KPSS Akademi

Sanayi ve Enerji

Sanayi kolları, sanayi bölgeleri, madenler ve enerji kaynakları.

KPSS Konuları › Coğrafya

Özet

Sanayi kolları, sanayi bölgeleri, madenler ve enerji kaynakları.

Sanayiyi Etkileyen Faktörler ve Bölgeler

FAKTÖRLER: Ham madde, sermaye, enerji, ulaşım, pazar, iş gücü, devlet politikaları. TÜRKİYE'DE SANAYİ BÖLGELERİ: • MARMARA: En gelişmiş sanayi bölgesi. İstanbul, Kocaeli (petrokimya-TÜPRAŞ, otomotiv), Bursa (otomotiv, tekstil), Sakarya, Tekirdağ. • EGE: İzmir (gıda, tekstil, petrokimya-Aliağa), Manisa (elektronik-beyaz eşya), Denizli (tekstil). • AKDENİZ: Adana-Mersin (gıda, tekstil, petrokimya), İskenderun (DEMİR-ÇELİK). • İÇ ANADOLU: Ankara (savunma, makine), Konya, Eskişehir (lokomotif, seramik), Kırıkkale (petrol rafinerisi, silah). • KARADENİZ: Karabük ve Ereğli (DEMİR-ÇELİK), Zonguldak (taş kömürü), Samsun (bakır, gübre). • DOĞU/GÜNEYDOĞU: Gaziantep (gıda, tekstil — bölgenin en sanayileşmişi), Malatya, Erzurum, Batman (rafineri).

Başlıca Madenler

• BOR: Türkiye dünya rezervlerinin yaklaşık %70'ine sahiptir. Balıkesir (Bigadiç), Kütahya (Emet), Eskişehir (Kırka), Bursa (Kestelek). • KROM: Guleman (Elazığ), Fethiye-Köyceğiz, Bursa. Türkiye önemli üreticidir. • DEMİR: Divriği (Sivas), Hekimhan (Malatya), Kayseri. • BAKIR: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu), Ergani (Elazığ). • BOKSİT (alüminyum): Seydişehir (Konya). • LİNYİT: Afşin-Elbistan (en büyük), Soma (Manisa), Tunçbilek-Seyitömer (Kütahya), Yatağan (Muğla). Termik santrallerde kullanılır. • TAŞ KÖMÜRÜ: Yalnızca ZONGULDAK havzasında. Demir-çelikte kok kömürü olarak kullanılır. • MERMER: Afyon, Muğla, Balıkesir, Bilecik. • TUZ: Tuz Gölü (kaya tuzu: Çankırı, Iğdır; deniz tuzu: İzmir Çamaltı).

Enerji Kaynakları

YENİLENEBİLİR: • HİDROELEKTRİK: Türkiye'nin en önemli yenilenebilir kaynağı. Fırat (Atatürk, Keban, Karakaya), Dicle (Ilısu), Çoruh (Deriner), Seyhan, Sakarya. • JEOTERMAL: Denizli (Kızıldere), Aydın (Germencik), Manisa (Alaşehir), Çanakkale. Türkiye Avrupa'da önde gelen ülkelerdendir. • RÜZGÂR: Çeşme-Alaçatı, Bandırma, Çanakkale, Hatay — kıyı ve yüksek alanlar. • GÜNEŞ: Güneydoğu ve Akdeniz (Konya Karapınar, Şanlıurfa). Türkiye güneşlenme süresi bakımından avantajlıdır. • BİYOKÜTLE. YENİLENEMEZ: • PETROL: Batman, Adıyaman, Diyarbakır, Siirt. Üretim ihtiyacı KARŞILAMAZ, büyük ölçüde ithal edilir. Rafineriler: İzmit (TÜPRAŞ), İzmir-Aliağa, Kırıkkale, Batman, STAR (Aliağa). • DOĞAL GAZ: Kuzey Marmara, Trakya — ihtiyacın çok küçük kısmını karşılar; Rusya, İran, Azerbaycan'dan ithal edilir. BOTAŞ, TANAP, TürkAkım. • KÖMÜR: Termik santraller (Afşin-Elbistan, Soma, Yatağan, Çatalağzı). • NÜKLEER: Akkuyu (Mersin) inşa hâlindedir; Sinop planlanmaktadır.

Ulaşım ve Ticaret

• Türkiye'de en yaygın ulaşım türü KARAYOLUDUR (yük ve yolcu taşımada payı en yüksek). • DEMİR YOLU: Yükseltinin fazlalığı ve engebe nedeniyle yapımı pahalıdır; en yaygın İç Anadolu'da. • DENİZ YOLU: En ucuz taşıma; başlıca limanlar İzmir, Mersin, İskenderun, Samsun, Trabzon, İstanbul (Ambarlı), Kocaeli. • HAVA YOLU: İstanbul Havalimanı, Sabiha Gökçen, Antalya, Esenboğa, Adnan Menderes. • BOĞAZLAR: İstanbul ve Çanakkale — stratejik konum; Montrö Sözleşmesi (1936) ile düzenlenir. • İHRACAT: Tekstil-hazır giyim, otomotiv, demir-çelik, beyaz eşya, tarım ürünleri. • İTHALAT: Ham petrol, doğal gaz, makine, ara mallar. • TURİZM: Antalya, İstanbul, Muğla başta; kültür, deniz, kış, termal, kongre turizmi.

