KPSS Akademi

Tarım ve Hayvancılık

Tarımı etkileyen faktörler, başlıca ürünler ve yetiştiği yöreler, hayvancılık türleri.

KPSS Konuları › Coğrafya

Özet

Tarımı etkileyen faktörler, başlıca ürünler ve yetiştiği yöreler, hayvancılık türleri.

Tarımı Etkileyen Faktörler

• İKLİM: En belirleyici faktör (sıcaklık, yağış, don olayları). • YER ŞEKİLLERİ: Düz alanlarda makineleşme kolaydır. • TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve SULAMA. • GÜBRELEME, TOHUM ISLAHI, MAKİNELEŞME, İLAÇLAMA → verimi artırır. • PAZAR, ULAŞIM ve DEVLET DESTEKLERİ. TÜRKİYE'DE TARIMIN ÖZELLİKLERİ: • Ürün çeşitliliği FAZLADIR (iklim çeşitliliği sayesinde). • Üretim iklime bağımlı olduğu için YILDAN YILA DEĞİŞKENDİR. • Nadas alanları hâlâ geniştir (özellikle İç Anadolu — yağış azlığı). • Tarım alanları miras yoluyla bölünmüştür (küçük parseller). • GAP ile Güneydoğu'da sulu tarıma geçiş hızlanmıştır.

Başlıca Tarım Ürünleri

TAHILLAR: • BUĞDAY: En geniş ekim alanına sahip ürün. İç Anadolu başta olmak üzere her bölgede. • ARPA: Buğdaydan sonra ikinci; İç Anadolu. • MISIR: Karadeniz ve Çukurova. PİRİNÇ (çeltik): Bol su ister — Edirne, Balıkesir, Samsun, Çorum. ENDÜSTRİ BİTKİLERİ: • PAMUK: Yaz sıcaklığı ve sulama ister. Çukurova, GAP (Şanlıurfa), Ege (B. Menderes). • ŞEKER PANCARI: Karasal iklim, fabrikaya yakınlık. İç Anadolu, Doğu Anadolu. • TÜTÜN: Kıraç toprak ister. Ege (en çok), Karadeniz, Güneydoğu. • AYÇİÇEĞİ: Trakya (Tekirdağ, Edirne). • ÇAY: Bol yağış, asitli toprak, ılıman kış. SADECE Doğu Karadeniz (Rize). MEYVELER: • FINDIK: Doğu Karadeniz (Giresun, Ordu). Türkiye dünya lideridir. • ZEYTİN, İNCİR, ÜZÜM: Akdeniz iklimi — Ege ve Akdeniz kıyıları. • TURUNÇGİL (portakal, limon, mandalina): Kış ılıklığı ister, DON'a dayanıksız — Akdeniz kıyıları. • MUZ: En çok sıcaklık isteyen ürün — Anamur, Alanya. • ANTEP FISTIĞI: Gaziantep, Şanlıurfa, Siirt. • KAYISI: Malatya (dünya lideri).

Hayvancılık

• BÜYÜKBAŞ (sığır): Ot ve yem bol olan yerlerde. Doğu Anadolu (mera), Karadeniz, Trakya. Kültür ırkı en çok Marmara-Ege'de. • KÜÇÜKBAŞ (koyun-keçi): Bozkır alanlarında. KOYUN → İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu. KIL KEÇİSİ → Akdeniz (maki, Toroslar). TİFTİK (ANKARA) KEÇİSİ → Ankara ve çevresi. • KÜMES HAYVANCILIĞI: Tüketim merkezlerine yakın — Bolu, Sakarya, Manisa, İzmir. • ARICILIK: Bitki çeşitliliği fazla olan yerlerde — Muğla (çam balı), Ordu, Adana, Hakkâri (en kaliteli). • İPEKBÖCEKÇİLİĞİ: Dut ağacı — Bursa. • BALIKÇILIK: Türkiye'de avlanan balığın büyük bölümü KARADENİZ'den (hamsi başta). Denizlerimizde kıta sahanlığı dar olduğu için verim sınırlıdır. SORUNLAR: Mera alanlarının daralması, besi hayvancılığının yetersizliği, hayvan başına verimin düşüklüğü, yem maliyetleri.

Tarımsal Politikalar ve Kurumlar

• TARİŞ, ÇUKOBİRLİK, FİSKOBİRLİK gibi tarım satış kooperatifleri. • TMO (Toprak Mahsulleri Ofisi): Hububat alım-satımı, fiyat istikrarı. • TİGEM: Tarım işletmeleri. • GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi): Fırat ve Dicle üzerinde barajlar; sulama ve enerji amaçlı. Atatürk Barajı en büyüğüdür. Bölgede pamuk üretimi arttı. • Diğer projeler: KOP (Konya Ovası), DAP (Doğu Anadolu), DOKAP (Doğu Karadeniz). • ORGANİK TARIM ve SERACILIK (Antalya, Mersin) gelişmektedir.

