak Güneydoğu Anadolu Platosu'na ulaşır; bu alan yağış gölgesinde kalır. Dolayısıyla platoda yağış düşük (400–600 mm), buharlaşma talebi yüksektir. Fırat ve Dicle havzaları bu nedenle büyük sulama projeleri olmaksızın verimli tarıma açılamaz. GAP Projesi (22 baraj, 19 hidroelektrik santral), tam da bu hidrolojik yetersizliği gidermek amacıyla tasarlanmıştır.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Coğrafya Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026