Maden — Çıkarıldığı Yer Eşleştirmesi

• TAŞ KÖMÜRÜ: ZONGULDAK (Ereğli-Karadeniz havzası). I. Zaman'da oluştu; demir-çelikte kok kömürü olarak kullanılır. • LİNYİT: Yurt genelinde yaygın — Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek, Yatağan. Termik santrallerin ana kaynağı. • DEMİR: Divriği (Sivas), Hekimhan (Malatya), Kırıkkale. Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikalarını besler. • BAKIR: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu), Ergani (Elazığ). • KROM: Guleman (Elazığ), Fethiye-Köyceğiz, Bursa. Paslanmaz çelikte kullanılır. • BOKSİT (alüminyum): Seydişehir (Konya). • BOR: Emet (Kütahya), Bigadiç (Balıkesir), Kırka (Eskişehir), Bandırma. Dünya rezervinin BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU Türkiye'dedir — stratejik madendir. • TUZ: Tuz Gölü (kaya-göl tuzu), Çamaltı (deniz tuzu). • MERMER: Afyon, Muğla, Bilecik — ihracatta önemli yer tutar. • PETROL: Batman, Adıyaman, Diyarbakır (Güneydoğu). Üretim iç tüketimi karşılamaz; en büyük ithalat kalemlerindendir.

Enerji Kaynakları ve Sanayinin Dağılışı

• YENİLENEBİLİR: Hidroelektrik (barajlar — Atatürk, Keban, Karakaya), rüzgâr (Çeşme, Bandırma, Bozcaada), jeotermal (Denizli-Kızıldere, Aydın, Manisa — Türkiye jeotermalde Avrupa'da ön sıralarda), güneş (Güneydoğu ve Akdeniz), biyokütle, dalga. • YENİLENEMEYEN: Taş kömürü, linyit, petrol, doğal gaz, nükleer (Akkuyu). • Türkiye enerji ithalatına BAĞIMLIDIR — cari açığın en büyük kalemi enerjidir. Yenilenebilir yatırımların stratejik önemi buradan gelir. • SANAYİNİN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER: Ham madde, enerji, sermaye, iş gücü, pazar, ulaşım, su, devlet teşvikleri. • EN GELİŞMİŞ SANAYİ BÖLGESİ: MARMARA (İstanbul-Kocaeli-Bursa ekseni) — pazar, ulaşım, liman ve iş gücü avantajı. • Diğer odaklar: İzmir-Manisa (Ege), Adana-Mersin (Akdeniz), Ankara-Kırıkkale-Eskişehir (İç Anadolu), Karabük-Zonguldak-Samsun (Karadeniz), Gaziantep (Güneydoğu — son yıllarda hızlı gelişme). • ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ (OSB): Sanayiyi planlı toplamak, altyapı maliyetini düşürmek ve çevre kirliliğini denetlemek için kurulur; geri kalmış bölgelerde teşvik aracıdır.

Püf Noktaları

Sanayi ve Enerji Örnek Soruları ve Çözümleri

Bu konuda uygulamada 104 soru var — 29 kolay, 45 orta, 30 zor.

1. Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası hangi şehirde kurulmuştur?

  1. A) Kırıkkale
  2. B) İzmir
  3. C) Ereğli
  4. D) İskenderun
  5. E) Karabük ✓

Çözüm: Türkiye'de ilk demir-çelik fabrikası 1937 yılında Karabük'te kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikaları, taşkömürü havzasına (Zonguldak) yakınlığı ve ulaşım avantajı nedeniyle bu konuma yerleştirilmiştir.

2. Türkiye'de termik santrallerin büyük bölümünün linyit havzaları yakınına kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A) Linyitin ısıl değerinin yüksek olması taşımayı kârlı kılmaktadır
  2. B) Su ihtiyacı nedeniyle santraller yalnızca akarsu kıyılarına kurulabilmektedir
  3. C) Çevre mevzuatı termik santrallerin şehir merkezlerine kurulmasını yasaklamaktadır
  4. D) Linyitin nem ve kül oranı yüksek olduğundan uzun mesafe taşımacılığı ekonomik değildir ✓
  5. E) İşgücü maliyetlerinin kırsal alanda düşük olması belirleyici etkendir

Çözüm: Türkiye linyitinin ısıl değeri düşük, nem ve kül oranı ise yüksektir. Bu özellik linyiti taşımacılık açısından ekonomik olmaktan çıkarır; birim enerji başına taşınan atık ve nem miktarı çok yüksek olur. Bu yüzden linyit yerine elektriği taşımak çok daha ekonomiktir ve termik santraller yakıt kaynağının yanına kurulur.

3. Türkiye'de demir-çelik sanayisinin gelişiminde devlet yatırımlarının öncülük ettiği ilk dönem göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi tesis-kuruluş yılı açısından yanlıştır?

  1. A) Ereğli Demir-Çelik Fabrikası – 1965
  2. B) Sivas Demir-Çelik Fabrikası – 1939 ✓
  3. C) İskenderun Demir-Çelik Fabrikası – 1975
  4. D) Divriği Demir Madeni – 1939
  5. E) Karabük Demir-Çelik Fabrikası – 1937

Çözüm: Sivas'ta Demir-Çelik Fabrikası kurulmamıştır; Divriği demir madeni 1939'da işletmeye açılmış ve Karabük'e hammadde sağlamıştır. Sivas ile demir-çelik fabrikası eşleştirilmesi yanlış bir bilgidir. Karabük 1937, Ereğli 1965, İskenderun 1975 doğrudur.

Bu konudan soru çöz

Soruları Aç Coğrafya Konuları

Reklam

16.000+ soru, bilgi kartları, denemeler ve oyunlar — ücretsiz

Uygulamayı Aç Deneme Çöz

Son güncelleme: 20 Eylül 2026