Ürün — Yetişme Koşulu Eşleştirmesi

• BUĞDAY: Kışı ılık-yağışlı, yazı sıcak-kurak ister. En fazla İÇ ANADOLU. Türkiye'de en fazla ekim alanına sahip üründür. • ÇAY: Bol yağış, yüksek nem, asitli toprak, kışın don olmaması. Yalnızca DOĞU KARADENİZ kıyısı (Rize). • FINDIK: Nemli ve ılıman; Karadeniz kıyıları (Giresun-Ordu). Dünya üretiminde Türkiye ilk sırada. • ZEYTİN: Akdeniz iklimi; kışın don olmamalı. En fazla EGE (Ayvalık-Edremit). • PAMUK: Yüksek sıcaklık ve sulama; Çukurova, GAP bölgesi, Ege (Söke). • TÜTÜN: Fazla su istemez, kıraç toprakta kaliteli olur; Ege (Akhisar), Karadeniz (Samsun/Bafra). • ŞEKER PANCARI: Ilıman ve sulanabilir; İç Anadolu ve Doğu Anadolu. Fabrikaya yakın yetiştirilir (çabuk bozulur). • MUZ ve SERA ÜRÜNLERİ: Kışı çok ılık Akdeniz kıyısı (Anamur, Antalya). • ANTEP FISTIĞI: Sıcak ve kurak; Güneydoğu Anadolu. • ÇELTİK (pirinç): Bol su ve sıcaklık; Edirne (Meriç), Samsun, Çorum. • Bir ürünün ekonomik değer kazanması için yalnızca yetişmesi değil, VERİM ve PAZAR koşulları da gerekir.

Hayvancılık — Tür ve Bölge İlişkisi

• KÜÇÜKBAŞ (koyun-keçi): Bozkır alanları; İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu. Kıraç otlaklarda beslenebilir. KIL KEÇİSİ: Akdeniz ve Güneydoğu — makilik ve çalılık alanlar. TİFTİK (ANKARA) KEÇİSİ: İç Anadolu, özellikle Ankara çevresi. • BÜYÜKBAŞ (sığır): Gür ve sulak çayır ister; Doğu Anadolu (yaz yağışlı yüksek platolar), Karadeniz, Trakya. AHIR (BESİ) HAYVANCILIĞI: Büyük şehir çevrelerinde ve yem bitkisi üretilen yerlerde — Trakya ve Ege'de gelişmiştir. • ARICILIK: Çiçek çeşitliliği olan yerler; Muğla (çam balı), Ordu, Ardahan, Erzurum. • İPEK BÖCEKÇİLİĞİ: Dut ağacına bağlı; Bursa çevresi. • BALIKÇILIK: Avlanan balığın yaklaşık dörtte üçü KARADENİZ'den elde edilir — kıta sahanlığının geniş, suyun az tuzlu ve planktonca zengin olması sebebiyle. Hamsi en çok avlanan türdür. • KÜLTÜR BALIKÇILIĞI (yetiştiricilik) son yıllarda hızla artmıştır (alabalık, levrek, çipura). • Hayvancılıkta verimi düşüren etkenler: Mera yetersizliği ve aşırı otlatma, yem bitkisi azlığı, ırkların verim düşüklüğü, mevsimlik göçler.

Püf Noktaları

Tarım ve Hayvancılık Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 119 soru var — 30 kolay, 44 orta, 45 zor.

1. Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisi Türkiye'nin dünya üretiminde ilk sıralarda yer aldığı ürünlerden değildir?

  1. A) Fındık
  2. B) Buğday ✓
  3. C) Kuru üzüm
  4. D) Kuru incir
  5. E) Kuru kayısı

Çözüm: Türkiye; fındık, kuru incir, kuru kayısı ve kuru üzümde dünya üretiminde ilk sıralar arasındadır. Ancak buğday üretiminde Türkiye iç tüketimi karşılamada zaman zaman ithalatçı konumuna düşmekte olup küresel ölçekte ilk sıralarda yer almamaktadır.

2. Türkiye'de tarımsal nüfusun toplam nüfusa oranı son 50 yılda belirgin biçimde azalmıştır. Bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Doğurganlık hızının kırsal alanda kentlere göre daha düşük olması
  2. B) Devletin tarım alanlarını orman arazisine dönüştürmesi
  3. C) Kırsal nüfusun sanayileşme ve kentleşme süreciyle kentlere göç etmesi ✓
  4. D) Türkiye'nin tarım ürünleri ithalatçısı konumuna geçmesi
  5. E) Tarımsal verimin düşmesi nedeniyle çiftçilerin tarımı bırakması

Çözüm: Tarımsal nüfusun payındaki düşüşün temel nedeni sanayileşme ve kentleşmedir. 1950'lerden itibaren hız kazanan iç göç dalgaları, kırsal nüfusu büyük kentlere taşımıştır. Bunda tarımda makineleşmenin işgücü ihtiyacını azaltması, sanayinin kentlerde iş olanakları yaratması ve kent yaşam standartlarının çekiciliği belirleyici rol oynamıştır. Tarımsal verim düşmemiş; aksine artmıştır. Türkiye tarım ürünleri ihracatçısı konumundadır.

3. Aşağıda Türkiye'nin çeşitli bölgelerine ait tarımsal özellikler verilmiştir. Hangi eşleştirme yanlıştır?

  1. A) Güneydoğu Anadolu – GAP sayesinde pamuk ve soya fasulyesi üretiminin gelişmesi
  2. B) Ege Bölgesi – Zeytinyağı, üzüm ve tütün üretiminde ön plana çıkması
  3. C) Akdeniz Bölgesi – Çeltik ve çay üretiminin ekonomik açıdan belirleyici olması ✓
  4. D) İç Anadolu – Buğday ve şeker pancarı üretiminin baskın olması
  5. E) Doğu Karadeniz – Çay ve fındık üretiminde ulusal ölçekte lider

Çözüm: Çeltik (pirinç) üretimi Türkiye'de başta Trakya (Edirne), Bafra ve Çarşamba ovaları ile Gönen ovasında yoğunlaşmaktadır. Çay üretimi ise yalnızca Doğu Karadeniz'de (Rize, Artvin, Trabzon) yapılmaktadır. Akdeniz Bölgesi'nde bu ürünlerin ekonomik açıdan belirleyici olduğunu söylemek yanlıştır. Akdeniz Bölgesi'nde turunçgiller, muz, pamuk ve erken sebzecilik-seracılık öne çıkan tarımsal faaliyetlerdir.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Coğrafya Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026